LEKCJA NR 30. IMPERIALIZM FRANCUSKI I BELGIJSKI

Imperium kolonialne Francji w XVII- XIX wieku

Francja już w 1830r. zainteresowała się Algierią. Wojska francuskie, mimo sprzeciwu innych mocarstw, wkroczyły do Algierii. Słaba Turcja, do której nominalnie należała Algieria, nie była w stanie się Francuzom przeciwstawić. Mimo przewagi Francuzi ostatecznie zdobyli Algierię dopiero w roku 1848. Uwięzili beja Algierii Abd el–Kadera. Od czasu do czasu jednak w Algierii wybuchały antyfrancuskie powstania. Po ustanowieniu II Cesarstwa Francuzi masowo emigrowali do Algierii i byli to przedstawiciele wszystkich klas społecznych. Algieria cieszyła się największą popularnością wśród wszystkich kolonii francuskich bo znajdowała się dość blisko Francji. Ponadto w miarę łagodny klimat sprzyjał osiedlaniu się. Rząd francuski przeznaczał dużo funduszy na roboty publiczne i zatrudnienie znalazło tu przed wojną francusko – pruską 10 tyś robotników. Z tego powodu Algieria, w mentalności Francuzów, miała specjalny status. Nie była traktowana jak kolonia tylko jak zamorskie przedłużenie Francji.

Zdobywszy Algierię Francuzi postanowili podbić całą Afrykę Północną, bo to umocniło by francuskie wpływy na Morzy Śródziemnym i wyparło z Morza Śródziemnego Anglików( w XIX w. Morze Śródziemne było często nazywane Morzem Angielskim), bo Anglia posiadała na nim kilka ważnych punktów strategicznych; Gibraltar od 1713r. należał do Anglii, Malta od 1815r., Cypr od 1878r.). Francuzi chcieli opanować Tunezję i Maroko. Na Kongresie Berlińskim potwierdzono im prawa do Tunezji. W maju 1880r. wojska francuskie wkroczyły do Tunisu i postawili bejowi Tunisu ultimatum, że albo zatwierdzi francuski protektorat albo zostanie obalony. Bej podpisał traktat z Francją, z mocą obowiązującą od 01.01.1881r. Jeżeli chodzi o Maroko, to tu było gorzej, bo Marokiem było zainteresowanych więcej państw. W 1880r. na konferencji w Madrycie podjęto decyzję o tym, że Maroko zachowa niezależność tak aby wszystkie państwa zainteresowane mogły prowadzić tu swoje interesy. Sytuacja zmieniła się w 1894r. kiedy zginął sułtan Hasan I i władzę przejął jego 14- letni syn Abd al- Aziz V, którego nieudolne rządy zadłużyły Maroko w bankach francuskich i spowodowały upadek gospodarki. Sułtan, podejrzewając, że niezależność jego kraju może zostać zagrożona, zwrócił się z prośbą o pomoc do Niemiec. 31 marca 1905 cesarz Wilhelm II w Tangerze spotykał się z marokańskim sułtanem. Niemcy przyrzekły wspierać antyfrancuskie wystąpienia w Maroku. Niemieckiemu cesarzowi nie udało się jednak otrzymać wsparcia Anglii, ani innych potencjalnych sojuszników przeciwko Francji. Francja i Niemcy ostatecznie zdecydowały się rozstrzygnąć kwestię Maroka na międzynarodowej konferencji. Wydarzenia te noszą nazwę I kryzysu marokańskiego. Konferencja w Algeciras, w sprawie Maroka rozpoczęła się 1906r. Udział w konferencji wzięły: Rzesza, Francja, Wielka Brytania, Stany Zjednoczone, Rosja, Hiszpania, Włochy, Austro-Węgry, Holandia, Belgia, Portugalia oraz Szwecja. Konferencja trwała blisko trzy miesiące i 7 kwietnia 1906r. podpisano traktat końcowy. Potwierdzono na niej niepodległość Maroka, ale pod kontrolą Francji i Hiszpanii, które mogły ingerować w wewnętrzne sprawy Maroka.

Podpisanie traktatu w Algeciras 1906r.

Wydarzenia te spowodowało wojnę domową i abdykację sułtana Abd al- Aziza w 1908r. i przejęcie władzy przez jego brata Malaj Hafiza, który był uznawany za sojusznika Niemiec. 1911r. rozpoczął się II kryzys marokański. Niemcy ponownie starały się przejąć Maroko wykorzystując wojnę włosko – turecką i zainteresowanie Europy tą wojną. Francja i tym razem zareagował ostro i Niemcy się wycofały, a sułtan musiał podpisać traktat w Fezie w 1912r. na mocy którego Mulaj Hafiz zrzekał się pełnej suwerenności, a Maroko stało się francusko- hiszpańskim protektoratem.

Strefy wpływów w Maroku po traktacie feskim 1912r.

Obok Afryki Północnej Francja starała się również umocnić swoje wpływy na Saharze. W 1883r. wojska francuskie dotarły do rzeki Niger. W 1904r. utworzono Francuską Afrykę Zachodnią w skład której weszła: Mauretania, Senegal, Gwinea Francuska, Dahomej, Wybrzeże Kości Słoniowej. W1910r. utworzono Francuską Afrykę Równikową obejmującą Czad, Kongo i Gabon.

W 1882r. Francuzi przejęli również Madagaskar najpierw jako protektorat, a 1896r. przekształcili wyspę w normalną kolonię.

W latach 1863 – 1870 Francja umocniła się również na terenie Indochin podbijając cesarstwo Annamu (dziś Wietnam) a potem Laos i Kambodżę tworząc Unię Indochińską, czyli Indochiny Francuskie, które składały się z trzech prowincji: Tonkinu, Annamu i Kochinchina. Imperium kolonialne Francji przed I wojna światową obejmowało prawie 10,500 mln km2 i liczyło 53 mln mieszkańców.

IMPERIALIZM BELGIJSKI

Belgia była państwem bardzo małym, praktycznie niezdolnym do prowadzenia własnej polityki imperialnej, ale królowi Leopoldowi I zależało na koloniach, dlatego postanowił je zdobyć nie na drodze imperialnej. W 1876r. w Brukseli zorganizowano Konferencję Afrykańską, na której powołano Międzynarodowe Towarzystwo Afrykańskie, które miało penetrować Afrykę. W 1877r. ze swojej podróży do Afryki wrócił angielski badacz Henry Stanley, który najpierw swoje usługi zaproponował londyńskiemu Towarzystwu Geograficznego, które jednak nie zgodziło się na sponsorowanie jego następnej wyprawy do Afryki. Wtedy Stanley zaofiarował usługi belgijskiemu królowi. W latach 1879 – 1884r. Stanley badał dorzecze rzeki Kongo, ale przy okazji 22 tamtejsze plemiona podporządkował Międzynarodowemu Towarzystwu Afrykańskiemu, a w rzeczywistości Belgii. Niespodziewanie Belgowie napotkali rywali, w 1875r. od ujścia Kongo w górę rzeki prowadził wyprawę badawczą francuski badacz Piotr de Brazza. W 1889r. aby nie doszło do wojny kolonialnej Francuzi i Belgowie podpisali układ na mocy którego, dorzecze rzeki Kongo zostało podzielone i powstało tam Kongo Belgijskie (oficjalnie był to teren znajdujący się pod Zarządem Międzynarodowego Towarzystwa Afrykańskiego- i Kongo Francuskie.