4. RODZINA I MAŁŻEŃSTWO
IV LEKCJA. RODZINA - PODSTAWOWA GRUPA SPOŁECZNA
I RODZINA I MAŁŻEŃSTWO
1.Rodzina- to grupa społeczna skupiająca we wspólnym ognisku domowym ludzi połączonych więzami pokrewieństwa, świadczących sobie wzajemną pomoc i opiekę.
Z pojęciem rodziny wiąże się ściśle pojęcie małżeństwa.
2. Małżeństwo -to prawnie potwierdzony związek kobiety i mężczyzny, którego celem jest utworzenie rodziny.
Każde małżeństwo jest rodziną w sensie prawnym, ale nie każda rodzina jest małżeństwem.
Małżeństwo, w sensie socjologicznym, nie jest także grupą społeczną, staje się nią dopiero po pojawieniu się pierwszego dziecka.
3. Podstawowy dokument prawny regulujący kwestie związane z rodzina to Prawo rodzinne i opiekuńcze (Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 1964 r.). Zawiera on przepisy dotyczące:
stosunków wynikających z małżeństwa
stosunków wynikających z pokrewieństwa
stosunków wynikających z powinowactwa
stosunków wynikających z przysposobienia
zawiera przepisy dotyczące instytucji opieki i kurateli
4. Zawarcie związku małżeńskiego:
oświadczenie kobiety i mężczyzny, że wstępują w związek małżeński złożone przed kierownikiem USC w obecności świadków
ślub wyznaniowy na podstawie konkordatu z 1993 r. Ludzie wierzący mogą zawrzeć związek małżeński w kościele – składają oświadczenie w obecności duchownego, który wydaje zaświadczenie podpisane przez małżonków i świadków. Zaświadczenie musi zostać dostarczone do USC w ciągu 5 dni od zawarcia związki małżeńskiego. Dopiero wówczas kierownik USC sporządza akt małżeństwa.
5. Przeszkody w zawarciu związku małżeńskiego:
wiek – zarówno kobieta jak i mężczyzna muszą mieć ukończone 18 lat; w pewnych sytuacjach sąd rodzinny może wyrazić na zawarcie przez kobietę, która ukończyła 16 lat – kobieta taka zyskuje pełnię praw obywatelskich; mężczyzna nie może zawrzeć związku małżeńskiego wcześniej
całkowite ubezwłasnowolnienie z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego – zawarcie małżeństwa następuje poprzez oświadczenie woli. osoba chora psychicznie nie jest w stanie świadomie złożyć takiego oświadczenia.
jedna z osób chcących zawrzeć związek małżeński pozostaje w ważnym związku z inną osobą (popełnia bigamię)
pokrewieństwo w linii prostej lub w linii bocznej z rodzeństwem rodzonym i przyrodnim oraz przysposabiającym przysposobionym.
6. Ustanie małżeństwa następuje:
na skutek śmierci jednego z małżonków
rozwód – orzeka sąd okręgowy gdy nastąpił trwały rozkład pożycia
małżeńskiego separacja – uchylenie wspólnoty małżeńskiej bez prawa wstąpienia w nowy związek.
Odpowiedzi prawidłowe:1/F, 2/P, 3/P 4/P, 5/F, 6/F, 7/P, 8/F
II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO
pokrewieństwo – pochodzenie od wspólnego przodka
pokrewieństwo w linii prostej – osoby pochodzą jedna od drugiej (pradziadkowie, dziadkowie, rodzice, dzieci, wnuki, prawnuki)
pokrewieństwo w linii bocznej - osoby mają wspólnego przodka, lecz nie pochodzą jedna od drugiej dziadek, babcia ojciec, matka
wstępni- określenie z prawa cywilnego( używane przy określaniu spraw spadkowych) na określenie przodków:rodziców, dziadków, pradziadków
zstępni- określenie z prawa cywilnego( używane przy określaniu spraw spadkowych) na określenie potomków: dzieci, wnuków, prawnuków
powinowactwo – związek rodzinny między małżonkiem a krewnymi współmałżonka
przysposobienie – prawne uznanie cudzego dziecka za własne
3. Wąskim znaczeniu rodzinę tworzą małżonkowie i ich dzieci tzw. mała rodzina w szerszym zakresie- wszyscy krewni tzw. wielka rodzina
Odpowiedzi prawidłowe:1/F, 2/P, 3/P, 4/P, 5/F, 6/F, 7/P, 8/F, 9/P
III. TYPY WIĘZI W RODZINIE:
małżeńska
-monogamiczna ( jeden mąż, jedna żona)
-poligamiczna:
poligynia ( jeden mąż, kilka żon)
poliandria ( kilku mężów, jedna żona)
rodzicielska
braterska bądź siostrzana
1.Funkcje rodziny:
prokreacyjna- przedłużanie gatunku
opiekuńczo- wychowawcza- sprawowanie opieki nad dziećmi, osobami starszymi i niepełnosprawnymi
stratyfikacyjna- umieszczenie członków grupy w odpowiednim miejscu struktury społecznej
socjalizacyjna ( przygotowania dzieci do życia w społeczeństwie)
funkcja rekreacyjna – zaspokajanie potrzeby odpoczynku
ekonomiczna-zaspokajanie potrzeb materialnych członków
funkcja kulturowa – przekazywanie dziedzictwa kulturowego, tradycji, zwyczajów itp.
Na drodze socjalizacji człowiek uczy się podstaw interakcji społecznych, poznaje społeczne normy postępowania, wartości, nabywa umiejętność posługiwania się przedmiotami i kształtuje swoją osobowość.
Socjalizacja dzieli się na dwa etapy:
-socjalizacja pierwotna- odbywa się na łonie rodziny; charakteryzuje się silnym emocjonalnym oddziaływaniem. Uczenie postaw społecznych odbywa się tutaj głównie poprzez naśladownictwo.
-socjalizacja wtórna- rozpoczyna się z chwilą wchodzenia jednostki do wtórnych grup społecznych, jednostka zaczyna wtedy pojmować, że reguły i zasady, które poznała naśladując najbliższych, mają także zastosowanie w kontaktach z innymi
Wyróżniono trzy mechanizmy socjalizacji:
wzmacnianie – wynagradzanie i karanie
naśladowanie- przejmowanie wzorców
przekaz symboliczny- pouczenie słowne i pisemne
Efektem procesu socjalizacji jest internalizacja ( łac. internus- wewnętrzny) czyli świadome uznanie przez jednostkę norm i wartości grupy w której żyje, za własne. Pełna internalizacja ma miejsce wtedy gdy zachowujemy się zgodnie z normami obowiązującymi w grupie z wewnętrznej potrzeby a nie z przymusu czy nacisku. Internalizacja zapewnia ład i kontrolę społeczną.
2.Typy rodzin:
kryterium hierarchii i prestiżu:
-matriarchalna- głową rodziny jest kobieta
-patriarchalna - głową rodzin mężczyzna
- partnerska- władzę nad rodziną sprawuje
zarówno kobieta i mężczyzna
kryterium kręgu ludzi z którego dokonuje się wyboru małżonka:
małżeństwo endogamiczne - zawierane w ramach tej samej grupy społecznej
- małżeństwo egzogamiczne - pomiędzy
partnerami różnych grup społecznych
kryterium wielkości
- -elementarna( nuklearna)- dwupokoleniowa- w jej skład wchodzą tylko rodzicie i dzieci
-wielka- kilkupokoleniowa- dziadkowie, rodzice,
dzieci żyjący w jednym domu się do niej
obok rodziców i dzieci także krewnych i powinowatych
kryterium sposobu dziedziczenia
- rodzina matrylinearna – dziedziczenie nazwiska i majątku następuje po matce
- rodzina patrylinearna – dziedziczenie nazwiska i majątku następuje po ojcu
- rodzina bilateralna – dziedziczenie następuje po obydwojgu rodziców
kryterium wyboru miejsca zamieszkania
- matrylokalne – małżeństwo zamieszkuje u rodziców żony
- patrylokalne – małżeństwo zamieszkuje u rodziców męża
- neolokalna – małżeństwo zamieszkuje, w nowym miejscu
Odpowiedzi prawidłowe: 1/P, 2/F, 3/P, 4/F, 5/F, 6/P, 7/P, 8/P, 9/F, 10/P