Rzym Cesarski. Pryncypat
MATERIAŁY DO NAUKI. IMPERIUM RZYMSKIE W OKRESIE CESARSTWA
I PRYNCYPAT
Dynastia julijsko- klaudyjska( 27 p.n.e- 68 r.)
Zmiany ustrojowe :
Mianowanie przez senat Oktawiana konsulem, pretorem, cenzorem, najwyższym kapłanem i trybunem ludowym
nadanie mu dwóch tytułów honorowych:
-augustusa („czcigodny", „wywyższony przez bogów")- oficjalny tytuł władców Rzymu
- princeps („pierwszy spośród równych")
nazwanie nowej formy ustrojowej pryncypatem, albo „komedią republiki"- utrzymywano pozór istnienia republiki przy faktycznym dożywotnim jedynowładztwie czyli monarchii ( system ten miał uspokoić Rzymian, którzy nie chcieli przywrócenia monarchii, gardzili wręcz ludami, którymi rządzą królowie)
Oktawian August
Reformy Oktawiana:
-pozostawił Senat, osobiście układał listę senatu
-zlikwidował zgromadzenie ludowe
- zarządzał skarbem państwa
- podzielił prowincje na senatorskie i cesarskie
- obsadzał stanowiska namiestnicze, wprowadził pensje dla namiestników
- miała całkowitą władzę nad wojskiem
-ujednolicił system podatkowy i monetarny
-wprowadził jednolitą złotą monetę nazywaną aureusem.
-nakazał budować drogi łączące prowincje z Italią
-starał się, by miasto Rzym przestało być drewniane, co miało zapobiec pożarom.
prowadził wysokie pensje dla wysokich urzędników państwowych
- -ograniczył nadawanie obywatelstwa rzymskiego mieszkańcom prowincji
-utworzenie oddziałów pretorianów- czuwanie nad bezpieczeństwem augustusa
Problemem nigdy nie rozwiązanym przez Oktawiana oraz jego następców był sposób powoływania nowego władcy. Nie można było wprowadzić jawnego dziedziczenia, skoro utrzymywano, że nadal istnieje republika a na najwyższym urzędzie powinien zasiadać najlepszy obywatel. Nieuregulowanie sposobów powoływania nowego władcy będzie się mściło w następnych wiekach, stając się jedną z ważnych przyczyn destabilizacji państwa.
Tyberiusza- pasierb Oktawiana, drugi cesarz rzymski Tyberiusz zasłynął jako wódz, początkowo sprawował osobiste rządy w Rzymie, później odsunął się od rządów i osiadł na Capri. W jego imieniu sprawował władzę Sejan (pretorianin).
Kaligula- następca Tyberiusza- rządził on okrutnie, represjami dotknięci byli patrycjusze, niższe warstwy nie interesowały go. Uważano, że Kaligula był obłąkany, jednak w tym szaleństwie była metoda. Chciał znieść pryncypat, czyli skończyć „komedię republiki", i wprowadzić monarchię despotyczną. Został zamordowany przez gwardię.
Klaudiusza- mianowany cesarzem przez pretorianów- ułomny fizycznie, zapewnił cesarstwu kilkanaście (13) lat pokoju. Za jego czasów Rzym zdobył Brytanię. Drugą żoną Klaudiusza była Mesalina, uchodząca za najbardziej rozwiązłą kobietę w historii. Został zamordowany na polecenie trzeciej żony, Agrypiny, która zrobiła to po tym, jak adoptował jej syna, Nerona.
Neron- zasłynął z prześladowań chrześcijan (64 r.), których oskarżył o podpalenie Rzymu. W 68 r. zmuszono go do popełnienia samobójstwa. Był to ostatni przedstawiciel dynastii julijsko – klaudyjskiej.
Po śmierci Nerona przez rok trwała walka o władzę.
2. Dynastia flawijska 69 r- 96r.
Wespazjan Flawiusz- jego syn Tytus zdobył Jerozolimę i wywiózł z niej Arkę Przymierza, rozpoczęła się budowa Amfiteatru, który potem zostanie nazwany Koloseum
Tytus- uznawany za wyrozumiałego władcę, współpracowała z senatem, za jego czasów doszło do wybuchu Wezuwiusza w 79 r. i zniszczenia dwóch miast Herkulanum i Pompei
Domicjan- mimo wielu sukcesów politycznych ( pokonanie Decebala w Dacji w 88 r., reformy sądownictwa,) przeszedł do historii jako władca okrutny, zamordowany we własnym pałacu
3. Dynastia Antoninów 96 r- 186 r
Po wymarciu dynastii flawijskiej w 96 r. rozpoczęło się panowanie dynastii Antoninów, z których największą sławę zdobyło „pięciu dobrych cesarzy". Panowanie tej dynastii to Złoty Wiek Cesarstwa Rzymskiego
Nerwa- po terrorze rządów Domicjana przywrócił spokój, złożył przysięgę, że żadnego senatora nie skarze na śmierć
Trajan- W 106 r. podbił Dację( dzisiejszą Rumunię) pokonując ostatecznie króla Daków Decebala. Dacja to ostatnia prowincja, przyłączona na stale do imperium, jednocześnie jedyna na północ od Dunaju. Cesarstwo oparło się o naturalne granice. W Europie – Ren i Dunaj, w Azji – Góry Kaukaz, na Płw. Arabskim sięgało do krawędzi Pustyni Arabskiej tzw. Hedżaz, w Afryce Pn. – do Sahary, w Egipcie po Pierwszą Kataraktę (dziś – Asuan, Katarakty to progi skalne na Nilu. ). Trajan, to najbardziej wojowniczo nastawiony cesarz-zdobywca
Hadrian - zaczął budować ufortyfikowane granice czyli limesy. Starał się też przeprowadzić inspekcje we wszystkich prowincjach rzymskich. Za jego panowania wybuchło żydowskie powstanie w 132 r.,cesarz stłumił powstanie, kazał zburzyć Jerozolimę, a na jej miejsce postawić rzymską kolonię.
Antoninus Pius-Okres jego panowania to czas pomyślności i pokoju często zwany Pax Romana, dbał o sprawy skarbowe, prowadząc bardzo oszczędną politykę również przy wydatkach dworu cesarskiego. Jego rządy to szczyt złotego wieku Cesarstwa Rzymskiego.
Marek Aureliusz - zasłynął jako cesarz- filozof, w duchu filozofii stoickiej napisała sławne do dzisiaj dzieło zatytułowane „Rozmyślania", gdzie akcentował jak ważne jest panowanie nad emocjami, życzliwość wobec innych, ale jednocześnie sceptycyzm, który nas uchroni przed rozczarowaniem. Marek Aureliusz to ostatni „ dobry cesarz". Wbrew tradycji, jaka się ukształtowała w dynastii Antoninów, wyznaczania na nastepcę najlepiej rokującego współpracownika panujacego cesarza, wyznaczył na swojego następcę swojego syna Kommodusa.
Kommodus- jeden z najokrutniejszych cesarzy obok Kaliguli i Domicjana, podejrzewany o chorobę psychiczną, przyczynił się do śmierci wielu osób, urządzał krwawe igrzyska w czasie których sam występował jako gladiator, kazał sobie oddawać cześć boską. Zamordowany. Był ostatnim przedstawicielem dynastii Antoninów.
Cesarstwo rzymskie
Przebieg granicy Cesarstwa Rzymskiego: Europa – Ren i Dunaj, Azja – granica biegła u stóp Kaukazu, następnie biegła wzdłuż Pustyni Arabskiej (Płw. Arabski), Egipt – granica sięgała do pierwszej katarakty na Nilu, Afryka – granica biegła wzdłuż linii Sahary
4. Dynastia Sewerów 193 r.- 235r.
Septymiusz Sewer- przywrócił spokój w imperium ogarniętym wojna domową po zamordowaniu Kommodusa. To również ostatni cesarz, który próbował kontynuować ekspansjonistyczną politykę zagraniczną, szczególnie na Wschodzie, gdzie walczył z Partami. W okresie Sewerów zaczyna się wykształcać pojęcie dworu cesarskiego, jako grupy wysoko postawionych osób żyjących stale przy boku władcy i przez niego opłacanych. W pryncypacie znano tylko pojęcie personelu, który obsługiwał dom augustusa. Septymiusz Sewer był bardzo źle nastawiony do Senatu, dlatego też jego funkcję ograniczył tylko do zatwierdzania cesarskich zarządzeń. Powiększono liczebność armii, podwyższono żołd. Przynależność do pretorianów była traktowana jako zapłata za dobrą służbę w legionach i formacja ta nabrała charakteru elitarnego, prefekt pretorianów otrzymał godność senatorską i przewodził obradom senatu w zastępstwie cesarza.
Karakalla- syn Septymiusza Sewera, w 212 r. nadał obywatelstwo wszystkim wolnym poddanym imperium. Było to uwieńczenie polityki unifikacyjnej prowadzonej od czasów Hadriana.
Heliogabal- obłąkany, bardzo krótko panujący władca
Aleksander Sewer-próbował uspokoić państwo po ekscesach swojego poprzednika i panować zgodnie z wartościami Oktawiana Augusta, rozpoczął wielką akcję przebudowy Rzymu, zginął zamordowany. Na nim kończy się dynastia Sewerów.
5. Kryzys imperium rzymskiego( Kryzys III wieku). Okres panowania cesarzy wojskowych
KRYZYS CESARSTWA
a. gospodarczy-
II w. cesarstwo osiągnęło naturalne granice, przestało prowadzić wojny zaborcze, co odbiło się na gospodarce.
Na rynki rzymskie docierało mniej niewolników, mniej było złota i srebra, dlatego cesarze psuli monetę, by otrzymać tyle pieniędzy co dawniej. Spowodowało to inflację
Nobilowie posiadający pieniądze zaczęli, inwestować w ziemię, aby ocalić pieniądze przed utratą wartości i tak zaczęły tworzyć się wielkie majątki nazywane LATYFUNDIAMI.
Ponieważ niewolników było mniej, stali się oni drogim i poszukiwanym towarem, w który opłacało się inwestować. Latyfundyści zaczęli uczyć niewolników rzemiosł, by jak najmniej towarów zakupywać w miastach.
Latyfundia stały się samowystarczalne i kryzys zaczął docierać do miast. Rzemieślnicy bankrutowali, porzucali swe zajęcia i rozpoczynali pracę w innej gałęzi rzemiosła co pogłębiało kryzys.
Kryzys gospodarczy wywołał:
b. kryzys polityczny
Upadł autorytet instytucji publicznych: senatu i cesarza
armia, niezadowolona, że zakończyły się wojny ofensywne i że żołd jest wypłacany nieregularnie lub w naturaliach zaczęła się buntować
235 r. – 284 r.- to głównie żołnierze decydowali o obsadzie tronu cesarskiego. Okres ten jest nazywany okresem cesarzy wojskowych bo byli intronizowani przez żołnierzy. Cesarzy zmieniano ciągle, co pogłębiało kryzys polityczny. Panowało ich 27 ( średnia panowania to około 1,5 na rok). Tylko 2 zmarło śmiercią naturalną.
Kryzys polityczny i ekonomiczny spowodował :
c. kryzys ideologiczny
Rzymianie przestali wierzyć w bóstwa, opowiadali się po stronie chrześcijaństwa, które stanie się czynnikiem osłabiającym spójność cesarstwa i przyczyni się do jego upadku
zanik patriotyzmu wśród Rzymian. Do tej pory każdy patrycjusz uważał za swój obowiązek walkę w legionach rzymskich, w III w. starano się wykupić synów od służby wojskowej
Ponieważ ktoś musiał walczyć w legionach, zaczęto sprowadzać barbarzyńców. Z czasem sprowadzano całe plemiona, w ten sposób armia rzymska straciła narodowy charakter i stała się armią najemników walczących za pieniądze. Zaczęło się pokojowe przenikanie barbarzyńców w głąb cesarstwa – dodatkowy czynnik osłabienia imperium.
355 r. po raz pierwszy w historii Rzymu wydano zgodę by całe plemię germańskich Franków osiedliło się w Galii na statusie federati czyli sprzymierzonych
W 284 r. zaczyna się nowa wojna domowa, z której zwycięsko wyszedł Dioklecjan. Postanowił przeprowadzić reformy wewnętrzne, które wyciągnęłyby państwo z kryzysu.
Panowanie Dioklecjana to początek II fazy cesarskiego Rzymu: Dominatu od Dominus czyli pan