26. Rosja w II poł. XIX wieku

1. REFORMY CARA ALEKSANDRA II- OKRES ODWILŻY POSEWASTOPOLSKIEJ W ROSJI

a. 1861r. Reforma uwłaszczeniowa

• bezpłatne przyznanie chłopom wolności osobistej i własności domów oraz zabudowań gospodarczych

• przekazanie prawa własności do uprawianej ziemi za odszkodowaniem

• udzielenie pożyczki przez państwo chłopom na spłatę odszkodowania

• spłata pożyczki przez chłopów przez 49 lat

• uzyskanie pełnej własności ziemi przez chłopów dopiero po 49 latach

b. 1863r. Autonomia dla rosyjskich uniwersytetów- wybieranie rektorów przez senat uczelni

c. 1864r. Powołanie ziemstw w guberniach

• samorządy

• podejmowanie decyzji w sprawach szkolnictwa, więziennictwa, szpitali i budowy dróg

• dysponowanie częścią wpływów z podatków

d.1864r. reforma szkolnictwa

• powołanie gimnazjów humanistycznych

• utworzenie gimnazjów realnych po których można było podjąć od razu pracę w administracji lub handlu

e. 1865r. Ograniczenie cenzury dla wydawnictw naukowych

f. 1870r. powołanie dum miejskich- samorządy w miastach

g. 1874r. Reforma wojska

• skrócenie służby wojskowej z 25 lat do 6

• skrócenie służby wojskowej do 5 lat dla mężczyzn posiadających wyższe wykształcenie

2. Zatrzymanie procesu reform po śmierci cara Aleksandra II

2. NARODNICY

a. geneza powstania ruchu narodników

• niezadowolenie z warunków reformy uwłaszczeniowej w Rosji

• zainteresowanie inteligencji rosyjskiej socjalizmem

• dążenie do przeprowadzenia rewolucji socjalistycznej w oparciu i chłopów ze względu na brak proletariatu

b. 1869- 1874r. pierwsza faza ruchu narodnickiego

• 1861r.założenie przez Mikołaja Czernyszewskiego organizacji Ziemia i Wolność- propagującej prawdziwe wyzwolenie i uwłaszczenie chłopów

• 1869r. Założenie przez Sergiusza Nieczajewa pierwszego kółka narodnickiego w Petersburgu

• powstanie kół narodnickich w całej Rosji

• 1874r. „ szalone lato”- zakończona klęską i aresztowaniami próba uświadomienia politycznego chłopów podjęta przez narodników

c.1876- 1881r. Druga faza ruchu narodnickiego

• 1876r. Powstanie II Ziemi i Wolności

• przyjęcie przez Ziemię i Wolność metody walki terrorystycznej pod wpływem Michała Bakunina oraz Aleksandra Hercena

• „ polowanie” na cara Aleksandra II

• udany zamach terrorystyczny na gubernatora Petersburga Fiodora Trepowa przeprowadzony przez Wierę Zasulicz

• 1879r. Rozłam Ziemi i Wolności na Wolę Ludu( terror) i Czarny Podział( praca u podstaw)

• 1881r. Udany zamach na cara Aleksandra II

d. 1881- 1883r. Schyłek ruchu narodnickiego

• oficjalne skrytykowanie ruchu narodnickiego jako błędnej ideologii przez narodnickiego działacza Jerzego Plechanowa

• założenie przez Plechanowa partii robotniczej

3. POWRÓT DO SAMODZIERŻAWIA

a.1881- 1896r. panowanie cara Aleksandra III

b. cofnięcie reform Aleksandra II

c.1881r. powołanie policji politycznej popularnie nazywanej Ochraną

d. 1896- 1917r. panowanie cara Mikołaja II

4. REWOLUCJA 1905R.

a. działalność popa Jerzego Gapona wśród robotników Zakładów Putiłowskich

b. zachęcenie robotników do zorganizowania procesji z petycją do cara Mikołaja II

c. 21. 01.1905r. Krwawa Niedziela w Petersburgu- otwarcie ognia przez żandarmerię do procesji robotników

d. I- X 1905r. Pierwsza faza rewolucji

• wybuch strajków w całej Rosji

• V 1905r. Powstanie w Iwano- Woźniesieńsku pierwszej Rady Delegatów Robotniczych

• V 1905r. Manifest Bułyginowski- zapowiedź zwołania Dumy o kompetencjach doradczych

• X 1905r. Wydanie Manifestu Październikowego- rodzaj konstytucji

- zwołanie Dumy o charakterze ustawodawczym

- powołanie rządu i premiera

- prawa człowieka

- legalizacja partii

• koniec pierwszego etapu rewolucji

e. XII 1905r.- VII 1906r. Druga faza rewolucji

• XII 1905r. Próba stłumienia rewolucji przez cara Mikołaja II

• wybuch powstania moskiewskiego

• przyłączenie się do wystąpień chłopów i urzędników

• III 1905r. wybory do I Dumy Państwowej- konflikt cara Mikołaja II z Dumą z powodu dążenia Dumy do bycia prawdziwym parlamentem

• VII 1905r. Rozwiązanie I Dumy- koniec drugiego etapu rewolucji

f. VIII 1906r.- VI 1907r. Trzecia faza rewolucji

• VII 1906r. Powołanie na stanowisko premiera Piotra Stołypina

• represje wobec rewolucjonistów

• III 1907r. Powołanie II Dumy Państwowej według nowej ordynacji wyborczej

• VI 1907r. Rozwiązanie II Dumy- koniec rewolucji

g. skutki rewolucji

• osłabienie autorytetu cara

• oktrojowanie pierwszej rosyjskiej konstytucji- Manifest Październikowy

• powołanie parlamentu rosyjskiego Dumy Państwowej

• powołanie Rad Delegatów Robotniczych- rodzaj robotniczych samorządów

5. RUCH ROBOTNICZY W ROSJI

a. 1875r. Powstanie w Odessie Związku Robotników Południowej Rosji- pierwsza rosyjska organizacja robotnicza

b. 1878r. Powstanie w Petersburgu Związku Robotników Północnej Rosji

c. 1883r. Założenie przez Jerzego Plechanowa w Szwajcarii Wyzwolenia Pracy- pierwszej rosyjskiej partii robotniczej

d. 1898r. Zjazd socjalistów rosyjskich w Mińsku- założenie Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji

• Włodzimierz Lenin i Julij Martow- jednymi z przywódców partii

• rozbicie partii przez aresztowania ochrany po kilku miesiącach działalności

• 1903r. Odtworzenie SPRR na zjeździe w Londynie

• spór programowy- podział na dwie frakcje: bolszewików( Włodzimierz Lenin), mienszewików( Julij Martow)

6. POLITYKA ZAGRANICZNA ROSJI

a. 1856- 1871r. Wycofanie się Rosji z aktywnej polityki w Europie

b. 1871r. Zwolnienie Rosji z ograniczeń narzuconych jej przez traktat paryski 1856r.

c. 1873r. Zawarcie między Rosją, Prusami i Cesarstwem Austriackim Sojuszu Trzech Cesarzy

• czynnikiem wiążącym sprawa polska

• ustalenie odnawiania sojuszu co trzy lata

d. 1871r. powrót Rosji do aktywnej polityki na Bałkanach

• ideologia panslawizmu- wspólnoty słowiańskiej politycznej i kulturowej

• wspieranie antytureckich ruchów na Bałkanach

• 1875r. Wybuch antytureckiego powstania na Bałkanach

• 1875- 1877r. Krwawe tłumienie powstania przez baszybuzuków

e. 1877- 1878r. Wojna wschodnia

• uzyskanie przez Rosję zgody na wkroczenie na Bałkany w celu wsparcia powstańców w zamian za przekazanie Austrii, po pokonaniu Turcji, Bośni i Hercegowiny

• dwa fronty działań wojennych na Bałkanach i Kaukazie

- IV/V 1877r. Zdobycie przez Rosjan na Bałkanach twierdzy Bajazet, Kars i Ardahan

- VI 1877r. Sforsowanie przez armię rosyjską Dunaju- zajęcie Przełęczy Szipka

- cztery bitwy o przełęcz Szipka ( VII, VIII, IX 1877, I 1878r.)

- VII- XII 1877r. Bitwa pod Plewną- zwycięstwo Rosjan

- zajęcie przez Rosjan Adrianopolu - kapitulacja Turcji

• I 1878r. Pokój w San Stefano

- przyznawała niepodległość Rumunii, Serbii i Czarnogórze

- utworzenie Wielkiego Księstwa Bułgaria autonomicznego w ramach imperium osmańskiego, przyłączenie do Bułgarii Rumelii Wschodniej i części Macedonii co dawało jej dostęp nie tylko do Morza Czarnego, ale także Egejskiego.

- przyznanie Rumunii Dobrudży

- Rosja uzyskała miasta Kars, Ardahan, Batumi i Bajazet na Kaukazie

f. VII- VIII 1878 Kongres Berliński

• uczestnicy: Niemcy, Rosja, Francja, Austro- Węgry, Wielka Brytania

• zmuszenie Rosji do zmiany postanowień z San Stefani

• VIII 1878r. Podpisanie Traktatu Berlińskiego- „ ukradzione zwycięstwo” Rosji

- Serbia, Rumunia, Czarnogóra zachowały niepodległość

- Bułgaria traciła Rumelię Wschodnią i część Macedonii, które zostały włączone do Turcji

- Bułgaria utrzymywała autonomię w ramach imperium osmańskiego

• protektorat Austrii nad Bośnią i Hercegowiną

• przekazanie Cypru Wielkiej Brytanii

g. 1904- 1905r. Wojna japońsko- rosyjska

• geneza:

- rywalizacja o Koreę i Mandżurię

- II 1904r. Odrzucenie przez Rosję japońskiej propozycji o podziale stref wpływów na Dalekim Wschodzie

• przebieg wojny:

- II 1904r. Japoński atak na Port Artur( rosyjski port w Korei

- II 1904- I 1905r. Zwycięskie dla Japonii oblężenie Port Artur

- II- III 1905r. Przegranie przez Rosję bitwy pod Mukdenem

- V 1905r. Przegrana przez Rosję bitwa morska pod Cuszimą

- zawieszenie broni

• 1905r. Traktat pokojowy w Portsmouth( USA)

- utrata przez Rosję: Kamczatki, Wysp Kurylskich, Mandżurii

- Korea strefą wpływów Japonii

• Skutki wojny:

- utrata przez Rosję Floty Bałtyckiej i Dalekowschodniej

- upadek autorytetu Rosji na arenie międzynarodowej

- umocnienie japońskiego imperializmu na Dalekim Wschodzie

h. Etapy sojuszu Rosji z Francją i Anglią

• 1893r. Traktat Marianny i Niedźwiedzia- przymierze antyniemieckie Rosji i Francji

• 1904r. Zawiązanie się Entente Cordiale między Francją a Wielką Brytanią

• 1907r. Przystąpienie do Ententy Rosji