1. Zygmunt Stary
MATERIAŁY DO NAUKI NR 1. PANOWANIE ZYGMUNTA STAREGO 1506- 1548R.
1. KIERUNKI POLITYKI ZAGRANICZNEJ
- 507- 508r. Pierwsza wojna z Wielkim Księstwem Moskiewskim w obronie Litwy - 1512- 1522r. druga wojna polsko- moskiewskiej w obronie Litwy - 1512r. zdobycie przez wojska moskiewskie Smoleńska - 1514r. Zwycięstwo wojsk polsko – litewskich pod Orszą pod dowództwem kniazia Konstantego Ostrogskiego, powstrzymanie pochodu wojsk moskiewskich w głąb terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego - 1514r. Zawarcie w Moskwie antypolskiego sojuszu między Wasylem III, a cesarzem Maksymilianem I Habsburgiem - 1515r. Zerwanie przez Maksymiliana I Habsburga sojuszu z Moskwą po ślubach wiedeńskich - 1517r. Antypolski sojusz moskiewsko- krzyżacki 1522r. Podpisanie w Moskwie 5- letniego rozejmu na zasadzie status quo (Smoleńsk) został przy Moskwie - 1534- 1537r. Trzecia wojna polsko- moskiewska w obronie Litwy - 1535r. Zdobycie przez wojska polskie Staroduba, najsilniej ufortyfikowanej twierdzy moskiewskiej, zdobycie Homla - 1537r. Zawarcie w Moskwie 5- letniego rozejmu polsko- litewsko- moskiewskiego ( przedłużonego potem o 7 lat) Polskie wstawiennictwo spowodowało, że wojny z Moskwą zakończyły się bez poważniejszych strat terytorialnych dla Wielkiego Księstwa Litewskiego, ale Korona Polska przesuwała ciężar swojej polityki zagranicznej na Wschód, włączając się do wojny z Moskwą, z którą państwo polskie nie wtedy żadnych spornych punktów, bo nawet z nią nie graniczyło, tracąc z oczu to co było polską racją stanu czyli np. odzyskanie Śląska
- 1514r. Antypolskie przymierze cesarza Maksymiliana I Habsburga z Wielkim Księciem Moskwy Wasylem III- dążenie cesarza do wymuszenia na Jagiellonach zgody na małżeństwo wnuków cesarza z dziećmi Władysława II Jagiellończyka króla Czech i Węgier - 1515r. Zjazd wiedeński i śluby wiedeńskie: Ferdynand Habsburg z Anną Jagiellonką czesko- węgierską, Ludwik Jagiellończyk czesko- węgierski z Marią Habsburg – w wypadku bezpotomnej śmierci Ludwika Jagiellończyka korona Czech i Węgier dla Anny Jagiellonki i Ferdynanda Habsburga - 1518r. Ślub Zygmunta Starego z Boną Sforzą- siostrzenicą cesarza Maksymiliana - 1526r. Bezpotomna śmierć Ludwika Jagiellończyka w bitwie z Turkami pod Mohaczem - 1526r. Przejęcie korony czeskiej przez Ferdynanda I Habsburga - 1526- 1541r. Wspieranie przez Zygmunta I Habsburga starań węgierskiego magnata Jana Zapolyi o koronę węgierską - 1542r. Podział Węgier- płn. - wsch. część ze stolicą w Bratysławie dla Habsburgów, koronacja Ferdynanda I Habsburga na króla Węgier W I poł. XVI wieku rozstrzygnęła się, trwająca od XV wieku, rywalizacja jagiellońsko- habsburska o hegemonię w Europie Środkowo- Wschodniej. Zakończyła się zwycięstwem Habsburgów, którzy przejęli po Jagiellonach, koronę czeską i węgierską
-1511r. przejęcie przez Albrechta Hohenzollerna funkcji Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego - zwlekanie ze złożeniem hołdu lennego polskiemu królowi 1517r. zawarcie antypolskiego układu polsko- krzyżackiego -1519r. wybuch Ostatniej Wojny z Zakonem 1521r. zdobycie przez wojska polskie wszystkich ważnych twierdz krzyżackich, zawarcie rozejmu polsko- krzyżackie 1521- 1525r. Rozwijanie się reformacji w państwie zakonnym -1525r. Zgoda Zygmunta Starego na sekularyzację państwa zakonnego -1525r. Traktat Krakowski - przekształcenie państwa zakonnego w Prusach w świeckie Prusy Książęce, pod dziedziczną władzą rodu Albrechta Hohenzollerna - 1525r. Hołd Pruski Albrechta Hohenzollerna wobec Zygmunta Starego na rynku krakowskim
- 1529r. Inkorporacja Mazowsza do Polski Zygmunt Stary nie skorzystał z okazji całkowitej likwidacji państwa zakonnego i inkorporacji jego ziem. Pozwolił także na wprowadzenie luteranizmu. Takie decyzje króla były spowodowane związkami rodzinnymi z Albrechtem Hohenzollernem, który był siostrzeńcem Zygmunta Starego oraz nadzieją, że z czasem uda się przywrócić w Prusach Książęcych katolicyzm. Ponadto Prusy Książęce były całkowicie zależne od Polski. Jako państwo luterańskie nie mogły liczyć na pomoc i wsparcie cesarza, czy papieża, tak jak to było w przypadku Prus Zakonnych.
- 1530r. Początek sporu polsko- mołdawskiego o Pokucie - 1531r. Bitwa polska- mołdawska pod Obertynem, zwycięstwo wojsk polskich pod wodzą hetmana Jana Tarnowskiego - skarga hospodara mołdawskiego Piotra Raresza( Petryły) przed sułtanem Sulejmanem Wspaniałym na Polskę - wstawiennictwo żony Sulejmana Wspaniałego za Polską 1533r. Pokój wieczysty polsko- turecki ustanawiający granicę na Dniestrze | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:
Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/F, 3/P, 4/P, 5/F, 6/F, 7/P, 8/P, 9/F, 10/P | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2. POLITYKA WEWNĘTRZNA
- Barbara Zapolya- węgierska księżniczka - Bona Sforza- księżniczka mediolańska
- 1520r. Pierwszy edykt przeciwko nowinkom religijnym- zakaz przywożenia do Polski pism antykatolickich oraz zakaz studiowania na niemieckich uniwersytetach - 1523r. Drugi edykt przeciwko nowinkom religijnym- wprowadzenie cenzury tekstów drukowanych w Polsce
-1529r. Elekcja vivente rege 9- letniego syna Zygmunta i Bony Zygmunta Augusta -1530r. Koronacja vivente rege Zygmunta Augusta - ostry sprzeciw szlachty wobec elekcji vivente rege- wprowadzenie zakazu wybierania króla za życia poprzednika
- 1520r. Sejm wojenny w Bydgoszczy- żądanie szlachty wobec króla egzekucji prawa czyli wykonywania praw z 1504r. ( prawo o królewszczyznach i incompatibiliach)- narodziny ruchu politycznego średniej szlachty -1520 – 1537r. Kształtowanie się programu ruchu egzekucyjnego administracja: lustracja królewszczyzn, pogłębienie unii z Litwą wojskowość: utworzenie wojska kwarcianego do obrony płd.- wsch. granicy sądownictwo: utworzenie najwyższego sądu apelacyjnego skarbowość: oddzielenie prywatnego skarbu króla od skarbu państwa - brak współpracy między królem, a ruchem egzekucyjnym 1537r. Rokosz lwowski( wojna kokosza) – pierwszy bunt szlachty przeciwko królowi |
SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:
L. P | PRAWDA | FAŁSZ | |
1. | Zygmunt Stary to syn Kazimierza Jagiellończyka | P | |
2. | Pierwszy edykt przeciwko nowinkom religijnym Zygmunt Stary w roku 1537r. | F | |
3. | Bona Sforza to druga żona Zygmunta Starego wywodząca się ze Szwecji | F | |
4. | Rokosz to bunt przeciwko królowi | P | |
5. | Elekcja vivente rege to wybór króla za życia poprzednika | P | |
6. | Piastowie mazowieccy wymarli w 1526r. | P |
Poprawne odpowiedzi: 1/P, 2/F, 3/F, 4/P, 5/P, 6/P