4. MOŁDAWIA.
LEKCJA NR 4. SPRAWA MOŁDAWII.
Hospodarstwo Mołdawskie to księstwo, które powstało na na terenie Wyżyny Mołdawskiej pomiędzy Karpatami Wschodnimi a Dniestrem.
Położenie Mołdawii
Za datę powstania hospodarstwa przyjmuje się rok 1359, wówczas uznawany za pierwszego władcę państwa Bogdan I, uniezależnił teren dzisiejszej Mołdawii od Węgier. Wzrastająca potęga Turcji spowodowała, że hospodar Piotr I w 1387 r. złożył hołd lenny królom Polski Władysławowi Jagielle i Jadwidze, co powtórzył jego następca.
Hospodar Piotr I Akt poddania lennego hospodar Romana I
Po zdobyciu Konstantynopola w 1453 r., sułtan Mehmed II zażądał od Mołdawii rocznego haraczu w wysokości 2 tys. złotych monet, oferując w zamian przymierze i swobody handlowe w swoim państwie. Hospodar Piotr III Aron zwrócił się z prośbą o pomoc do króla Polski Kazimierza Jagiellończyka, który jednak tej pomocy nie mógł udzielić bo zaczęła się właśnie wojna 13-letnia z Zakonem Krzyżackim. W tej sytuacji Mołdawianie zdecydowali się przystać na żądania osmańskie. W latach 1457−1504r. panował Stefan III Wielki, który jest uważany za najwybitniejszego władcę mołdawskiego.
Hospodar Stefan I Wielki 1457- 1504r. Herb Mołdawii w czasach panowania
Stefana I Wielkiego
Podczas swojego panowania przeobraził Mołdawię w silne państwo. W 1481r. został jednak zmuszony do płacenia haraczu Turkom, a w 1484 r. utracił na ich rzecz porty czarnomorskie:
Kilię i Akerman.
Ta klęska, a także pokój turecko-węgierski, skłoniły Stefana do złożenia w 1485 r. hołdu lennego królowi polskiemu Kazimierzowi Jagiellończykowi, który zorganizował, w tym samym roku, nieudaną wyprawę w celu odbicia portów czarnomorskich. Polska nie była w stanie również efektywnie wspierać Mołdawię w jej walce o niezależność, wobec czego, Stefan zmuszony został w 1487 r. do uznania zwierzchnictwa tureckiego. Gdy w 1497 r. wkroczyły do Mołdawii wojska króla polskiego Jana Olbrachta, którego celem było pozbawienie Stefana Wielkiego tronu mołdawskiego, podjął z nimi walkę. Wojska polskie poniosły klęskę pod Suczawą, a potem Stefan pokonał jeszcze raz polskiego króla, w czasie odwrotu armii polskiej do kraju, na Bukowinie, gdzie zastawił zasadzkę.
Bitwa pod Koźminem 1497r. Zasadzka Stefana Wielkiego
Decydujący dla dalszych dziejów tego kraju okazał się rok 1526, kiedy to w bitwie pod Mohaczem poległ nie tylko król węgierski Ludwik II Jagiellończyk. Mołdawia utraciła potencjalnego sojusznika i pozostała jej już tylko Polska. Niestety, hospodar mołdawski Piotr Raresz zdecydował się na konfrontację z Polską o Pokucie. Był to kraj w 1349r. przyłączone do Królestwa Polskiego przez Kazimierza Wielkiego jako część księstwa halicko-włodzimierskiego. Władysław Jagiełło przekazał hospodarowi Piotrowi I, Pokucie po jego hołdzie lennym jako zastaw za pożyczkę wziętą na wojnę z Krzyżakami. Pożyczka nie została zwróćona. Mołdawianie pokonani w 1531r., pod Obertynem, po raz drugi odparci w 1538, znaleźli się w osamotnieniu i stali się łatwym łupem Turcji.
Pokucie
Od 1538 r., Mołdawia weszła pod wyłączną zwierzchność Turcji. W ciągu XVI w. systematycznie rósł haracz, ściągany z Mołdawii, który w 1591 r., sięgnął sumy 60 tys. dukatów ( na samym początki 2 tyś. Dukatów). Gospodarzy mołdawscy ponownie zaczęli szukać sojusznika przeciwko Turcji. W grę wchodziła tylko Polska. Zygmunt August dwukrotnie przyjmował zobowiązania lenne od hospodarów mołdawskich, ale nie pociągnęło to za sobą wojny z Turcją. W 1595 r. Jan Zamoyski wprowadził wojska do Mołdawii i osadził tam swego hospodara, Jeremiego Mohyłę, który został lennikiem Polski. Zajęta wojną z Habsburgami Turcja przystała na współwładztwo z Polską w Mołdawii. Kraj dostał szansę wyrwania się z osmańskiego jarzma, ale wojny domowe, które wstrząsnęły Mołdawią po śmierci Jeremiego, zaprzepaściły wszystko. Polacy i Turcy zaczęli promować zbrojnie własnych hospodarów, aż wreszcie, po tragicznie zakończonej próbie opanowania Mołdawii przez Stanisława Żółkiewskiego w 1620 r., r Osman II ruszył na Polskę.
Jan Zamojski Jeremi Mohyła