STAROŻYTNY EGIPT

Starożytny Egipt to kolejna cywilizacja Starożytnego Wschodu, która powstała dzięki wylewom rzeki- Nilu. Historia Egiptu dzieli się na kilka okresów. 

OKRES WCZESNODYNASTYCZNY 3100 p.n.e. – 2640 p.n.e. I – III dynastia 

• zjednoczenia dwóch państw egipskich, Górnego i Dolnego Egiptu przez faraona Narmera 

PALETA NARMERA

• Egipscy władcy przyjmują nazwę „faraon „pochodzi od słowa „per- aa" co znaczy wysoki dom.  
• Wtedy też to najprawdopodobniej Egipt podzielono administracyjnie na nomy, na czele których stali nomarchowie 
• faraon III dynastii Dżoser rozkazał swemu nadwornemu architektowi wybudować dla siebie grobowiec. Architekt Imhotep postanowił wybudować grób zupełnie różny od dotychczas budowanych grobów mastabowych. Kładąc kilka warstw kamieni na siebie Imhotep wybudował pierwszą piramidę, tzw. Piramidę Schodkową zbudowaną całkowicie z cegły. 

PIRAMIDA SCHODKOWA FARAONA DŻOSERA W SAKKARZE

• Sakkara-pierwsza nekropolia egipska 

Stare Państwo Egipskie 2650 p.n.e. – 2150 p.n.e. IV – VIII dynastia 

• stolicą państwa było miasto Memfis, a nekropolią, dla okresu Starego Państwa – Giza 
• wybudowanie piramid w Gizie: Cheopsa, Chefrena, Mykerinosa 

PIRAMIDY W GIZIE

SFINKS Z GIZY

I OKRES PRZEJŚCIOWY (od ok. 2150 – 2050 p.n.e.) - IX dynastia 

• Bunt nomarchów na południu doprowadził do rozpadu państwa. 
• Powstało kilka niezależnych ośrodków politycznych 
• Około 2040 r. p.n.e. władca Teb Mentuhotep II ponownie zjednoczył Egipt zapoczątkowując nową epokę w jego historii. 

ŚREDNIE PAŃSTWO EGIPSKIE (2050 – 1650 p.n.e.) X- XIII dynastia 

• Stolicą Średniego Państwa było miasto Herakleopolis w środkowym Egipcie 
• Wybudowano kanał doprowadzający wodę daleko w pustynie. Kanał ten, później, został nazwany kanałem Józefa Na pustyni powstało sztuczne jezioro, a przy nim największa oaza- El-Fajum, do dzisiaj najżyźniejsza oaza w Egipcie 
•  Znacznie rozszerzył się zasięg egipskiego handlu. 

II Drugi Okres Przejściowy (od 1613 – 1550) XVI – XVII dynastii

• najazd azjatyckich plemion nazywanych Hyksosami, którzy w Delcie, założyli własne państwo, którego stolica było miasto Awaris. 
• W Górnym Egipcie powstało szereg walczących ze sobą królestw 

NOWE PAŃSTWO Egipskie (od 1550 do 1070 p.n.e.) od XVIII do XXV dynastii 

• wypędzenie Hyksosów, ponowne zjednoczenie państwa egipskiego 
• Stolicą Nowego Państwa było miasto Teby 
• kobieta- faraon Hatszepsut, która prowadziła pokojową politykę zapewniając państwu i poddanym dobrobyt. Zorganizowała słynną wyprawę do krainy Punt (dzisiejsze Somalii, później nazywane przez Żydów Krainą Królowej Saby). Wybudowała jeden z najsłynniejszych zabytków- tarasową świątynię w Deir el-Bahari. 

ŚWIĄTYNIA HATSZEPSUT W DEIR EL- BAHARI

• faraon Totmes III, doprowadził Egipt na szczyt potęgi. Podbił Nubię, państwo Mitanni nad Eufratem, uzależnił od Egiptu Syrię i Palestynę. 
• Faraon Amenhotep IV po kilku latach rządów przeprowadził reformę religijną. Zabronił wierzyć w dawnych bogów, wprowadzając kult jedynego, bezosobowego boga Atona, którego symbolem była tarcza słoneczna. Faraon zmienił sobie imię na Echnatona, co znaczy Ulubieniec Atona, aby zmniejszyć wpływy kapłanów Amona-Re opuścił Teby i na pustyni kazał wybudować nową stolicę Achetaton(Horyzont Atona, dzisiaj Tell el-Amarna). Dlatego jest nazywany w historii Egiptu faraonem-heretykiem. Nie poprzestał na reformie religijnej. Nakazał wprowadzić do sztuki naturalizm. Jego żoną była Nefretete. 

AMENHOTEPA IV ECHNATON 

NEFRETETE

• faraon Tutanchamon- przywrócił w Egipcie politeizm. Jego grób był bowiem jedynym grobem, który nie został splądrowany w starożytności. Odkrył go w 1922r. angielski archeolog Howard Carter.

 

ZŁOTA MASKA TUTANCHAMON

• faraon Ramzes II w 1294 r. p.n.e. stoczył z Hetytami nierozstrzygniętą bitwę pod Kadesz, nad rzeka Orontes( płn. Syria). Następnie zawarł z Hetytami korzystny pokój dzięki, któremu uzyskał stałe dostawy żelaza. Naprawdę jednak w epokę żelaza Egipt Ramzes II wybudował w Abu Simbel, przy pierwszej katarakcie Nilu swoją świątynie grobową- jeden z najsłynniejszych egipskich zabytków. 

PYLON W ŚWIĄTYNI W ABU-SIMBEL

• Około 1070r. p.n.e. roku kapłan Herhor obalił faraona Ramzesa XI (jego dzieje zostały opisane w „Faraonie" Bolesława Prusa) i zapoczątkował III okres przejściowy. 

III okres przejściowy (od 1070- 950p.n.e.) 

• Okres osłabienia państwa i walk o władzę 

Epoka Późny (od ok. 1070 – 525 p.n.e.) XXVI do XXXII 

• Egipt był rządzony przez dynastię libijską, etiopska nazywana również wreszcie przejęli go Asyryjczycy. Wielkość Egiptu próbował odbudować faraon Nechon II, który zajął Palestynę, Syrię aż po Eufrat 
• W 605 r. p.n.e. Nechon II został pokonany pod Karkemisz przez króla nowobabilońskiego Nabuchodonozora II i utracił wszystkie azjatyckie zdobycze. 
• W 525 r. p.n.e. faraon Psametyk III został pokonany pod Peluzjum przez króla perskiego Kambizesa i Egipt stał się perską prowincją 
• 332 p.n.e. Egipt stał się prowincja macedońską 

EPOKA HELLENISTYCZNA (od 332 p.n.e do 30 p.n.e.) 

• 305 p.n.e. Ptolemeusz -wódz Aleksandra Macedońskiego koronował się na króla Egiptu i założył dynastię ptolemejską. 
• Stolicą państwa była Aleksandria. 
• Ptolemeusz I założył Muzejon czyli Dom Muz, gdzie na koszt państwa prowadzili badanie uczeni z całego świata. Ptolemeusz II założył słynną Bibliotekę Aleksandryjska, gdzie starano się zgromadzić wszystkie dzieła literackie i naukowe ówczesnego świata. 
• Językiem urzędowym był język grecki. 
• Wprowadzono kult nowego boga- Serapisa- Pana Dwóch Światów.
• Najbardziej znaną, a zarazem ostatnią przedstawicielką dynastii, była Kleopatra VII, która próbowała się przeciwstawić rzymskiej dominacji. Nie udało się. W 31 r. p.n.e. flota egipska dowodzona przez męża Kleopatry, Rzymianina Marka Antoniusza została pokonana przez flotę rzymską dowodzoną przez Oktawiana pod Akcjum. Po tej klęsce Rzymianie wkroczyli do Egiptu. Kleopatra i Marek Antoniusz popełnili samobójstwo. W 30 p.n.e. Egipt stał się rzymską prowincją. 

KULTURA EGIPTU 

Pismo 

• Wyróżnia się trzy rodzaje tego pisma:1) hieroglify (gr. święty znak)- służyły do pisania świętych tekstów na ścianach świątyń i grobowców,2)pismo hieratyczne służyło do zapisywania dokumentów państwowych,3) pismo demotyczne miało najprostszą formę i było używane w celach prywatnych. 
• Pismo egipskie zostało odczytane przez francuskiego uczonego Jean François Champollion w 1822 roku. Uczony posłużył się Kamieniem z Rosetty, na którym jeden i ten sam tekst był wyryty hieroglifami, pismem hieratycznym i po grecku. 

KAMIEŃ Z ROSETTY 

• Formy pisma egipskiego 

HIEROGLIFY

PISMO DEMOTYCZNE

Religia 

• Wierzenia egipskie miały charakter politeistyczny.
• Najważniejszym bóstwem był Amon-Ra, który w rzeczywistości był połączeniem czyli synkretyzacją dwóch bóstw- czczonego w okresie Starego Państwa boga Ra i Amona 
• Najbardziej popularnym bóstwem był Ozyrys- pan świata podziemnego, sędzia zmarłych 
• Żona Ozyrysa- Izyda, bogini płodności 
• Horus, przedstawiany jako sokół był opiekunem władzy faraona 
• Anubis, z głową szakala, był opiekunem mumifikacji i prowadził dusze na sąd przed Ozyrysem
• Bogini Bastet, nazywana również Sachmet, przedstawiana jako kotka, była boginią wojny.
• Hathor to bogini prawdy, także przedstawiana jako krowa.
• Tot, z głową ibisa, był czczony jako wynalazca pisma i opiekun pisarzy.
• Ptah był opiekunem rzemieślników, jego świętym zwierzęciem był byk Apis, który z czasem zaczął być czczony jako osobne bóstwo. 

Sztuka 

• Sztuka egipska miała całkowicie funkcjonalny charakter, powstawała na zamówienie państwa, króla, kapłanów bądź arystokracji.
• Dlatego, nie chodziło w niej o przedstawienie indywidualnego wyrazu, czy natchnienie poszczególnych twórców, ale o ścisłe przestrzeganie konwencji. 
• Cechą, która odróżniała sztukę egipską od innych, jest sposób przedstawiania ludzkiej postaci w malarstwie i rzeźbie. Łączono profil twarzy z półprofilem korpusu i ujęciem frontalnym dolnej części postaci. Serie obrazów przestawiano w pasach poziomych, chcąc w ten sposób oddać perspektywę, ale również po to by oddzielić różne sceny opowiadanej historii. Wydarzenia dziejące się bliżej patrzącego były przedstawiane na dole obrazu.