23. Kultura polska na przełomie wieków

II. PIŚMIENNICTWO

1. Literatura

a. Pozytywizm

- cechy charakterystyczne twórczości literackiej

• dominacja prozy nad poezją

• realizm

• zaangażowanie społeczne – utylitaryzm twórczości

- teoretycy:

• Aleksander Świętochowski

- czołowi twórcy

• Bolesław Prus

• Eliza Orzeszkowa

• Henryk Sienkiewicz

• Maria Konopnicka

b. Młoda Polska

- weryfikacja haseł pozytywistycznych – neoromantyzm

- cechy charakterystyczne sztuki Młodej Polski

• hasło sztuki dla sztuki

• dekadencja

- czołowi twórcy:

• Stanisław Przybyszewski – Krzyk

• Kazimierz Przerwa-Tetmajer – Na skalnym Podhalu

• Jan Kasprowicz – Obrazy i obrazki chłopskie

• Stanisław Wyspiański – Wesele, Noc listopadowa, Warszawianka

• Stefan Żeromski – Syzyfowe prace, Popioły, Ludzie bezdomni

• Władysław Reymont – Chłopi, Ziemia obiecana

.2. Rozwój historiografii

a. Dwa nurty polskiej historiografii końca XIX w.

- szkoła krakowska

• pogląd, że przyczyn upadku Polski w XVIII w. należy szukać w samym ustroju Polski przedrozbiorowej

• edycja źródeł historycznych

• doskonalenie warsztatu pracy historyka

- przedstawiciela szkoły krakowskiej

• Michał Bobrzyński

• Stanisław Smolka

• Józef Szujski

- szkoła warszawska

• pogląd, że Polska przedrozbiorowa była zdolna do samouzdrawiania, a upadła pod naporem zaborczości sąsiadów

• szczególne zainteresowanie historią ustroju i stosunków społeczno-gospodarczych

- przedstawiciele szkoły warszawskiej

• Tadeusz Korzon

• Władysław Smoleński

- wpływ historiografii na poglądy polityczne

• wykształcenie się stronnictwa Stańczyków z historycznej szkoły krakowskiej

• spór o ocenę polskich powstań narodowych

2. MALARSTWO

a. gatunki malarskie i ich cechy

- realizm

• przedstawianie codziennego życia

• malowanie zwykłych ludzi

- naturalizm

• bierne oddawanie rzeczywistości

• nieupiększanie świata

- malarstwo historyczne

• ilustrowanie ważnych wydarzeń historycznych

• wydobywanie patosu i wielkości tych wydarzeń

• brak selekcji w obrazowaniu rzeczywistości

- impresjonizm

• oddawanie nastroju chwili

• dążenie do uchwycenia wpływu światła na kolory

- symbolizm

• przekonanie, że prawdziwa natura rzeczy jest ukryta

• dążenie do odkrycia prawdziwej istoty świat

b. twórcy:

• realizm: Maksymilian Gierymski, Juliusz Fałat, Wojciech Kossak, Józef Chełmoński

• naturalizm: Feliks Brzozowski

• malarstwo historyczne: Jan Matejko

• impresjonizm: Władysław Podkowiński

• symbolizm: Jacek Malczewski

3. MUZYKA

a. cechy muzyki przełomu wieków

• szukanie inspiracji w naturze i kulturze ludowej, technice i życiu codziennym

• zwracanie uwagi na rytm i barwę

• brak melodii tradycyjnej- porwana fraza muzyczna

• anarracyjność

b. najważniejsi twórcy i ich działa

• Stanisław Moniuszko: opery „Halka”, „ Straszny dwór”

• Mieczysław Karłowicz: „Stanisław i Anna Oświecimowie”, „ Odwieczne pieśni”, „ Epizod na maskaradzie”

• Karol Szymanowski: „ Stabat Mater”, balet „ Harnasie”

• Ignacy Jan Paderewski: „ Fantazje polskie”