6. Wyzwalanie się kolonii angielskich
LEKCJA NR 4. WYZWALANIE SIĘ KOLONII ANGIELSKICH. POWSTANIE USA
Ameryka Północna zaczęła być kolonizowana przez Europejczyków pod koniec XVI wieku. Jako pierwsi zjawili się tutaj Hiszpanie, którzy założyli osiedle San Augustino na Florydzie. Następnie w 1607r. Anglicy założyli Jamestown, a w 1608r. Francuzi zaczęli kolonizować Kanadę i założyli miasto Quebec.
Jamestown- pierwsza stała angielska osada w Ameryce Płn. Pocahontas
W ten sposób te trzy kraje podzieliły się Ameryką Północną. Hiszpania na południu, Anglia na wschodnim wybrzeżu, a Francuzi na Północy –w Kanadzie. Po kilku latach Anglicy na wschodnim wybrzeżu zaczęli rywalizować z Holendrami. Ta rywalizacja zakończyła się angielskim zwycięstwem. Anglicy zabrali Holendrom ich faktorię handlową Nowy Amsterdam, który Anglicy nazwali Nowym Yorkiem. Pod koniec XVII wieku na wschodnim wybrzeżu istniało trzynaście angielskich kolonii o bardzo zróżnicowanym statusie politycznym. Niektóre były własnością Korony Angielskiej, czyli króla angielskiego. W tych rządził gubernator. Niektóre miały samorząd, inne były prywatnymi posiadłościami angielskimi rodów arystokratycznych.
13 kolonii angielskich na wschodnim wybrzeżu Ameryki Płn.
W XVIII wieku, pod wpływem idei oświeceniowych, zaczynają się rodzić tendencje niepodległościowe. W 1754r. odbył się zjazd przedstawicieli kolonii w Albany. Na tym zjeździe Beniamin Franklin rzucił hasło: „Zjednoczyć się, albo umrzeć!”. Symbolem tendencji zjednoczeniowych był rozczłonkowany wąż.
Kongres w Albany Hasło Beniamina Franklina
W 1756r. wybuchła wojna siedmioletnia, która toczyła się między Anglią i Francją. Wojna ta zakończyła się w 1763 r. zwycięstwem Anglii, która uzyskała Kanadę oraz wschodnią Luizjanę (nad Missisipi). W 1765r. Anglicy wprowadzili specjalne opłaty stemplowe, aby zrekompensować sobie koszty wojny siedmioletniej, które wzbudzały wzburzenie wśród kolonistów. W związku z czym nie płacili podatków. Oburzenie na wprowadzenie opłat stemplowych było tak duże, że w Bostonie, stolicy kolonii Massachusetts, powstała tajna organizacja w VIII 1765r., Synowie Wolności. Do końca roku Synowie Wolności działali już w każdej z 13 kolonii.
Opłaty stemplowe
Ponieważ opłaty stemplowe nie przyniosły takich pieniędzy, jakie Anglicy przewidywali, w związku z czym w 1767r. wprowadzono specjalny podatek, który był płacony w cenie podstawowych produktów żywnościowych. Dodatkowo w 1773r. Korona Angielska przyznała Kompanii Wschodnioindyjskiej monopol na handel herbatą. W ten sposób ceny herbaty poszły w górę. Oburzeni tym mieszkańcy Bostonu wdarli się w 1773r. na jeden ze statków kampanii. Wyrzucili oni cały ładunek herbaty do morza. Nazywa się to „bostońskim piciem herbaty”.
Bostońskie picie herbaty 1773r.
W związku z wydarzeniami w Bostonie Tomasz Gage, głównodowodzący angielskimi oddziałami w Ameryce, nałożył represje na wszystkie kolonie. W 1774r. kolonie zwołały I Kongres Kontynentalny do Filadelfii i tam ustalono bojkot wszystkich towarów angielskich. Przyrzeczono sobie również solidarność, czyli że żadna kolonia nie sprzymierzy się z Anglikami.
I Kongres Kontynentalny w Filadelfii
Dalsze represje doprowadziły w kwietniu 1775r. do zwołania Drugiego Kongresu Kontynentalnego, który z przerwami w różnych miejscach obradował do marca 1789r., na którym powołano amerykańską Armię Kontynentalną, na jej czele stanął Jerzy Waszyngton.
Piechota Armii Kontynentalnej Jerzy Waszyngton
Miesiąc później doszło do potyczki Synów Wolności pod Lexington i Concord z Anglikami. Ta potyczka jest uważana za początek wojny o wyzwolenie Stanów. Anglicy mieli za zadanie aresztować w Lexington dwóch Synów Wolności: Johna Hancocka i Samuela Adamsa. Natomiast w
Concord żołnierze angielscy chcieli przejąć skład broni. Zamierzali wykorzystać element zaskoczenia. Dzięki Paulowi Revere Synowie Wolności zostali ostrzeżeni i mogli się przeciwstawić angielskiemu oddziałow.
Walka na moście Concord Potyczka w Lexington
Na początku w tej wojnie Amerykanom niezbyt się powodziło, mimo że Waszyngton od jesieni 1775r. starał się przekształcić Armię Kontynentalną w regularną armię. W czerwcu 1776r. Filadelfii została 4 lipca zatwierdzono Deklarację Niepodległości. Autorem deklaracji był Tomasz Jefferson. Powstrzymała się od głosowania na tą deklarację jedynie kolonia Georgia.
Ratusz miejski w Filadelfii gdzie podpisano Deklarację Niepodległości i jej pierwsza strona
Od razu w 1776r. do Ameryki zaczęło przybywać wielu ochotników z Europy, wśród nich pruski baron Fryderyk Wilhelm von Stauben, który przekształcił amerykańską gwardię w prawdziwe wojsko. Wprowadził musztrę. Następnie Kazimierz Pułaski zorganizował oddział partyzancki, na czele którego przedostał się na tyły Anglików i zadawał im bardzo poważne straty. Przybył także Tadeusz Kościuszko, który w nowoczesny sposób ufortyfikował miasta, między innymi West Point, tam gdzie dzisiaj jest Akademia Wojskowa oraz Savannah. Ochotnikiem był także francuski markiz Marie Joseph de La Fayette.
F. W von Steuben K. Pułaski M. J. De La Fayette T. Kościuszko
W listopadzie 1777r. Kongres Kontynentalny zatwierdził Artykuły Konfederacji i Wieczystej Unii, które zostały potem zastąpione przez Konstytucję. Zostały w nich zawarte zasady ustrojowe przyjęte wspólnie przez 13 byłych kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej.
W 1777r. Amerykanie odnieśli pierwsze zwycięstwo pod Saratogą. Po tym zwycięstwie Benjamin Franklin wyjechał do Europy, aby uzyskać pomoc przeciwko Anglikom. Na jego prośbę trzy państwa: Holandia, Hiszpania i Francja zdecydowały się utworzyć Ligę Zbrojnej Neutralności. Hiszpania i Holandia zaczęły blokować wybrzeże amerykańskie tak, że żaden statek angielski nie mógł dopłynąć do kolonii. W 1779r. Anglicy ponieśli kolejną klęskę pod Savannah (tu zginął Pułaski). Po tej bitwie szala zwycięstwa wyraźnie przechyliła się na stronę Amerykanów. W Ameryce wylądował francuski korpus. Francja zainwestowała w obronę kolonii jeden miliard liwrów. W 1781r. Amerykanie po raz kolejny zwyciężyli pod Yorktown. Była to ostatnia bitwa wojny wyzwoleńczej. Straty angielskie były tak duże, że Anglia zgodziła się na rokowania pokojowe. W 1783r. w Paryżu podpisano traktat, na mocy którego Anglia przyznała swoim koloniom niepodległość oraz zrzekała się na ich rzecz terenów pomiędzy Górami Skalistymi, a Appalachami (Dziki Zachód i Wielkie Prerie).
Po zwycięstwie wydawało się rzeczą naturalną powstanie zjednoczonego państwa. Okazało się to jednak niełatwe. Każda z byłych kolonii po zakończeniu wojny dążyła do niezależności. Utrzymywano formalna jedność tylko dlatego, że rząd federalny, już w 1781r., przejął na własność tereny Dzikiego Zachodu. Nadal obowiązywały Artykuły Konfederackie, czyli rodzaj konstytucji, która została uchwalona w 1777r.. Te artykuły określały wzajemne relacje byłych kolonii. Określały także kompetencje rządu federalnego. Prawdopodobnie nigdy nie doszło by do powstania jednolitego państwa, gdyby nie powstanie farmerów, które wybuchło w 1786r. w kilkunastu koloniach. Rząd żadnej dawnej kolonii nie mógł dać sobie rady z tym powstaniem, w związku z czym poprosili o pomoc rząd federalny. W obawie, że takie powstanie może się jeszcze raz powtórzyć, kolonie zdecydowały się na zawarcie ścisłej unii. W 1787r. powołano trzyosobową Komisje Konstytucyjną w składzie: James Madison, Jerzy Waszyngton i Aleksander Hamilton. Po trzech miesiącach tajnych obrad, Komisja ogłosiła tekst konstytucji, który obowiązuje do dzisiaj.
Podpisanie konstytucji USA
Władza ustawodawcza miała być sprawowana przez dwuizbowy Kongres, izba wyższa to Senat. Każdy stan miał dwóch przedstawicieli w Senacie, czyli senatorów. Izba niższa to Izba Reprezentantów. Każdy stan wybierał posłów proporcjonalnie do liczby mieszkańców. Wybory do Izby Reprezentantów odbywają się co cztery lata. Skład Senatu jest zmieniany, w jednej trzeciej, co dwa lata. Przyznano prawo wyborcze wszystkim wolnym mężczyznom. Władza wykonawcza była sprawowana przez prezydenta, który stał na czele rządu, czyli był także premierem, przewodził siłom zbrojnym, prowadził politykę zagraniczną, zarządzał finansami, miał prawo veta wobec ustaw kongresu. Konstytucja amerykańska ustanowiła system rządów prezydenckich. Władza sądownicza była niezawisła i niezależna. Specjalna rola przypadła Sądowi Najwyższemu, który orzekał w stanach o zgodności każdej ustawy z konstytucją. Sędziów Sądu Najwyższego mianuje prezydent i sprawują swoją władzę dożywotnio. Konstytucja sankcjonowała niewolnictwo, ustalała także, że Stany Zjednoczone nigdy nie będą miały koloniami. Konstytucja została zatwierdzona w 1788r. (ratyfikowana). Przeprowadzono również pierwsze wybory prezydenckie, pierwszym prezydentem został Jerzy Waszyngton sprawował swój urząd przez dwie kadencje, odmówił wyboru na trzecią. Dlatego sprawowanie urzędu przez 2 kadencje stało się zwyczajem politycznym w USA, w 1947r. Została wprowadzona poprawka do konstytucje zabraniająca sprawowania władzy dużej niż przez dwie kadencje.