Grecja archaiczna. Olimpiady. Wielka Kolonizacja
GRECJA ARCHAICZNA ( ok. 1100 p. n. e- do 500 p. n. e)
Cywilizacja mykeńska została najechana przez plemiona Dorów, Jonów i Eolów. To od tego najazdu zaczyna się istnienie właściwej cywilizacji greckiej. Ponadto nazwa „Grecja" i „Grecy" nigdy nie była przez nich używana. Sami siebie nazywali Hellenami, a swój kraj nazywali Helladą. Nazwa ta pochodzi od Homera, który twierdził, że Hellen to mityczny przodek Greków. Nazwa Grecy została wprowadzona przez Rzymian, którzy na południu Italii zetknęli się z jednym z plemion helleńskich, które nazwali Graikoi. Tę nazwę Rzymianie potem przenieśli na wszystkie plemiona mówiące tym językiem. Grecy nigdy nie stworzyli jednolitego państwa. Hellenowie zakładali rozproszone osady, które były autonomicznymi państwami( polis). Mimo, tego politycznego podziału kilka elementów czyniło z Greków wspólnotę. Te elementy to:
1) język grecki, dzielący się na kilka dialektów, zapisywany w VIII- VI p.n.e.
2) oddawanie czci tym samym bogom i praktykowanie kultu w taki sam sposób
3) udział w trzech panhelleńskichośrodkach kultowych: Olimpii, Delfach i Delos
4) Iliada i Odyseja, dające Grekom wyobrażenia o ich bohaterskiej przeszłości
5) wspólni herosi /przede wszystkim Herakles/
Świątynia Zeusa w Olimpii
Świątynia Apollina w Delfach
Świątynia Apollina na Delos
UKSZTAŁTOWANIE SIĘ POLIS
Podstawą życia politycznego starożytnej Grecji będzie polis czyli państwo-miasto. Powstawały one najczęściej na miejscu dawnych osad mykeńskich, w cieniu warownego wzgórza, które dawało możliwość schronienia się w okresie najazdu ( pierwotnie termin polis oznaczał „miejsce ufortyfikowane"). Polisto niezależna wspólnota obywateli zamieszkująca określone terytorium, złożone najczęściej z ośrodka miejskiego i otaczających go terenów wiejskich. Przyczyn ukształtowania się takiej, a nie innej organizacji politycznej Greków, doszukiwać się należy przede wszystkim w warunkach geograficznych. Grecja to przede wszystkim obszar, gdzie góry oddzielają od siebie niewielki doliny i równiny co sprzyja rozbiciu politycznemu. Sercem miasta była agora- plac będący miejscem spotkań towarzyskich, handlu,wokół którego zgromadzone były świątynie i budynki publiczne.
Grecka polis
Agora
ROZWÓJ POLITYCZNY. EWOLUCJA USTROJOWA GRECKICH POLEIS
Na początku we wszystkich poleis panował ustrój monarchiczny z królem ( basileus) na czele, który wywodził się z jednej z arystokratycznych rodzin.( Jedynie w Sparcie było zawsze dwóch królów). Ewolucja władzy w Grecji szła w kierunku uszczuplenia władzy króla i przejęcie jego uprawnień przez urzędników powołanych ze społecznych elit, które w każdym państwie stanowią mniejszość społeczeństwa. Tak powstała oligarchia czyli władza nielicznych. Arystokracja, czyli tzw. dobrze urodzeni, pragnęła zatrzymać władzę w swoich rękach, ta forma oligarchii nazywa się oligarchią arystokratyczną, ale z czasem zaczęto jej władzę uszczuplać w dwojaki sposób: albo przez przechwycenie jej przez wybitną jednostkę w nie całkiem legalny sposób (tyrania), albo rozszerzenie jej na większą liczbę obywateli- nie tylko dobrze urodzonych, ale także tych, którzy byli odpowiednio bogaci. Tak narodziła się druga forma władzy nielicznych- oligarchia plutokratyczna. Jeszcze jeden sposób został zastosowany w Atenach gdzie władza basileusa została głównie ograniczona do nadzorowana religii państwowej. Od VII w. p.n.e. upowszechnił się w poleis nowy sposób walki nazywany falangą od szyku formowanego przez żołnierzy w szereg. Tworzyli ją ciężkozbrojni piechurzy czyli hoplici ( hoplitai gr. „ zbrojny mąż").
FALANGA 
HOPLITA
Co doprowadziło do szeregu zmian społecznych i mentalnościowych. Nie brawura, czy osobiste męstwo decydowało o wyniku bitwy tylko umiejętność współdziałania, braterstwo i zdyscyplinowanie wszystkich hoplitów. Rynsztunek hoplity kosztował mniej niż wyposażenie konnego wojownika, dlatego większa ilość obywateli polis mogła teraz w razie zagrożenia bronić swojego miasta. To, z kolei ograniczyło znaczenie arystokracji. „Rewolucja hoplicka", jak ją nazywają niektórzy historycy, doprowadziła do pojawienia się w greckich poleis, nowej klasy społecznej czyli klasy średniej. Jej przedstawiciele zaczną się domagać udziału we władzy, a to z kolei spowoduje przekształcenie się oligarchii arystokratycznej w plutokratyczną.
OLIMPIADY
776 w p. n. e miała miejsce pierwsza Olimpiada. Uczestnictwo w zawodach sportowych było dla Greków bardzo ważne. Przygotowywano się do uczestniczenia w nich od najmłodszych lat. Kształtując ciało w jednakowym stopniu zwracano uwagę na rozwój umysłu. Tak osiągano stan kalokaghatii( „ piękny i dobry"). Igrzyska odbywały się w Olimpii ku czci Zeusa. Odbywały się co cztery lata i były najważniejsze spośród kilku podobnych imprez. Przez większość okresu, w którym się odbywały, Igrzyska były jedyną okazją do regularnych spotkań obywateli greckich miast. Zmagania trwały 5 dni ( bokserskie, lekkoatletyczne oraz wyścigi rydwanów. Pierwszy dzień to była procesja uczestników i złożenie ofiary Zeusowi ( była to hekatomba czyli ofiara ze 100 zwierząt).
Trzy dni trwały zawody. W ostatnim dniu dekorowano zwycięzców wieńcami laurowymi. W zawodach nie mogły uczestniczyć kobiety nawet jako widzowie. Zwycięzcy stawali się bohaterami całej Grecji. Czas liczono wg Olimpiad. W roku 393 r. odbyła się ostatnia starożytna olimpiada. Cesarz Teodozjusz zabronił zorganizowania następnej uznając ją za uroczystość pogańską nie licującą z dopiero co (392r.) wprowadzonym chrześcijaństwem jako jedyną religią państwową. Igrzyska przywrócono dopiero w 1896 r. roku, dzięki staraniom Pierre deCoubertin.
Wejście na stadion w Olimpii
Starożytny stadion w Olimpii
W V w. p.n.e. Fidiasz stworzył w Olimpii metodą chryzelefantyny posąg Zeusa, który został uznany jako jeden z 7 cudów świata. Posąg został zniszczony przez trzęsienie ziemi.
Rekonstrukcja posągu Zeusa Olimpijskiego
Dyscypliny olimpijskie
WIELKA KOLONIZACJA VIII w p.n.e – VI w p.n.e
W VIII w p.n.e wzrost populacji w greckich miastach doprowadził do przeludnienia. Część Greków musiała się więc przenieść na inne obszary. Nie chcieli podbijać cudzych miast potrzebna im była jedynie ziemia. Obok głodu ziemi ważną przyczyną kolonizacji był handel, uzyskiwano w ten sposób również dostęp do źródeł surowców szczególnie metali, których w Grecji było bardzo mało. Zdarzało się, że kolonistami zostawali przegrani w konfliktach wewnętrznych. Nowe miasta Grecy nazywali „Apoika"( tzn. „osada założona daleko od własnego miejsca zamieszkania"). Termin „ kolonia" jest terminem współczesnym, nie używanym przez Greków. Pierwsze greckie osiedle na zachodzie założyli w 750 r. p.n.e. nad Zatoką Neapolitańską członkowie miasta Chalkis i Eretria i nazwali Kume. W następnym stuleciu miasta greckie pojawiły się w całym basenie Morza Śródziemnego. Największym miastem wzniesionym przez kolonistów greckich były Syrakuzy na Sycylii oraz Tarent na południu Włoch /Wielka Grecja/.
Gdy na Sycylii i w Italii zabrakło terenów osiedlowych Grecy skierowali się na wschód. Druga fala kolonizacji greckiej rozpoczęła się ok. 650 r. p.n.e. doprowadziła do powstania łańcucha miast rozrzuconych wzdłuż wybrzeży czarnomorskich. Tak powstała Olbia, Teodozja na Krymie, Odessa. Kilka kolonii Grecy założyli we wschodniej części Morza Śródziemnego np. Massalia, czyli dzisiejsza Marsylia. Założyli także jedyną kolonię w delcie Nilu Naukratis. Wszystkie kolonie były zupełnie niezależne politycznie, ale utrzymywały kontakt z miastem macierzystym, które było nazywane metropolią, od mater- matka i polis - miasto. Założyciele kolonii stawali się w niej arystokracją. Kolonizacja grecka charakteryzowała się następującymi cechami:
- nowe miasta były zawsze zakładane na brzegu morza bądź w jego pobliżu
- nie asymilowano się z miejscową ludnością, utrzymywano z nią przyjazne kontakty
- nie starano się podbić miejscowej ludności
Skutki greckiej kolonizacji:
- poprawa sytuacji ekonomicznej Grecji
- rozszerzenie horyzontów myślowych spowodowany zetknięciem się z innymi cywilizacjami
- pojawienie się nowych szlaków handlowych
- intensyfikacja wymiany handlowej
- wzrost zamożności społeczeństwa
- rozpowszechnienie się greckiej kultury w basenie Morza Śródziemnego
