Grecja została najechana przez plemiona Dorów, Jonów i Eolów. To od tego najazdu zaczyna się istnienie właściwej cywilizacji greckiej.

Grecy nigdy nie stworzyli jednolitego państwa, tylko system państw-miast, nazywanych polis. Sercem miasta była agora- plac będący miejscem spotkań towarzyskich, handlu,wokół którego zgromadzone były świątynie i budynki publiczne.

Polis to niezależna wspólnota obywateli zamieszkująca określone terytorium, złożone najczęściej z ośrodka miejskiego i otaczających go terenów wiejskich.

Ewolucja ustrojowa greckich poleis

• monarchia( władza jednostki sprawowana dziedzicznie i dożywotni), tytuł greckich królów to basileus
• oligarchia( władza nielicznych)
  • arystokratyczna-władza dobrze urodzonych
  • plutokratyczna- władza bogatych
• tyrania( władza jednostki przejęta i sprawowana a naruszeniem obowiązujących praw)
• demokracja ( władza wszystkich obywateli- ukształtowała się w Atenach i niektórych koloniach ateńskich

Od VII w. p.n.e. upowszechnił się w poleis nowy sposób walki nazywany od szyku formowanego przez żołnierzy falangą. Tworzyli ją ciężkozbrojni piechurzy czyli hoplici

Falanga

Hoplita

776 w p. n. e miała miejsce pierwsza Olimpiada. Igrzyska odbywały się w Olimpii ku czci Zeusa. Odbywały się co cztery lata i były najważniejsze spośród kilku podobnych imprez

Starożytny stadion w Olimpii

Posąg Zeusa Olimpijskiego – rekonstrukcja

VIII wiek p.n.e- VI wieku p.n.e. okres Wielkiej Kolonizacji Greckiej

przyczyny:

• względne przeludnienie greckich poleis- głód ziemi
• ułatwienia w handlu
• dostęp do surowców, głównie metali
• konflikt polityczny

cechy:

• zakładanie osad nazywanych apoikia zawsze blisko morza
• niepodbijanie miejscowej ludności
• nieasymilowanie się z miejscową ludnością
• utrzymywanie ścisłych związków z miastem rodzinnym, które nazywano metropolią
• założyciele kolonii stawali się w nowym mieście arystokracją

skutki:

• rozprzestrzenienie się cywilizacji greckiej w całym basenie Morza Śródziemnego
• rozwój handlu
• rozwój żeglugi
• nowe szlaki handlowe
• wzrost zamożności społeczeństwa greckiego
• rozszerzenia horyzontów myślowych Greków w związku z zetknięciem z innymi cywilizacjami

tereny kolonizacyjne:

- 1 faza kolonizacji - wschodnie wybrzeża Azji Mniejszej( Jonia)

- 2 faza kolonizacji - płd. Italia i Sycylia( Wielka Grecja)

- 3 faza kolonizacji - wybrzeża Morza Marmara i Morza Czarnego

Mapa greckich kolonii w basenie Morza Śródziemnego

Ewolucja ustroju Aten

. 

Położenie Aten

• Ateny to polis założona na przełomie IX/VIII w. p.n.e. przez Jonów na Półwyspie Attyckim.

Etapy zmian ustrojowych:

• monarchia do przełomu IX/VIII wieku p.n.e.
• oligarchia do około 508 p.n.e.( 621 roku p.n.e- archont Drakon spisał prawo, 594 roku p.n.e.- archont Solon dokonał sejsachteji czyli strząśnięcia długów i zapoczątkował okres reform ustrojowych w Atenach)
• tyrania od 561 p.n.e. do około 508 p.n.e- Pizystrat - pierwszytyran Aten
• demokracja do około 429 p.n.e. (wprowadzona przez reformy Klejstenesa i Peryklesa, którego śmierć jest uznawana za koniec demokracji w Atenach i powrót do oligarchii)

Instytucje polityczne w Atenach w okresie oligarchii:

- 9 urzędników nazywanych archontami

-rada starszych: Areopag

- heliaje- sąd przysięgłych

-Rada 400( bule)

Instytucje polityczne w Atenach w okresie demokracji

• 10 urzędników nazywanych strategami( dowódcy wojskowi)
• eklesia - zgromadzenie ludowe, najważniejsza instytucja ustrojowa w okresie demokracji, której członkami byli wszyscy obywatele ateńscy po ukończeniu 20 roku życia- rodzaj władzy prawodawczej
• Rada 500 - rodzaj władzy wykonawczej, która kontrolowała urzędników, pilnowała skarbu, przygotowywała projekty ustaw
• heliaje - sąd
• ostracyzm( sąd skorupkowy)-sąd polityczny, który skazywał na wygnanie polityków podejrzewanych o planowanie zamachu na demokrację

Zasady demokracji ateńskiej:

• zasada równości( izonomia)
• zasada wolności słowa
• zasada praworządności ( dobrowolne poddanie się prawu)
• zasada kadencyjności urzędów
• diety dla urzędników( wprowadzone przez Peryklesa)
• stosowanie quorum ( minimalna liczba członków, która musi być na zgromadzeniu lub w czasie ostracyzmu aby głosowanie było ważne) - 6 tys. obywateli

Błędy demokracji ateńskiej

• niewolnictwo
• brak kobiet w życiu publicznym
• brak praw dla metojków( ludność napływowa, bądź ludzie, których jedno z rodziców nie było Ateńczykiem)
• brak praw dla tetów - przedstawiciele najuboższej grupy społeczeństwa ateńskiego bez praw politycznych

Społeczeństwo ateńskie

• eupatrydzi - arystokracja
• kupcy i rzemieślnicy
• teci - biedota ateńska
• metojkowie – zamieszkiwali na stałe Ateny, nie posiadali obywatelstwa
• niewolnicy

Ewolucja ustroju Sparty

Położenie Sparty

• Sparta to polis założona na Peloponezie przez Dorów IX w. p.n.e, na miejscu dawnej twierdzy Achajów o tej samej nazwie. Nowa polis będzie terytorialnie największym państwem-miastem
• Sparta utrwaliła hegemonię na Peloponezie poprzez zawarcie traktatów z innymi państwami. W ten sposób zrodził się tzw. Związek Peloponeski w którym Sparta objęła przywództwo nie wahając się przed bezpośrednią ingerencją w sprawy innych państw.
• Sparta miała także swojego wielkiego reformatora i pierwszego króla- Likurga. Sparta przez cały okres swojego istnienia był monarchią. Była to jedyna grecka polis gdzie utrzymała się monarchia

Instytucje ustrojowe Sparty:

• dwóch dziedzicznych królów
• rada starszych - geruzja
• zgromadzenie ludowe nazywane- apella
• pięciu sędziów - eforów

Społeczeństwo Sparty

• spartiaci - pełnoprawni obywatele Sparty
• periojkowie - kupcy i rzemieślnicy, wolni, ale bez politycznych praw
• heloci- zniewoleni chłopi

Spartańskie wychowanie - agoge

• nieustanny trening wojenny od 12 do 30 roku życia
• skoszarowany sposób życia dla mężczyzn
• trudne warunki bytowe
• krypteje - inicjacja na dorosłego

Kultura okresu archaicznego

Filozofia

• Za ojców filozofii uważa się tzw. jońskich filozofów przyrody: Talesa, Anaksymandra, Anaksymenesa oraz Heraklita z Efezu
• W epoce archaicznej żył także Pitagoras z Samos-głosił pogląd o nieśmiertelności duszy i metempsychozie czyli wędrówce dusz
• Ostatnim wielkim filozofem tego okresu jest Demokryt z Abdery- twórca pojęcia atom

Literatura

• U schyłku IX w. p.n.e. Grecy, od Fenicjan, przejęli pismo alfabetyczne, które udoskonalili dodając znaki na oznaczenie samogłosek i spółgłosek nie występujących w w językach semickich.
• Narodziny epiki i liryki
• spisanie w VIII wieku p.n.e. Iliady i Odysei
• wielką sławę, jako poeta, zdobył Tyrtajos ze Sparty, który swoją poezją podsycał uczucia patriotyczne i zagrzewał oddziały spartańskie idące do boju oraz Safona z Lesbos( pierwsza w historii kobieta-poetka), twórczyni poezji miłosnej

Malarstwo

• Narodziny stylu czarnofigurowego i czerwonofigurowego w ceramice

Styl czarnofigurowy

Styl czerwonofigurowy

Rzeźba

• Rozwój rzeźby monumentalnej- kurosy( posągi nagich młodzieńców). Cechą rzeźb z okresu archaicznego jest sztywność, masywność, i niezgrabność postaci.

Kuros

Architektura

• Narodził się styl dorycki- Partenon, czyli świątynia Ateny Dziewicy na Akropolu.

Partenon

• Pod koniec okresu archaicznego narodził się styl joński- Erechtejon, świątynia Artemidy w Efezie

Erechtejon 

Kapitele w stylu doryckim, jońskim, korynckim 

• Budowlami nie sakralnymi były: stadiony, gimnazjony i stoa

Religia: politeistyczna

Główni bogowie to:

Zeus - władca bogów

Hera - żona Zeusa, opiekunka kobiet

Atena - bogini mądrości i wojny sprawiedliwej

Posejdon - bóg mórz

Hades - bóg świata podziemnego

Kora - żona Hadesa, córka Demeter

Hefajstos - bóg kowali, opiekun metalurgii

Afrodyta - bogini piękna i miłości, żona Hefajstosa

Ares - bóg wojny

Hermes - bóg kupców, boski posłaniec

Artemida - bogini lasów i łowów

Apollon - bóg piękna i sztuki

Dionizos - bóg zabawy i wina