35. Kultura XIX wieku

KULTURA I POŁ. XIX WIEKU

I FILOZOFIA XIX WIEKU

1. idealizm dialektyczny- George Hegel- „Fenomenologia ducha”

• rzeczywistość kształtuje się poprzez sprzeczności

• teza- antyteza- synteza

2. egzystencjalizm- Soren Kierkegaard- „Choroba na śmierć”

• skutkiem egzystencji jest rozpacz

• niemożność pogodzenia się ze skończonością ludzkiego życia

3. pozytywizm  - August Comte- „Kurs filozofii pozytywnej”

• pragmatyzm filozoficzny

• zajmowanie się tylko tymi problemami, które można łatwo zweryfikować

4. nihilizm moralny- Fryderyk Nitsche- „Tako rzecze Zaratusztra”

• przewartościowanie chrześcijańskiej moralności

• hasło „ Bóg umarł”

• koncepcja nadczłowieka

II LITERATURA

1. ROMANTYZM

• indywidualizm

• prawo jednostki do decydowania o swoim losie

• bunt przeciwko społeczeństwu

• nowoczesna świadomość narodowa

• zwrot do historii szczególnie średniowiecznej

• powrót do ludowości

• kreowanie się poetów na przywódców, proroków, wieszczów, który jest w stanie wszystko przeniknąć

• motywy orientalne

• zdystansowanie do klasycznych wzorców literatury antycznej(tzw. Literatura Południa) przeciwstawiając im Literaturę Północy: twórczość ludową (np. ballada), mitologię ludów Europy

• nowe gatunki mieszane: poemat dygresyjny, powieść poetycka, powieść historyczna, której twórcą był Walter Scott

a. literatura niemiecka

• Johann Wolfgang Goethe: „ Cierpienia młodego Wertera”, „Król olch”

• Fryderyk Schiller: „Oda do radości”

b. literatura angielska

• George Gordon Byron: „ Giaur”

• Walter Scott: Ivanhoe

c. literatura rosyjska

• Aleksander Puszkin: „Eugeniusz Oniegin”

• Michaił Lermontow: „ Bohater naszych czasów”

2. POZYTYWIZM

a. cechy

• scjentyzm- prawdziwą i w pełni uzasadnioną wiedzę dostarczają tylko nauki przyrodnicze

• utylitaryzm- dążenie do osiągania celów praktycznych, materialnych, nawet za cenę rezygnacji z wyższych celów

• ewolucjonizm- teoria, która opisuje proces rozwoju społeczeństwa, zakładając, że postęp dokonuje się w sposób ciągły, stopniowy i jednokierunkowy

• pragmatyzm- realistyczna ocena rzeczywistości i podejmowaniu jedynie takich działań, które gwarantują skuteczność -

• praca organiczna- konieczność pracy nad każdym elementem organizmu społecznego

• praca u podstaw- praca natury oświatowej nad podniesieniem poziomu życia przede wszystkim chłopów

• asymilacja Żydów-integrowanie się ludności pochodzenia żydowskiego z rodowitymi mieszkańcami danego państwa poprzez przejmowanie wzorców kulturowych,język

• emancypacja kobiet- zwiększenie udziału kobiet w życiu publicznym, zapewnienie im dostępu do szkół średnich i wyższych, poszerzenie ich aktywności zawodowej.

a. literatura angielska i amerykańska

• Mark Twain: „Przygody Tomka Sawyera”

• Jack London: „Martin Eden”

• Charles Dickens: „Oliver Twist”

b. literatura francuska

• Aleksander Dumas: „Trzej muszkieterowie”, „Hrabia Monte Christo”

• Jules Verne: „Tajemnicza wyspa”, „ Zaginiony świat”, „Kapitan Nemo”

3. Realizm

a . literatura rosyjska

• Fiodor Dostojewski: „Zbrodnia i kara”

• Lew Tołstoj: „Wojna i pokój”

• Anton Czechow: „Wiśniowy sad”

b. literatura angielska

• Rudyard Kipling: „Księga dżungli”, „Brzemię białego człowieka”””

• Joseph Conrad (Józef Konrad Korzeniowski): „Lord Jim”

c. literatura francuska:

• Honoré de Balzac: cykl powieści „Komedia ludzka”

d. naturalizm: Émile Zola: „Nana”, „Ziemia”

e. modernizm

• Paul Verlaine: „Wiersze saturnijskie”- wiersze

• Charles Baudelaire: „Kwiaty zła”- wiersze

• Arthur Rimbaud: Sezon w piekle- wiersze

• Marcel Proust: „W poszukiwaniu straconego czasu”

• Herbert Welles „ Wojna światów”

Architektura

1. Główne nurty w architekturze:

a. historyzm

b. eklektyzm

c. secesja

2. Architektoniczne symbole epoki

a. wieża Eiffla

b. Tower Bridge

c. wieżowce – City Hall

3. Architektura

a. Karl Friedrich Schinkel

– gmach Altes Museum w Berlinie

– Friedrichswerder Kirsche w Berlinie

b. Leo von Klenze

– Ruhmeshalle, Monachium

– gliptoteka w Monachium

IV. Malarstwo

a. romantyzm

a. Francisco Goya

b. Eugène Delacroix

4. Rzeźba

a. François Rude

b. P Jean David d’Angers

Rzeźba:

a. Bertel Thorvaldsen

– pomnik Mikołaja Kopernika w Warszawie

– pomnik księcia Józefa Poniatowskiego

– pomnik Chrystusa

b. Antoni Canova

– Trzy Gracje

– Wenis Victris

Muzyka

a. Ludwik van Beethoven

b. Franz Schubert

e. Fryderyk Chopin

f. Ferenc Liszt

f. Robert Schumann

KULTURA II POŁ. XIX WIEKU

Literatura

i. ROZWÓJ CZYTELNICTWA

a. wprowadzenie w wielu krajach powszechnego szkolnictwa

b. obniżenie cen książek

c. rozpowszechnienie się bibliotek publicznych

Iv MALARSTWO

1. Realizm

– Gustave Courbet

– Jean-François Millet

2. Impresjonizm

– Claude Monet

– Pierre-Auguste Renoir

– Edgar Degas

3. Postimpresjonizm

– Paul Cézanne

– Paul Gauguin

– Vincent van Gogh

4. Symbolizm

– Gustave Moreau

– Arnold Böcklin

5. Akademizm

6. Secesja

. Kultura masowa

1. Cechy charakterystyczne kultury masowej

a. przystępność

b. dostępność

c. zasadniczym celem rozrywka

d. komercyjność

Film

a. twórczość braci Auguste i Louisa Lumière

– Wyjście robotników z fabryki

– Wjazd pociągu na stację w La Ciotat.

b. twórczość Georges’a Méliès’a

– Podróży na księżyc

c. twórczość Edwina S. Portera

– Napad na ekspres

. Sport

a. sport elitarny

– jazda konna

– szermierka

– strzelectwo

b. sport masowy

– sporty walki – boks, zapasy

– gry zespołowe – piłka nożna

c. sport amatorski

d. odrodzenie igrzysk olimpijskich

– Pierre de Coubertin

– utworzenie Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego – 1894 r.

– pierwsza nowożytna olimpiada – Ateny – 1896 r.

Emancypacja kobiet

1. Feminizacja niektórych zawodów – np. pielęgniarki

2. Ruch sufrażystek – walczyły o przyznanie kobietom praw wyborczych