1. 1945-1953
MATERIAŁY DO NAUKI. EUROPA. POLSKA. ŚWIAT 1945- 1953
I POWSTANIE BLOKU WSCHODNIEGO 1. Rozszerzenie ZSRR i radzieckiej strefy wpływów a. 1940r. wcielenie do ZSRR: Litwa, Łotwa i Estonia b. Finlandia państwem demokratycznym o gospodarce wolnorynkowej, ale z polityką zagraniczną zależną od ZSRR (tzw. finlandyzacja) c. granica sowieckiej strefy wpływów - na zachodzie (tzw. żelazna kurtyna)-wzdłuż zachodnich granic NRD, Czechosłowacji, Węgier i Jugosławii - na południu- wzdłuż północnej granicy Grecji 2. Migracje powojenne a. masowe migracje związane ze zmianami przebiegu granic po II wojnie światowej -wyraz dążenia do budowy państw jednolitych narodowościowo b. repatriacja – zorganizowana przez władze akcja przesiedlenia do kraju obywateli, którzy wskutek zmian granic lub działań wojennych znaleźli się na terytorium innych państw c. reemigracja – powrót do kraju osób, które wcześniej z niego wyemigrowały 3. Państwa komunistyczne w Europie a. Albania – komuniści albańscy pod przywództwem Envera Hoxhy przejęli władzę bez wsparcia sowieckiego b. Bułgaria – objęcie władzy przez Front Ojczyźniany po zajęciu kraju przez Armię Czerwoną c. Czechosłowacja – władzę przejęli komuniści po ustąpieniu Edvarda Beneša d. Jugosławia- komuniści jugosłowiańscy pod przywództwem Josipa Broz Tito przejęli władzę bez wsparcia sowieckiego – kraj wyzwolili spod okupacji niemieckiej partyzanci komunistyczni pod wodzą Josipa Broz-Tity – początkowa ścisła współpracowała z ZSRR – w wyniku sporu Tity ze Stalinem Jugosławia, pozostając państwem komunistycznym, wystąpiła z bloku wschodniego e. Niemiecka Republika Demokratyczna (NRD) – utworzona w 1949 r. z sowieckiej strefy okupacyjnej Niemiec f. Polska – po wyzwoleniu przez Armię Czerwoną władzę przejęli komuniści, którzy utworzyli Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego (PKWN) g. Rumunia – przejęcie władzy przez komunistów w wyniku sfałszowanych wyborów h. Węgry-taktykę salami – stopniowego eliminowania z życia politycznego przeciwników komunistów 3. Etapy przejmowania władzy przez komunistów w krajach Bloku Wschodniego a. legalizacja partii komunistycznych w krajach wyzwalanych przez Armie Czerwoną b. tworzenie rządów koalicyjnych w których komuniści przejmowali urząd premiera, ministra sprawiedliwości, ministra obrony narodowej, ministra spraw wewnętrznych b. stopniowe eliminowanie rywali politycznych, wykorzystując aparat władzy i stosując terror c. sfałszowanych wyborów parlamentarne d. powołanie rządów czysto komunistycznych d. stopniowa sowietyzacja państw bloku wschodniego – budowa tzw. demokracji ludowej – wprowadzenie jednopartyjnego systemu politycznego – likwidacja prywatnej własności środków produkcji - reforma rolna - nacjonalizacja przemysłu – wprowadzenie gospodarki centralnie zarządzanej – budowa społeczeństwa bezklasowego – dominacja ideologii komunistycznej 4. Utrwalenie sowieckiej dominacji w bloku wschodnim a. 1947r. utworzenie Biura Informacyjnego Partii Komunistycznych i Robotniczych w Szklarskiej Porębie b. 1948-1949 Ruchu Obrońców Pokoju - dążenie do uzyskania wpływów w państwach niekomunistycznych -Apel sztokholmski – odezwa do narodów świata c. 25 I 1949r. utworzenie Rady Wzajemnie Pomocy Gospodarczej (RWPG) |
II ZSRR W LATACH 1945- 1953 1. 1946r. Powrót do wrogiej retoryki wobec państwa Europy Zachodniej- przemówienie Stalina na Placu Czerwonym 2. Dążenie do rozszerzenia radzieckiej strefy wpływów w Europie Środkowo- Wschodniej a. 1946- 1947r. Wspieranie komunistycznego powstania w Grecji b. 1945-1955r. Okupacja Austrii 3. 1953r. Śmierć Stalina- początek odwilży politycznej |
III EUROPA ZACHODNIA W LATACH 1945- 1953 1. Sprawa Niemiec po II wojnie światowej a. 17 VII-2VIII 1945r. konferencja w Poczdamie- zmiany w składzie wielkiej czwórki: - Clement Attlee zastąpił Winstona Churchilla - Harry Truman zastąpił zmarłego Roosevelta b. III Rzesza uznana winną wybuchowi wojny i obarczone obowiązkiem wypłacenia odszkodowań wojennych c. reguła 4xd wobec niemiec: - demilitaryzacji - dekartelizacji - denazyfikacji - demokratyzacji d. utworzenie Sojuszniczej Rady Kontroli dla obszarów Niemiec – podzielenie Niemiec na cztery strefy okupacyjne - uznanie Austrii uznana za odrębne państwo – przesiedleniu ludności niemieckiej z innych państw do stref okupacyjnych e. X 1945- XI 1946r. Proces zbrodniarzy hitlerowskich w Norymberdze. g. 20 VI 1948r. Przeprowadzenie reformy walutowej w zachodnich strefach okupacyjnych w h. 24 VI 1948 –12 V 1949r. kryzys berliński. Blokada dróg i linii kolejowych łączących zachodnie strefy z i. 24 V 1949r. Nadanie Trizonii Ustawy Zasadniczej( konstytucji) j. VIII 1949r. Pierwsze, po obaleniu nazizmu wybory do parlamentu w Trizonii- zwycięstwo CDU k. 21 IX 1949r. Powstanie RFN. Kanclerzem zostaje Konrad Adenauer, a prezydentem Theodor 2. Rozpad koalicji antyhitlerowskiej- bipolaryzacja stosunków międzynarodowych a. 5 III 1946r. Przemówienie Winstona Churchilla w Fulton o Żelaznej Kurtynie – początek zimnej wojny. d. 4 IV 1949 r. Powstanie NATO- wspólny system obrony krajów zachodnich przed państwami komunistycznymi e. 1955r. Przyjęcie do NATO Republiki Federalnej Niemiec |
IV ŚWIAT W LATACH 1945- 1953 1. Powstanie Organizacji Narodów Zjednoczonych a. 1 I 1942r. Podpisanie w Waszyngtonie przez 26 państw Deklaracji Narodów Zjednoczonych b. 26 VI 1945 r. konferencja w San Francisco - podpisanie przez 50 państw Karty Narodów Zjednoczonych - 24 X 1945r.rozpoczęcie działalności przez Organizację Narodów Zjednoczonych c. główne cele ONZ: – zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa na świecie – rozwój współpracy między narodami – działanie na rzecz przestrzegania praw człowieka d. Struktura organizacyjna Organizacji Narodów Zjednoczonych - Zgromadzenie Ogólne – główny organ ONZ - Sekretariat – zajmuje się obsługą administracyjną i techniczną pozostałych organów ONZ - Rada Bezpieczeństwa – stoi na straży pokoju i bezpieczeństwa - Rada Gospodarcza i Społeczna – zajmuje się kwestiami ekonomicznymi, społecznymi, kulturą, edukacją i zdrowiem - Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości – główny organ sądowniczy ONZ - Rada powiernicza – sprawowała kontrolę nad obszarami powierniczymi ONZ (dawne obszary mandatowe Ligii Narodów) e. 1948r. Uchwalenie przez ONZ Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka 2. Zawiązanie się konfliktu światowych a. Konflikt bliskowschodni - 1948r. Powstanie niepodległego Izraela, przyłączenie do Jordanii terenów na zach. brzegu Jordanu ( Palestyna) - podział Jerozolimy na żydowską( zachodnią) i wschodnią( arabską) - 1948r. Atak państw arabskich na Izrael- pierwsza wojna na Bliskim Wschodzie wygrana przez Izrael b. konflikt indochiński - 1946r. Powstanie Demokratycznej Republiki Wietnamu- państwo komunistyczne - 1946r. Próba odzyskania władzy w południowym Wietnamie przez Francję - 1946r. Masakra Francuzów w Hanoi - 1945- 1954r. I wojna indochińska- przegrana Francji - 1954r. Podpisanie przez Francję i DRW protokołów genewskich- powstanie dwóch państw wietnamskich DRW i Republiki Wietnamu c. rozpad Indii Brytyjskich - 1947r. Wycofanie się Anglików z Indii - powstanie Republiki India ( państwo hinduskie) i Pakistanu( państwo muzułmańskie) d. 1950-1953r. Wojna w Korei - 1945r. Wyzwalanie Półwyspu Koreańskiego przez Amerykanów od Płd. i ZSRR od Płn. - 38 równoleżnik linia demarkacyjną - 1949r.utworzenie przez ZSRR na Północy Koreańskiej Republiki Ludowo- Demokratycznej zs stolicą W Phenian ( dzisiaj Pjongjang) - 1949r. utworzenie przez USA na Południu Republiki Korei ze stolicą w Seulu - 1950r.atak Korei Płn. na Koreę Płd. - skarga Republiki Korei w ONZ - podjęcie przez Radę Bezpieczeństwa decyzji o interwencji ONZ w konflikt koreański- bez zgody ZSRR - 1950- 1953r. Walka USA w Korei -1953r. Rozejm w Panmudżon |
V POLSKA W RADZIECKIEJ STREFIE WPŁYWÓW 1. 31 XII 1943/1 I 1944 r. Utworzenie w okupowanym kraju Krajowej Rady Narodowej (KRN) – namiastka prokomunistycznego podziemnego parlamentu 2. 21 lipca 1944 r. Powstanie Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (PKWN) w Moskwie – przewodniczącym Edward Osóbka-Morawski 3. 22 lipca 1944r. Ogłoszenie Manifestu PKWN a. informacja o powstaniu PKWN jako nowego rządu b. uznanie polski rząd na uchodźstwie za nielegalny c. zapowiedź umiarkowanych reform gospodarczych i społecznych 3. 31 XII 1944r. Przekształcenie PKWN w Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej (Edward Osóbka-Morawski) 4. Komunistyczny aparat władzy a. Polska Partia Robotnicza (PPR) – Władysław Gomułka b. Krajowa Rada Narodowa (KRN) – Bolesław Bierut c. Resort Bezpieczeństwa Publicznego – później przekształcony w Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) d. Urząd Bezpieczeństwa (UB) e. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego (KBW) f. Milicja Obywatelska (MO) 5. Terror wobec działaczy Polskiego Państwa Podziemnego a. podstępne aresztowanie 16 przywódców Polskiego Państwa Podziemnego (27 III 1945 r.), m.in.: – Leopolda Okulickiego (ostatni komendant Armii Krajowej) – Jana Jankowskiego (Delegat Rządu na Kraj) – Kazimierza Pużaka (przewodniczący Rady Jedności Narodowej) b. bezprawny tzw. proces szesnastu odbył się w Moskwie w czerwcu 1945 r. – większość została skazana na kary więzienia 6. Rozstrzygnięcie walki o władzę w Polsce a. Zakończenie tzw. dualizmu władzy b. 28 VI 1945r. ustanowienie Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej (TRJN) – premierem Edward Osóbka Morawski – Stanisław Mikołajczyk wicepremierem b. 22 VIII 1945r. powstanie Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL) – polskiej partii opozycyjnej, liderem Stanisław Mikołajczyk c. VII 1945 r. cofnięcie przez państwa Europy Zachodniej uznania dla polskiego rządu na uchodźstwie d. 30 czerwca 1946r. Referendum ludowe – wyniki sfałszowane e. utworzenie przez komunistów i partie koncesjonowane koalicji wyborczej- Blok Demokratyczny f.19 I 1947r. Sfałszowane wybory do Sejmu Ustawodawczego - 394 mandaty na 444 dla Bloku Demokratycznego - 28 mandatów dla PSL - 22 mandaty dla posłów niezrzeszonych g. utworzenie nowych władz w Polsce na pierwszym posiedzeniu Sejmu Ustawodawdczego – Bolesław Bierut – prezydentem – Józef Cyrankiewicz – premierem h. opuszczenie Polski przez Stanisława Mikołajczyka wobec groźby aresztowania- represje wobec PSL 4. 22 lipca 1952r. Uchwalenie Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) a. wzorowanie konstytucji na konstytucji ZSRR – tzw. konstytucja stalinowska b. określenie ustroju państwa jako demokracji ludowej- państwo totalitarne 5. System partyjny w PRL a. 1948r. utworzenie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR) – połączenie Polskiej Partii Robotniczej (PPS) z Polską Partią Socjalistyczną (PPR) – zagwarantowana dominacja polityczna PZPR w Polsce b. działalność tzw. partii „sojuszniczych”: – Stronnictwa Demokratycznego (SD)- wcielenie do SD Stronnictwa Pracy w 1950r. – Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego (ZSL)- powstało z połączenia SL i PSL w 1949r. 6. Sytuacja powojenna w Polsce a. stacjonowanie Armia Czerwona na Ziemiach Odzyskanych – tzw. druga okupacja sowiecka b. odbudowa kraju ze zniszczeń wojennych c. utrudnienia w powrocie do normalności państwowej: – społeczne skutki wojny, polegające na rozproszeniu tradycyjnych społeczności w wyniku, wymuszonych migracji, deportacji i przesiedleń – tocząca się walka o kształt polityczny powojennej Polski – zniszczona infrastruktura 4. Likwidacja Polskiego Państwa Podziemnego przez komunistów a. 19 I 1945r. rozwiązanie Armii Krajowej przez Leopolda Okulickiego b. utworzenie organizacji konspiracyjnej „Niepodległość” („Nie”) – dowódcą August Emil Fieldorf c. utworzenie Delegatury Sił Zbrojnych na Kraj (DSZ) d. IX 1945r. utworzenie Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” („WiN”) e. nasilające się represje wobec działaczy dawnego Polskiego Państwa Podziemnego przyczyniły się do odnowienia działalności konspiracyjnej o charakterze wojskowym f. działalność Narodowego Zjednoczenia Wojskowego (NZW) g. Żołnierze Wyklęci: – Danuta Siedzikówna „Inka” – Witold Pilecki „Witold” – Łukasz Ciepliński „Pług” – mjr Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka” – por. Jan Borysiewicz „Krysia” – st. sierż. Mieczysław Dziemieszkiewicz „Rój” 5. Schyłek niepodległej konspiracji a. II 1947r. ogłoszenie amnestii dla ujawniających się żołnierzy polskiego państwa podziemnego b. obławy na żołnierzy podziemia c. podziemie niepodległościowe w liczbach – w formacjach zbrojnego podziemia niepodległościowego walczyło łącznie 120-180 tys. ludzi – 8 tys. żołnierzy podziemia poległo w walce – na ponad 2,5 tys. osób wykonano wyroki śmierci – 80 tys. trafiło do więzień – w wiezieniach w wyniku tortur i nieludzkiego traktowania zmarło 20 tys. 5. Bilans ekonomiczny II wojny światowej w Polsce a. straty ekonomiczne Polski spowodowane wojną zostały ocenione na 38% wartości majątku przedwojennego b. zniszczeniu uległo: – 1/3 urządzeń przemysłowych – 3/4 infrastruktury komunikacyjnej 6. Zagospodarowanie Ziem Odzyskanych a. zniszczenia dokonane na Ziemiach Odzyskanych w czasie działań wojennych, grabieży przez Armię Czerwoną i szabrowników b. utworzenie Ministerstwo Ziem Odzyskanych – ministrem był Władysław Gomułka c. mieszkańcy Ziem Odzyskanych – wysiedlenie przeważającej części ludności niemieckiej – pozostanie około 1 mln dotychczasowych mieszkańców – sprowadzenie ponad 4 mln Polaków z centrum kraju i repatriantów 7. Reforma rolna a. 6 IX 1944r. Przeprowadzenie reformy rolnej na podstawie dekretu PKWN b. zasady reformy rolnej – odebraniu majątków ziemskich o powierzchni powyżej 50 ha użytków rolnych bez odszkodowania dla właścicieli – parcelację tych majątków na kilkuhektarowe gospodarstwa rolne – rozdzielenie gospodarstw między chłopów w zamian za wartość jednorocznych plonów c. doprowadzenie do likwidacji wielkiej własności ziemskiej i klasy społecznej ziemiaństwa d. pomoc dla polskiego rolnictwa ze strony organizacji UNRRA (Administracja Narodów Zjednoczonych do Spraw Pomocy i Odbudowy) 8. Nacjonalizacja przemysłu i handlu a. 3 I 1946r. nacjonalizacja przemysłu b. zasady nacjonalizacji – zakłady o kluczowym znaczeniu dla gospodarki i bezpieczeństwa państwa – zakłady zatrudniające powyżej pięćdziesięciu pracowników na jedną zmianę c. likwidacji prywatnego handlu tzw. bitwą o handel 9.1947-1949r. Trzyletni plan odbudowy a. założenia planu – odbudowa Polski ze zniszczeń wojennych – podniesienie poziomu życia ludności – włączenie w system gospodarki Polskiej Ziem Odzyskanych 10. Kształtowanie się granic Polski po II wojnie światowej a. granica wschodnia – wschodnia granica Polski została ustanowiona na tzw. linii Curzona –16 VIII 1945r. ostateczne ustalenie granicy polsko-sowieckiej – utrata przez Polskę na rzecz ZSRR Kresy Wschodnie wraz z Wilnem i Lwowem b. uzyskanie przez Polskę w ramach rekompensaty za utracone ziemie na wschodzie: – Warmię i Mazury – Gdańsk – ziemie do Odry i Nysy Łużyckiej (Pomorze, Ziemia Lubuska, Dolny Śląsk) – ziemie odebrane Niemcom nazwano Ziemiami Odzyskanymi c. rozstrzygnięcie polsko-czeskich sporów granicznych: – przyłączenie Zaolzia do Czechosłowacji – uzyskanie przez Polskę Kotliny Kłodzkiej 11. Powojenne migracje ludności a. wysiedlenie na mocy postanowień poczdamskich z Ziem Odzyskanych ok. 3 mln Niemców b. przeniesienie z utraconych Kresów Wschodnich do Polski ponad 1,5 mln tzw. polskich repatriantów c. przesiedlenie z obszarów wschodnich do ZSRR : – Ukraińców (ok. 500 tys.) – Białorusinów (ok. 36 tys.) – Litwinów (kilkanaście tys.) d. powrót z Niemiec do Polskiok. 2 mln. byłych więźniów, jeńców, robotników przymusowych i uchodźców e. pozostanie ponad 500 tys. Polaków ze względu na zachodzące w Polsce zmiany polityczne, na Zachodzie 12. Problemy narodowościowe a. działalność nacjonalistów ukraińskich – prowadzenie w Bieszczadach antypolskiej działalności zbrojnej przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) – przeprowadzenie przez władze tzw. Akcji Wisła- przesiedlenie Ukraińców i Łemków z Bieszczad na Ziemie Odzyskane, w celu zlikwidowania zaplecza dla UPA b. 1946 r. pogrom kielecki, śmierć 37 Żydów 13. Bilans strat społecznych i terytorialnych Polski w wyniku II wojny światowej a. zmniejszenie obszaru Polski o ok. 20% w stosunku do stanu przedwojennego b. straty demograficzne – śmierć ok. 6 mln obywateli II Rzeczypospolitej, z czego ok. 3 mln to obywatele polscy narodowości żydowskiej – w 1945 r. liczba ludności Polski wyniosła 24 mln |