3. Polskie wczesne średniowiecza 1079-1138 r.

4. MATERIAŁY DO NAUKI. PANOWANIE WŁADYSŁAWA HERMANA I BOLESŁAWA KRZYWOUSTEGO

1. RZĄDY WŁADYSŁAWA HERMANA. III KRYZYS PAŃSTWA POLSKIEGO

A. ŻYCIORYS WŁADYSŁAWA HERMANA PRZED OBJĘCIEM TRONU POLSKIEGO

Do roku 1079r. Władysław Herman był panem Mazowsza, którym rządził najpierw niezależnie na mocy testamentu swojego ojca Kazimierza Odnowiciela, potem jednak Bolesław Śmiały narzucił mu swoja zwierzchność. Rządząc Mazowszem, jeszcze w czasach panowania Śmiałego, poślubił nieznaną z imienia córkę miejscowego możnowładcy. Ślub odbył się w obrządku pogańskim. Pierworodnym synem Władysława, urodzonym ze słowiańskiej żony był Zbigniew, który według prawa kanonicznego, był dzieckiem z nieprawego łoża.

B. POLITYKA ZAGRANICZNA

-przymierza z Czechami

Przymierze zostało potwierdzone małżeństwem z czeską księżniczką Judyta

 

• przymierze z Niemcami

Przymierze zostało potwierdzone małżeństwem Władysława Hermana z niemiecką księżniczką Judytą Salicką

C. POLITYKA WEWNĘTRZNA WŁADYSŁAWA HERMANA

- Ulubionym miastem Hermana był Płock- tam książę przebywał najczęściej. W średniowieczu miasto gdzie przebywa książę jest stolicą państwa, chociaż słowo „stolica" w ogóle nie funkcjonowało w średniowieczu.

- ok. 1086 r. narodziny Bolesława Krzywoustego, odesłanie dotychczasowego następcy tronu- Zbigniewa do niemieckiego klasztoru

- przekazanie rządów w państwie w ręce palatyna Wojciecha Sieciecha- wybuch wojny domowej

D. III KRYZYS PAŃSTWA PIASTOWSKIEGO. ROZPAD PAŃSTWA

• przyczyny

-sprawowanie rządów „silnej ręki" przez Wojciecha Sieciecha

-nepotyzm palatyna

-otaczanie się ludźmi niskiego stanu

• przebieg

W 1093r. możni zbuntowali się przeciwko Sieciechowi i Władysławowi Hermanowi, jako pretekst podali obronę praw Zbigniewa do dziedziczenia. Zbigniew został sprowadzony z niemieckiego klasztoru. Wojna zakończyła się zwycięstwem możnych. Władysław Herman musiał wyznaczyć Zbigniewowi Wielkopolskę jako dzielnicę. W 1096r. wojna zaczęła się ponownie tym razem rozpoczął ją Sieciech. Po stronie możnych i Zbigniewa stanął Bolesław Krzywousty. Palatyn został pokonany.

• Skutki

Władysław Herman dokonał całkowitego podziału państwa. Bolesław otrzymał Śląsk i Małopolskę, Zbigniew Wielkopolskę , Władysław Herman pozostawił sobie Mazowsze. Tak rozpoczął się pierwszy, dłuższy podział państwa na dzielnice, który przetrwał aż do śmierci Władysława Hermana w 1102r.

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

L. P		PRAWDA	FAŁSZ
1.	Zbigniew był najstarszym synem Władysława Hermana	P
2.	Gniezno było ulubionym miastem Władysława Hermana		F
3.	Wszechwładnym palatynem Władysława Hermana był Wojciech Sieciech	P
4.	Matką Bolesława Krzywoustego była Judyta Salicka		F
5.	Efektem wojny domowej w czasach Władysława Hermana był podział Polski na 3 części	P
6.	Władysław Herman zatrzymała dla siebie Mazowsze	P
7.	Władysław Herman był synem Bolesława Hermana		F
8.	Pierwszy dłuższy podział ziem polskich na dzielnice rozpoczął się 1096 r.	P

Poprawne odpowiedzi: 1/P, 2/F, 3/P, 4/F, 5/P, 6/P, 7/F, 8/P

2. PANOWANIE BOLESŁAW KRZYWOUSTY 1102-1138

A. POLITYKA WEWNĘTRZNA

• Konflikt z bratem Zbigniewem

Po śmierci Władysława Hermana Mazowsze przejął Zbigniew. Bracia utrzymywali dobre stosunki, tak długo jak Zbigniew pozwalał Krzywoustemu przechodzić przez swoje ziemie na Pomorze, które Bolesław rabował. Z czasem Pomorzanie zaczęli organizować odwetowe wyprawy, które docierały tylko i wyłącznie do ziem Zbigniewa. Dlatego też w 1106r. książę zabronił bratu przejścia przez swoje ziemie. W związku z czym w 1107r. Bolesław napadł na Wielkopolskę i Mazowsze, wygnał Zbigniewa i przyłączył jego dzielnicę do swojej. W roku 1112r. Zbigniew poprosił Krzywoustego o zgodę na powrót, Krzywousty pozwolił bratu wrócić, a następnie, jak twierdzą kronikarze, kazał go uwięzić i oślepić. Z tego wszystkiego Zbigniew zmarł. Istnieje również inna wersja, która twierdzi, że to Zbigniew zachowywał się obraźliwie wobec Krzywoustego, który musiał go w ten sposób ukarać. Wywołało to powszechne oburzenie, Krzywousty musiał zgodzić się odbyć pielgrzymkę i ufundować kilka kościołów

• Konflikty rodzinne

Krzywousty dwukrotnie się żenił. Jego pierwsza żona, ruska księżniczka Zbysława, urodziła mu syna Władysława. Władysław miał już własną żonę, Agnieszkę z Babenbergów, kiedy owdowiały Krzywousty po raz koleiny ożenił się z niemiecką księżniczką Salomeą z Bergu, która urodziła mu kilkoro dzieci, w tym 4 synów. Władysław nienawidził swojego rodzeństwa, ponieważ zagrażało jego prawom do sukcesji. Widząc tą nienawiść pomiędzy synami, Krzywousty obawiał się, że po śmierci może wybuchnąć wojna domowa. Wiedział czym to się kończy, bo sam walczył ze Zbigniewem, z tego powodu w przygotował ustawę sukcesyjną, W 1138 r. zmarł Krzywousty i ustawa weszła w życie.

• Ustawa sukcesyjna

-wydzielenie ziemi senioralnej i 4 dzielnic junioralnych

-skład ziemi senioralnej: ziemia krakowska, ziemia łęczycko- sieradzka, ziemia gnieźnieńska, Pomorze Gdańskie, zwierzchność lenna nad Pomorzem Zachodnim

- cechy ziemi senioralnej: niepodzielna, niedziedziczna, przekazywana najstarszemu w rodzie(seniorowi), który otrzymywała tytuł princepsa

• cechy ziem junioralnych: podzielne, dziedziczne
• przydział ziem junioralnych: Mazowsze( Bolesław Kędzierzawy), Śląsk( Władysław Wygnaniec), Wielkopolska( Mieszko Stary), ziemia sandomierska- Henryk

B. POLITYKA ZAGRANICZNA

• stosunki z Niemcami

-1109- wojna z Niemcami

-przyczyny:

Zbigniew po wygnaniu pośpieszył na niemiecki dwór i poprosił o pomoc cesarz Henryka V, który chętnie tej pomocy udzielił bo chciał uzyskać kontrolę nad Polską

-przebieg-

Wojska niemieckie przekroczyły Odrę koło Krosna Odrzańskiego. Bolesław Krzywousty unikał otwartego starcia z Niemcami, dręczył ich wojną partyzancką, która okazała się bardzo skuteczna. cesarz nie zdobył żadnego z obleganych miast : Głogowa i Bytomia Odrzańskiego. Szczególnie bohaterska była obrona Głogowa. Cesarz zgodził się na pięć dni rozejmu, licząc że Krzywousty zgodzi się na kapitulację Głogowa. W zamian obrońcy wydali cesarzowi swoich synów jako zakładników. Polski książę kategorycznie odrzucił możliwość poddania grodu. Rozczarowany cesarz zaatakował wściekle. Otoczył gród wałem i rozpoczął szturm, w trakcie którego młodych chłopców, jako żywe tarcze przywiązano do maszyn oblężniczych. Mimo to obrońcy nie zawahali się. Wreszcie osłabione wojska niemieckie zostały pokonane na Psim Polu koło Wrocławia. Cesarz opuścił ziemie polskie wraz z całą armią.

- skutki: wycofanie się wojsk niemieckich i Zbigniewa

• 1135r. Hołd lenny
• Krzywousty zdecydował się złożyć hołd lenny przed cesarzem Lotarem III, co z kolei spowodowało, że cesarz przywrócił arcybiskupstwo gnieźnieńskie i powstrzymał czeskie najazdy.
• 1113- 1124 r. podbój Pomorza Gdańskiego i Zachodniego

Do 1116r. Krzywousty starał się umocnić na linii Noteci i stamtąd zaczął atakować Pomorze Gdańskie. Pomorze Gdańskie zostało zdobyte do roku 1116r. i teraz przyszła kolej na Pomorze Zachodnie. W 1121r. został zdobyty Szczecin i książę Szczecina, Warcisław złożył hołd lenny Bolesławowi, co oznaczało, że Pomorze Zachodnie nie zostało bezpośrednio włączone do Polski, było połączone stosunkiem lennym.

• 1123r. Krzywousty wysłał na Pomorze Zachodnie wyprawę misyjną, na czele której stanął Bernard Hiszpan (biskup z Hiszpanii), ta wyprawa jednak nie zakończyła się sukcesem, Bernard zginął. W roku 1124r. zorganizowano drugą wyprawę na czele stanął biskup Bambergu – Otto, który dwa razy przebywając na Pomorzu przywrócił choć częściowo chrześcijaństwo i z tego powodu został kanonizowany. Przyłączenie Pomorza to wielki sukces Krzywoustego.
• Stosunki z papiestwem

1131 r. arcybiskup Magdeburga, Norbert uzyskał od papieża Innocentego II zgodę na to by zlikwidować arcybiskupstwo gnieźnieńskie

• Stosunki z Czechami- czeskie najazdy na ziemie polskie wywołane wcześniejszymi rabunkowymi wyprawami Krzywoustego na Czechy.

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

L. P		PRAWDA	FAŁSZ
1.	W 1009 r. Polskę najechały wojska cesarza Ottona I, sprowadzone przez Zbigniewa		F
2.	Zbigniew był młodszym bratem Bolesława Krzywoustego		F
3.	Zbigniew i Bolesław Krzywousty pogodzili się i Zbigniew został biskupem krakowskim		F
4.	Walka o Pomorza trwała w latach 1113-1124 r.	P
5.	Pomorze Gdańskie zostało powiązane z Polską stosunkiem lennym		F
6.	Warcisław to książę Pomorza Zachodniego, który złożył Krzywoustemu hołd lenny	P
7.	Bolesław Krzywousty zorganizował dwie wyprawy misyjne na Pomorze Zachodnie	P
8.	Wyprawa misyjna biskupa Ottona z Bambergu przywróciła chrześcijaństwo na Pomorzu Zachodnim	P
9.	Papież Innocenty III zlikwidował arcybiskupstwo gnieźnieńskie na wniosek arcybiskupa Magdeburga Norberta		F
10.	Pierwszą żoną Bolesława Krzywoustego była czeska księżniczka Zbysława		F
11.	Agnieszka z Babenbergów to żona pierworodnego syna Bolesława Krzywoustego- Władysława Wygnańca	P
12.	Henryk V, pod Głogowem w 1009 r., dopuścił się zbrodni wojennej na zakładnikach	P
13.	Ostateczną klęskę Krzywousty zadał Henrykowi V na Psim Polu pod Poznaniem		F
14.	Dzielnica senioralna miała być przekazywana zawsze najstarszemu synowi		F
15.	Ustawa senioralna miała zapobiec wojnie domowej pomiędzy synami Krzywoustego	P

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/F, 3/F, 4/P, 5/P, 6/P, 7/P, 8/P, 9/F, 10/F, 11/P, 12/P, 13/F, 14/F, 15/P