3. Dekada Gierka

I. PRL. DEKADA GIERKA

1. Zmiana polityki w pierwszych latach rządów Edwarda Gierka

a. zmiany w aparacie władzy po wydarzeniach grudnia 1970 r.

– ustąpienie Władysława Gomułki- Edward Gierek I sekretarzem KC PZPR

– dymisja Józefa Cyrankiewicza- nowym premierem rządu Piotr Jaroszewicz

b. Pozyskanie zaufania społeczeństwa przez Edwarda Gierka dzięki:

– osobistym kontaktom z robotnikami

– cofnięciu grudniowych podwyżek cen żywności i podwyżce płac, emerytur i rent

– poprawie stosunków z Kościołem

– złagodzeniu cenzury i zwiększeniu wydatków na naukę i kulturę

c. program gospodarczy budowy „drugiej Polski”

– zakup licencji na Zachodzie

– budowa nowych zakładów przemysłowych – rozwój przemysłu ciężkiego

– rozwój infrastruktury transportowej

2. Efekty polityki gospodarczej Edwarda Gierka

a. symbole „dekady Gierka”

– szybki rozwój budownictwa mieszkalnego z tzw. wielkiej płyty

– masowa produkcja Fiata 126p- rozwój motoryzacji polskiego społeczeństwa

– poprawa zaopatrzenia gospodarstw domowych w sprzęt AGD i RTV (lodówki, pralki, telewizory)

– poprawa zaopatrzenia w żywność, w tym produkty importowane (banany, cytrusy)

b. stopniowe nasilanie się negatywnych zjawisk w gospodarce

– szybki wzrost zadłużenia kraju – w 1980 r.- 20 mld dolarów

– zakupione na zachodzie licencje w momencie zakupu były przestarzałe

– brak pozytywnego wpływu na gospodarkę część kosztownych inwestycji

– energochłonność i materiałochłonność polskiego przemysłu

– ukryte bezrobocie – zatrudnianie większej ilości osób, niż było potrzeba, aby zapewnić wszystkim pracę

3. Kultura „dekady Gierka”

a. szybki rozwój telewizji,

-1971 r. początek transmisji w kolorze

– ogromną popularność polskich seriali: Czterdziestolatek, i 07 zgłoś się

– emitowanie zachodnich filmów, seriali i programów rozrywkowych

b. szybki rozwój muzyki rozrywkowej - ogromna sława uzyskana m.in.:

– Maryla Rodowicz

– Budka Suflera

– Maanam

c. osiągnięcia sportowe, np.:

– sukcesy piłkarskie kadry Kazimierza Górskiego na Mundialu

– sukcesy siatkarzy Huberta Wagnera

d. lansowanie w mediach nadmiernie optymistyczny obraz sytuacji – tzw. „propaganda sukcesu”

e. liczniejsze wyjazdy zagraniczne- porównywanie przez Polaków standardów życia i z zachodnimi wzorcami

4. W 1976 r. znowelizowanie Konstytucji z 1952 r.

a. Polska Zjednoczona Partia Ludowa „przewodnią siłę” narodu

b. wprowadzenie zapisu, Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) krajem socjalistycznym

c. wprowadzenie zapisu o nierozerwalnej przyjaźni polsko-sowieckiej

1. Kryzys społeczno-gospodarczy w 1976 r.

a. pogarszanie się sytuacji gospodarczej w II poł. lat 70- tych

b. 24 VI 1976r. znaczna podwyżkach cen na niektóre towary, w tym spożywcze

c.25 VI 1976 r. strajki, jako reakcja na podwyżki w Radomiu, Ursusie i Płocku

d. tłumienie protestów przez Zmotoryzowane Oddziały Milicji Obywatelskiej (ZOMO)

e. represje wobec uczestników protestów

f. natychmiastowa decyzja o wstrzymani podwyżek

g. wprowadzenie przez władze kartek na brakujące towary

2. Organizacja pomocy dla represjonowanych robotników

a. 1976 r. utworzenie Komitetu Obrony Robotników (KOR)

-Jan Józef Lipski,

-Jacek Kuroń

-Antoniego Macierewicza

b. formy działania KOR-u

–  organizowanie pomocy materialnej dla robotników zwolnionych z pracy

– organizowanie pomocy prawnej dla sądzonych robotników

– wydawanie „Biuletynu Informacyjnego KOR” oraz pisma „Robotnik”

d.1977r. zamordowanie współpracownika KOR-u, studenta UJ Stanisława Pyjasa

3. Kształtowanie się opozycji

a. 1977r. przekształcenie Komitetu Obrony Robotników w Komitet Samoobrony Społecznej „KOR” (KSS „KOR”)

b. 1977r. powstanie Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO)

c. 1978r. powstanie Wolnych Związków Zawodowych (WZZ) – m.in. Andrzej Gwiazda, Anna Walentynowicz

d. 1979 r. powstanie opozycyjnej partii Konfederacja Polski Niepodległej (KPN) – Leszek Moczulski

e. działalność Ruchu Młodej Polski – Aleksander Hall

4. Znaczenie pontyfikatu Jana Pawła II dla społeczeństwa polskiego

a. 16 X 1978 r. wybór kardynała Karol Wojtyła na papieża pontyfikalne imię - Jan Paweł II

b. ogromny entuzjazm społeczeństwa polskiego wobec wyboru papieża Polaka

c. VI 1979r. pierwsza pielgrzymka Jana Pawła II do Polski

d. rozwój opozycji- powstanie pierwszej opozycyjnej partii KPN

e. międzynarodowa działalność Jana Pawła na rzecz obalenia komunizmu w Europie Środkowo- Wschodniej

- umiędzynarodowienie sprawy polskiej

- piętnowanie komunizmu w encyklikach

II DEKADA SOLIDARNOŚCI

1.1979- 1980r. Kryzys społeczno-gospodarczy w Polsce

a. 1980r. Całkowita zapaść polskiej gospodarki

– postępowanie zubożenia społeczeństwa

– brak podstawowych towarów w sklepach

b. VIII 1980r. wybuch strajków w Szczecinie i Trójmieście

– zwolnienie z pracy działaczki Wolnych Związków Zawodowych Anny Walentynowicz

– 14 sierpnia 1980r. Rozpoczęcie w Stoczni Gdańskiej im. Lenina strajku okupacyjnego w związku ze zwolnieniem Anny Walentynowicz

– Bogdan Boursewicz i Lech Wałęsa na czele strajku

– strajki solidarnościowe w innych zakładach na wybrzeżu i kopalniach na Śląsku

c. utworzenie Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego (MKS) w celu koordynacji akcji strajkowej

d. ogłoszenie przez MKS ogłosił listę 21 postulatów

2. Zwycięstwo robotników

a. 31 VIII 1980 r. podpisanie tzw. porozumienie sierpniowe – władze zobowiązały się spełnić postulaty protestujących robotników

- utworzenie wolnych związków zawodowych

- wolne soboty

- pełna zapłata za strajk

b. ustąpienie Edward Gierek ze stanowiska I sekretarza KC PZPR

c. nowym I sekretarzem KC PZPR Stanisław Kania

3. 17 IX 1980 r. został utworzony Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność” (NSZZ „Solidarność”)

c. NSZZ „Solidarność” pierwszy niezależny od PZPR związek zawodowy

b. przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lech Wałęsa

c. wstąpienie do NSZZ „Solidarność” prawie 10 milionów osób

d. utworzenie przez studentów Niezależnego Zrzeszenia Studentów (NZS)

e. powstanie NSZZ Rolników Indywidualnych

f. Tygodnik Solidarność” organem prasowym NSZZ „Solidarność”

4. 1981- 1988r. próby zniszczenia opozycji przez PZPR

a. skupienie  władzy przez gen. Wojciecha Jaruzelskiego

–  od 1968r minister obrony narodowej

– od II 1981r. premier rządu

– od X 1981r. I sekretarzem KC PZPR- zastąpił Stanisława Kanię

b. stałe pogarszanie sytuacji gospodarczej Polski w 1981r.

c. 12/13 XII 1981r. niezgodne z prawem wprowadzenie stanu wojennego w Polsce

- przejęcie władzy przez Wojskową Radę Ocalenia Narodowego (WRON) z gen. Wojciechem Jaruzelskim jako przewodniczącym

-najważniejsze skutki wprowadzenia stanu wojennego

-zawieszenie działalności wszelkich organizacji – w tym NSZZ „Solidarność”

-wprowadzenie godziny policyjnej

-zaostrzenie cenzury w mediach

– zamknięcie granic państwa

– aresztowanie lub internowanie wielu działaczy „Solidarności”

5. Społeczeństwo wobec wprowadzenia stanu wojennego

a. XII 1981r. Strajk w kopalni „Wujek” – krwawe stłumienie strajku przez ZOMO

b. manifestacje organizowane przez działaczy opozycyjnych

c. utworzenie przez działaczy „Solidarności”, którzy uniknęli aresztowanie Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność”

d. bojkotowanie przez opozycyjnie nastawioną część społeczeństwa działania władz i organizowane przez nią imprezy

d. rozpoczęcie podziemnej działalności przez Radio Solidarność

e. nielegalne publikacje – tzw. drugi obieg

f. XII 1982r. Zawieszenie stanu wojennego

g. 22 lipca 1983 r. ostatecznie zniesienie stanu wojennego

6. Ostanie lata PRL

a. X 1984 r. zamordowanie przez funkcjonariuszy MO  kapelana „Solidarności” księdza Jerzego Popiełuszko

b. 1984 r. utworzenie z inicjatywy władz  prokomunistycznego Ogólnopolskiego Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ)

c. ponowne pogarszanie się sytuacji gospodarczej Polski – przejawem m.in. puste półki w sklepach

d. podejmowanie przez rząd nieudanych prób wyprowadzenia kraju z kryzysu

6. Upadek komunizmu w Polsce i powstanie III Rzeczypospolitej

a. geneza Okrągłego Stołu

– w maju i sierpniu 1988 r. liczne strajki w związku z recesją gospodarczą w Polsce

– pieriestrojka Michaiła Gorbaczowa w ZSRR

b. nowym premierem rządu został Mieczysław Rakowski

c. inicjatorzy podjęcia decyzji o rozmowach rządu z opozycją

– Czesław Kiszczak – minister spraw wewnętrznych

– Lech Wałęsa – przywódca opozycji

d. II/IV 1989r. obrady Okrągłego Stołu w Pałacu Namiestnikowskim w Warszawie

e. kluczowe punkty tzw. kontraktu

– przywrócenie urzędu Prezydenta RP i Senatu

– decyzja o przeprowadzeniu częściowo wolnych wyborów do parlamentu

–17 IV 1989r. ponowne zalegalizowanie Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” –

f. Wybory 4 czerwca 1989 r.- częściowo wolne( kontraktowe)

– PZPR i jej sojusznicy zagwarantowane 65% miejsc w sejmie

– pełny wolny wybór 35% posłów i wszystkich senatorów

g. zdecydowane zwycięstwo NSZS „Solidarność”

– zdobycie wszystkich możliwych do zdobycia w wyniku głosowania miejsca w sejmie – 35%

– 99 ze 100 miejsc w senacie

7. Przemiany polityczne po wyborach czerwcowych

a. prezydentem gen. Wojciech Jaruzelski

b. utworzenie przez posłów NSZZ „Solidarność” Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego (OKP) – przewodniczącym Bronisław Geremek

c. zerwanie przez Zjednoczone Stronnictwo Ludowe (ZSL) i Stronnictwo Demokratyczne (SD) ze sojuszu z PZPR i przystąpienie do koalicji rządowej z Obywatelskim Klubem Parlamentarnym

d.12 IX 1989r. utworzenie pierwszego rządu w Polsce –

– Tadeusz Mazowiecki- pierwszym w PRL, niekomunistycznym premierem

– Leszek Balcerowicz – ministrem finansów i autorem reform gospodarczych

– Krzysztof Skubiszewski – ministrem spraw zagranicznych

- Jacek Kuroń- ministrem pracy- wprowadzenie zasiłków dla bezrobotnych( tzw. kuroniówki)

e.29 XII 1989r. nowelizacja konstytucji z 1952r.

– wprowadzenie nazwy Rzeczypospolita Polska (zamiast Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej)

– przywrócenie godła w formie orła w koronie

– usunięcie artykułów o kierowniczej roli PZPR oraz przyjaźni ze Związkiem Radzieckim

– wprowadzenie pluralizmu politycznego i swobody działalności gospodarczej

f. demokratyzacja życia politycznego w Polsce

– zlikwidowanie cenzury

– zastąpienie Służby Bezpieczeństwa- Urzędem Ochrony Państwa

- weryfikacja funkcjonariuszy poddano MO i innych służb państwowych

– rozwiązanie Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskie (ORMO) i Zmotoryzowanych Oddziałów Milicji Obywatelskiej (ZOMO)

– zniesienie święta narodowego w dzień 22 Lipca

– przywrócenie tradycyjnych świąt narodowych: 3 Maja i 15 Sierpnia

III ROZPAD RADZIECKIEJ STREFY WPŁYWÓW W EUROPIE

1. Kryzys w Związku Socjalistycznych Republikach Sowieckich (ZSRR)

a. bardzo powolny wzrost wynagrodzeń i poziomu życia obywateli ZSRR

b. pogarszanie sytuacji gospodarczej przez negatywne cechy gospodarki centralnie zarządzanej

c. nasilanie się konfliktów narodowościowych i problemów religijnych w ZSRR

d. 1979r. zaangażowanie się ZSRR w wojnę w Afganistanie

f. trudności z wyłonieniem silnego przywódcy po śmierci Leonida Breżniewa

e. Zaostrzenie walki z ZSRR przez prezydenta USA Ronalda Reagana zaostrzyły

–wspieranie przez USA państw walczące ze Związkiem Sowieckim – np. afgańskich mudżahedinów

– doprowadzenie przez USA do drastycznej obniżki cen na ropę naftową – ważny surowiec eksportowy ZSRR

– udzielanie przez USA wsparcia ruchom opozycyjnym wewnątrz bloku komunistycznego

2. Nieudane próby reform w ZSRR

a. głęboki kryzys gospodarczy w ZSRR w latach 80-tych

b. 1985 r. Sekretarzem Generalnym Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego został Michaił Gorbaczow

c. główne hasła planu reform Michaiła Gorbaczowa

– pierestrojka – przebudowa gospodarki

– głasnost – jawność życia publicznego i gospodarczego

– uskorienie – przyśpieszenie gospodarcze

d. brak poprawy sytuacji gospodarczej ze względu na powierzchowne i niekonsekwentnie wprowadzane reformy

e. skutki pogłębiania się kryzysu gospodarczego w ZSRR

– osłabienie pozycji międzynarodowej ZSRR – m.in. likwidacja baz w krajach pozaeuropejskich

–1986r. wycofanie się z wojny w Afganistanie

– porażka w wyścigu zbrojeń ze Stanami Zjednoczonymi z powodu programu Gwiezdnych wojen Ronalda Reagana

– utracenie przez ZSRR zdolności do ingerowania w wewnętrzne spawy krajów bloku wschodniego

3. Jesień Ludów – upadek komunizmu w europejskich krajach bloku wschodniego w latach 1989-1990r.

a. powstawanie opozycji antykomunistycznej w krajach Europy Wschodniej

– Komitet Obrony Robotników w Polsce

– Karta 77 w Czechosłowacji

b. w 1989 r. częściowo wolne wybory w Polsce zostały przeprowadzone pierwsze

c. odebranie w Czechosłowacji władzy komunistom wyniku tzw. aksamitnej rewolucji – Václav Havel Prezydentem Czechosłowacji

d. bezkrwawe pozbawienie władzy komunistów na Węgrzech i w Albanii

e. krwawy przewrót w Rumunii skazanie na śmierć Nicolae Ceauşescu komunistycznego przywódcę Rumunii

f. w Jugosławii po obaleniu komunizmu doszło do rozpadu państwa i krwawej wojny domowej

g. obalenie komunizmu w Niemieckiej Republice Demokratycznej (NRD)

–9 IX 1989r. zburzenie muru berlińskiego jako symbol upadku komunizmu w całej Europie

– 1990r. nastąpiło połączenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej z Republiką Federalną Niemiec (RFN)

4. Rozpad Związku Socjalistycznych Republik Sowieckich (ZSRR)

a. 1989r. pierwszy Zjazd Deputowanych Ludowych z udziałem deputowanych niezależnych (15%)

b. 19 VIII 1991r. pucz Janajewa – nieudany zamach stanu przeciwników Gorbaczowa

d. 1991 r. kolejne ogłaszanie niepodległości przez niektóre kraje wchodzące w skład ZSRR:

– Litwa

– Łotwa

– Estonia

– Ukraina

– Białoruś

e. 8 XII 1991 r. decyzja o rozwiązaniu Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich- układ w Białowieży pomiędzy Rosją, Ukrainą i Białorusią

f. w miejsce ZSRR utworzenie Wspólnoty Niepodległych Państw (WNP)

IV EUROPA ZACHODNIA W LATACH 1968- 1991r.

1. Postęp procesów integracyjnych w Europie Zachodniej

a. 1967r. Powstanie wspólnych instytucji dla EWWiS, EWG i Euroatomu na podstawie traktatu fuzyjnego

b. 1968r. opracowanie zasad wspólnej polityki rolnej i celnej we Wspólnotach Europejskich( WE)

c. 1973r. Rozszerzenie WE o Wielką Brytanię, Irlandię i Danię

d. 1979r. Pierwsze bezpośrednie wybory do Europejskiego Zgromadzenia Parlamentarnego

e. 1981r. Przyjęcie Grecji do WE

f. 1985r. Podpisanie traktatu w Szengen o zniesieniu granic celnych między WE

g. 1986r. Przyjęcie Hiszpanii i Portugalii do WE

h. 1992r. Podpisanie traktatu w Maastricht o utworzeniu Unii Europejskiej

i. 1 XI 1993r. Powstanie UE

2. Procesy demokratyczne w Europie Zachodniej

a. przemiany polityczne w Portugalii

– 1970r. śmierć dyktatora Portugalii – Antonio de Oliveira Salazar

- 1970- 1975r. Próba utrzymania autorytarnego charakteru rządów w Portugalii przez Miguela Caetano

– 1975r.rewolucji goździków w Portugalii- ustanowienie demokratycznej republiki

b. przemiany polityczne w Hiszpanii

– 1975 r. śmierć dyktatora gen. Francisco Franco

– przywrócenie monarchii parlamentarnej przez króla Juna Carlosa z dynastii Burbonów

3. 1968/ 1969r. Kontestacje młodzieżowe w Europie Zachodniej

a. przejmowanie przez młodzież na Zachodzie Europy poglądów Nowej Lewicy

- przeciwstawianie się konsumpcyjnemu stylowi życia

- protesty wobec wojny w Wietnamie

- fascynacja założeniami rewolucji kulturalnej Mao Zedonga

b. przebieg kontestacji

- V 1968r. Pierwsze wystąpienia młodzieży na uniwersytecie w Nanterre we Francji

- wybuchy protestów w całej Francji

- protesty studenckie w Republice Federalnej Niemiec

c. skutki kontestacji młodzieżowych

- rezygnacja z urzędu prezydenta Francji Charlesa de Gaulle

- powstanie młodzieżowych organizacji terrorystycznych na zachodzie Europy: Action Direct we Francji, Czerwone Brygady we Włoszech, Frakcja Czerwonej Armii w RFN