8. Okres demokracji parlamentarnej w Polsce 1922-1926r.

I. 1919- 1922R. KSZTAŁTOWANIE SIĘ ORGANIZACYJNO- PRAWNE PAŃSTWA POLSKIEGO

I. Pierwsze wybory parlamentarne.

1. 26 I 1919r .Wybory do Sejmu Ustawodawczego –

a. wybory tylko w części kraju nieobjętej walkami- Królestwo Polskie, Galicja Zachodnia

b. bojkot wyborów przez Komunistyczną Partię Robotniczej Polski (KPRP)

c. reprezentacje partyjne w Sejmie Ustawodawczym

• zwycięstwo  Związku Ludowo-Narodowego (ZLN) – narodowa demokracja

• Polskiego Stronnictwa Ludowego- Piast (PSL-Piast)

• Polskiego Stronnictwa Ludowego- Wyzwolenie (PSL-Wyzwolenie)

• Polska Partia Socjalistyczna (PPS)

• mniejszości narodowe

II REFORMY SEJMU USTAWODAWCZEGO

1. 20 lutego 1919r. Uchwalenie Małej konstytucji

a. Józef Piłsudski Naczelnikiem Państwa Polskiego

• podporządkowany sejmowi

• reprezentował państwo w stosunkach międzynarodowych

• w porozumieniu z sejmem powoływał rząd

• każdy jego akt prawny wymagał kontrasygnaty

b. Rada Ministrów- rząd II RP

• silna pozycja premiera

• rząd odpowiedzialny przed sejmem

2. Reforma rolna

• Dążenie do zapewnienia ziemi chłopom bezrolnym i małorolnym ziemi

• 10 VII 1919r. uchwalenie reformy rolnej przez Sejm Ustawodawczy bez ustaw wykonawczych

• VII 1920r. wydanie ustaw wykonawczych w związku z wojną bolszewicką

• Brak funduszy w skarbie państwa na przeprowadzenie reformy rolnej

3. Konstytucja marcowa

1. 17 marca 1921r.Uchwalenie Konstytucji marcowej

2. Republikański charakter państwa

3. Demokracja parlamentarna

4. Struktura władz:

a. władza ustawodawcza:

• dwuizbowy sejm: Sejm i Senat

• 5-letnia kadencja

• powszechne prawo wyborcze

b. władza wykonawcza: Prezydent i Rada Ministrów

– prezydent wybierany pośrednio

– Rada Ministrów odpowiedzialna przed sejmem

c. władza sądownicza – niezawisłe i niezależne sądy

III WYBORY DO SEJMU I KADENCJI. PIERWSZE WYBORY PREZYDENCKIE

1. XI 1922r. Wybory do Sejmu i Senatu I kadencji

a. układ sił sejmowych

• zwycięstwo koalicji wyborczej Chrześcijańskiego Związku Jedności Narodowej (Chjena)- Koalicja partii prawicowych pod przywództwem endecji 39%

• Zwycięstwo Chjeny bez uzyskania większości bezwzględnej

• 16% mandatów Blok Mniejszości Narodowych

• 23% mandatów PSL „Piast” i PSL „Wyzwolenie”

• 10% mandatów PPS

• Klęska piłsudczyków

b. frekwencja wyborcza 68%

2. 9 XII 1922 r. Wybory prezydenta – pośrednie, połączone izby Sejmu i Senatu tworzące Zgromadzenie Narodowe

a. zwycięstwo Gabriela Narutowicza głosami partii lewicowych, ludowców i bloku mniejszości narodowych

b. gwałtowna reakcja narodowej demokracji

• Nagonka na Narutowicza w prasie endeckiej

• Próba niedopuszczenia do zaprzysiężenia Narutowicza na prezydenta

• Używanie terminu „Prezydent Żydokomuny”

c. 16 XII 1922r. udany zamach na Gabriela Narutowicza w Zachęcie –

3. 20 XII 1922r. Wybór Stanisława Wojciechowskiego na nowego prezydenta

IV. I 1923- V 1926 OKRES SEJMOKRACJI

1. Sytuacja gospodarcza Polski po zakończeniu wojny

a. kryzys powojenny

b. trudności z gospodarczą unifikacją trzech zaborów

c. marka polska pierwszą walutą Rzeczypospolitej

a. permanentny deficyt budżetowy- inflacja

b. 1923r. przejście inflacji w hiperinflację hiperinflacja

c. niepokoje społeczne

• IX 1923r. strajk na kolei- zakończenie strajku wobec powołania wszystkich kolejarzy do wojska

• XI 1923r. strajk generalny

• XI 1923r. przekształcenie się strajku generalnego w Krakowie w krwawo stłumione rozruchy w Krakowie

2. Sytuacja polityczna w 1923r. w II RP

a. brak stabilnych rządów

b. V 1923r. pakt lanckoroński

• Zawiązanie koalicji parlamentarnej przez Chrześcijańską Jedność Narodową i Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”

• Wyrażenie zgody przez PSL „Piast” na powstrzymanie reformy rolnej

• Wincenty Witos premierem

c. V- XII 1923r. I rząd Chjeno- Piasta

• Brak programu wyjścia z kryzysu gospodarczego

• Nieustępliwa polityka wobec strajkujących

• Wydanie przez Wincentego Witosa rozkazu strzelania do robotników w Krakowie

• Dymisja rządu Chjeno- Piasta w związku z wydarzeniami w Krakowie

2. XII 1923r. powołanie ponadpartyjnego rządu z Władysławem Grabskim jako premierem

a. reformy skarbowe Władysława Grabskiego

• działania na rzecz zrównoważenia budżetu

• redukcja wydatków budżetowych

• redukcja zatrudnienia w administracji państwowej

• nałożenie nadzwyczajnego podatku majątkowego

• 1924r. wprowadzenie nowej waluty – złoty polski

• 1924r. utworzenie Banku Narodowego

b. reforma rolna- Ustawy wykonawcze do reformy rolnej z 10 VII 1919r.

• zagwarantowanie w budżecie państwa środków na realizację reformy rolnej

• wyznaczenie obowiązkowego limitu parcelacji rocznie 200 tyś. hektarów

• wykup i parcelacja wielkiej własności ziemskiej

• sprzedaż ziemi chłopom

c. Stosunki państwo- Kościół

• 1925r. konkordat z Watykanem

• Edward Dalbor pierwszym prymasem odrodzonej Polski

• Obowiązkowa religia w szkołach

• Kościół zwolniony z podatków na rzecz państwa

d. reformy militarne

• 1925r. powołanie Korpusu Ochrony Pogranicza

• Wzmocnienie ochrony granicy wschodniej

3. XII 1925r. dymisja rządu Grabskiego