14. Bilans II RP. Kultura II RP

I. Nauka

1. Wiodące ośrodki nauki polskiej

a. Uniwersytet Jagielloński

b. Uniwersytet Lwowski (Uniwersytet Jana Kazimierza)

c. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

d. Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie

e. Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie

f. Państwowa Szkoła Morska w Gdyni

g. Katolicki Uniwersytet Lubelski

h. Polska Akademia Umiejętności

2. Wybitni uczeni okresu międzywojennego

a. lwowscy matematycy:

• Stefan Banach- przedstawiciel lwowskiej szkoły matematycznej, uznawany za jednego z 10 najwybitniejszych matematyków świata
• Hugo Steinhaus- przedstawiciel matematycznej szkoły lwowskiej, wynalazca introwizora- aparatu do lokalizacji promieniami rentgena niewidocznych przedmiotów

b. biochemia

• Kazimierz Funk – badania nad witaminami
• Ludwik Hirszfeld – twórca podstaw nauki o grupach krwi

c. Bronisław Malinowski – światowej sławy etnograf – badania na Nowej Gwinei

d. Władysław Tatarkiewicz – historyk filozofii

e. Tadeusz Kotarbiński – filozof – zajmował się teorią poznania, logiką i etyką

f. wybitni historycy:

• Aleksander Brückner – historia kultury
• Kazimierz  Tymieniecki- specjalista z zakresu historii średniowiecza
• Roman Grodecki- specjalista z zakresu historii średniowiecza
• Marceli Handelsman- wybitny metodolog historii, prawnik żydowskiego pochodzenia

II. Oświata II Rzeczpospolitej

1. wprowadzenie obowiązku nauki dla dzieci

2. walka z analfabetyzmem wśród dorosłych – np. nauka czytania i pisania żołnierzy

3. 1924r. reforma szkolnictwa Stanisława Grabskiego( min. Szkolnictwa w rządzie Władysława Grabskiego)

a. Wprowadzenie obowiązkowych szkół dwujęzycznych

b. Praktyczna likwidacja szkół z językiem mniejszości narodowych

4. 1932r. reforma szkolnictwa Janusza Jędrzejewicza

a. 7-letnia szkoła podstawowa

b. 4- letnie gimnazjum zakończone tzw. Małą Maturą( możliwość podjęcia nauki w liceum)

c. 2- letnie liceum zakończone tzw. Dużą Maturą( możliwość podjęcia wyższych studiów)

 5. 1937r. wprowadzenie getta ławkowego na polskich uniwersytetach dla studentów pochodzenia żydowskiego

III. Literatura II Rzeczpospolitej

1. Wybitni poeci XX- lecia

a. Julian Tuwim

b. Antoni Słonimski

c. Józef Czechowicz

d. Czesław Miłosz

e. Maria Pawlikowska- Jasnorzewska

f. Bruno Jasieński

g. Kazimierz Wierzyński

h. Kazimiera Iłłakowiczówna

2. Prozaicy

a. Jarosław Iwaszkiewicz- Sława i chwała

b. Tadeusz Boy-Żeleński- Znasz-li ten kraj

c. Witold Gombrowicz- Ferdydurke, Transatlantyk

d. Bruno Szulc- Sklepy cynamonowe

e. Zofia Nałkowska- Granica

f. Maria Kuncewiczowa- Cudzoziemka

g. Tadeusz Dołęga- Mostowicz- Nikodema Dyzmy

h. Stefan Żeromski- Przedwiośnie

i. Maria Dąbrowska- Noce i dnie

j. Julian Kaden- Bandrowski- Generał Barcz

k. Pola Gojawiczyńska- Dziewczęta z Nowolipek

l. Władysław Reymont- Chłopi

ł. Zofia Kossak- Szczucka- Krzyżowcy

m. Emil Zegadłowicz- Zmory

d. dramatopisarze:

a. Stanisław Ignacy Witkiewicz( Witkacy)- W małym dworku, Szewcy

b .Adolf Nowaczyński- Smocze gniazdo

c. Jarosław Iwaszkiewicz- Lato w Nohant

d. Jerzy Szaniawski- Żeglarz

e. Stanisława Przybyszewska- Sprawa Dantona

f. Bruno Jasieński- Bal manekinów

IV. Sztuki plastyczne

1. architektura

a. Podkreślanie cech narodowych( architektura dworkowa)- Marian Lulewicz

b. Brak jednolitego stylu

c. Silne wpływy modernizmu od połowy lat XX-tych

d. Konstruktywizm- Jan Witkiewicz( Biblioteka Narodowa w Warszawie)

e. Pierwszy drapacz chmur w Warszawie- budynek Prudentialu

2. malarstwo

a. Stanisław Ignacy Witkiewicz- Fałsz kobiety

b. Józefa Pankiewicza- Targ na jarzyny na Placu za Żelazną Bramą

c. Wojciech Kossak- Orlęta lwowskie, Józef Piłsudski na kasztance

d. Jan Styka- Panorama Siedmiogrodzka, Golgota

e. Władysław Skoczylas- Pochód zbójników

f. Tytus Czyżewski- Madonna z dzieciątkiem

g. Zbigniew Pronaszko- Boża jesień

3. rzeźba

a. Xawery Dunikowski- Głowy Wawelskie, Pomnik Józefa Dietla w Krakowie

b. Zbigniew Pronaszko- Popiersie Tytusa Czyżewskiego

c. Edward Wittking- Pomnik lotnika w Warszawie

V. Muzyka polska w XX- leciu

1. Karol Szymanowski

a. wybitne dzieła: Stabat Mater, Harnasie

b. cechy: motywy folkloru góralskiego i kurpiowskiego

2. Ignacy Paderewski- wybitny kompozytor i wirtuoz

a. wybitne dzieła: Fantazja polska, Sonaty fortepianowe

b. cechy: dostojeństwo i emocjonalizm

3. Grażyna Bacewicz

a. wybitne dzieła: Kaprys polski, Sinfonietta

b. cechy: technika serialna,

4. Jan Kiepura- wybitny śpiewak operowy i operetkowy

a. popularyzowanie opery i operetki poprzez występy na placach o balkonach

b. popularyzowanie na świecie polskich pieśni patriotycznych

VI. KULTURA MASOWA

1. Polskie radio

a. II 1925r. pierwsza audycja polskiego radia

b. VIII 1925r. powstanie spółki „ Polskie radio”

• Monopol na nadawanie na terenie całej Polski
• Spółka prywatna

c. IV 1926r. początek regularnych audycji radiowych

d. 1927r. pierwsza na świecie wymiana międzynarodowa wymiana programowa zainicjowana przez „ Polskie radio”

2. Kinematografia polska

a. 1894r. wynalezienie przez Kazimierza Prószyńskiego pleografu- aparatu do nagrywania zdjęć ruchomych( ostatecznie na ziemiach polskich upowszechnił się kinematograf braci Lumière

b. fazy rozwoju polskiej kinematografii

• 1908- 1930r. film niemy- Pruska kultura- najstarszy zachowany polski film fabularny
• 1930- 1937r. film dźwiękowy- Moralność Pani Dulskiej- pierwszy polski film dźwiękowy
• 1937- 1938r. film dźwiękowy i kolorowy- pierwszy film kolorowy- Piękna Księstwa Łowickiego

c. gatunki polskiej kinematografii w XX- leciu

• Filmy patriotyczne i propagandowe: Cud nad Wisłą, Mogiła nieznanego żołnierza
• Melodramaty: Trędowata, Znachor
• Komedie: Każdemu wolno kochać, Pani minister tańczy

d. gwiazdy polskiego kina okresu XX- lecia

• Pola Negri- gwiazda Hollywood kina niemego
• Adolf Dymsza- komedie
• Eugeniusz Bodo- amant polskiego kina
• Jadwiga Smosarska- amantka polskiego kina

e. cechy polskiego kina

• Niewielka ilość filmów artystycznych- Legion ulicy
• Cenzura obyczajowa: np. ograniczanie dystrybucji filmu Strachy

3. Sport

a. X 1919r. powołanie Polskiego Związku Lekkiej Atletyki- pierwsza organizacja sportowa niepodległej Polski

b. XII 1919r. powstanie Polskiego Komitetu Igrzysk Olimpijskich

• Przygotowania do udziału w olimpiadzie w Antwerpii w 1920r.
• 1920r. rezygnacja udziału polskich sportowców w olimpiadzie w Antwerpii z powodu wojny polsko- bolszewickiej

c. popularyzacja masowych imprez sportowych

• Marsz Szlakiem Kadrówki
• Rowerowy Bieg Dookoła Polski( poprzednik Tour de Pologne)

d. ustanowienie Państwowej Odznaki Sportowej

e. wybitni sportowcy XX- lecia

– Janusz Kusociński- polski lekkoatleta, złoty medalista olimpijski z Los Angeles w biegu na 10 000 m w 1932r.

- Janina Kurkowska-Spychajowa – polska łuczniczka, 38-krotna mistrzyni świata

– Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura  zostali zwycięzcami na międzynarodowych zawodach lotniczych w Berlinie w 1932r.

-Halina Konopacka- polska lekkoatletka, dyskobolka, pierwsza polska złota medalistka olimpijska.

L. P

PRAWDA

FAŁSZ

1.

Stefan Banach to wybitny polski architekt

F

2.

Polskie radio zaczęło działać dopiero w latach 30-tych

F

3.

Pierwszy polski film dźwiękowy to Moralność Pani Dulskiej

P

4.

Jan Kiepura to wybitny śpiewak operowy i operetkowy

P

5.

Pierwszy medal olimpijski dla niepodległej Polski zdobyła Halina Konopacka

P

6.

Architektem, który odwoływał się do polskiego stylu dworkowego był Marian Lulewicz

P

7.

Ignacy Paderewski był wybitnym polskim rzeźbiarzem

F

8.

Uniwersytetem, który nie istniał w Polsce w okresie XX-lecie międzywojenne

F

9.

Jednym z najbardziej wszechstronnych artystów XX- lecia był Witkacy

P

10.

Wybitny rzeźbiarz XX- lecia międzywojennego to Xawery Dunikowski

P