4. RODZINA I MAŁŻEŃSTWO

IV LEKCJA. RODZINA - PODSTAWOWA GRUPA SPOŁECZNA

 

I RODZINA I MAŁŻEŃSTWO

1.Rodzina- to grupa społeczna skupiająca we wspólnym ognisku domowym ludzi połączonych więzami pokrewieństwa, świadczących sobie wzajemną pomoc i opiekę.

Z pojęciem rodziny wiąże się ściśle pojęcie małżeństwa.

2. Małżeństwo -to prawnie potwierdzony związek kobiety i mężczyzny, którego celem jest utworzenie rodziny.

Każde małżeństwo jest rodziną w sensie prawnym, ale nie każda rodzina jest małżeństwem.

Małżeństwo, w sensie socjologicznym, nie jest także grupą społeczną, staje się nią dopiero po pojawieniu się pierwszego dziecka.

3. Podstawowy dokument prawny regulujący kwestie związane z rodzina to Prawo rodzinne i opiekuńcze (Kodeks rodzinny i opiekuńczy z 1964 r.). Zawiera on przepisy dotyczące:

• stosunków wynikających z małżeństwa
• stosunków wynikających z pokrewieństwa
• stosunków wynikających z powinowactwa
• stosunków wynikających z przysposobienia
• zawiera przepisy dotyczące instytucji opieki i kurateli

4. Zawarcie związku małżeńskiego:

• oświadczenie kobiety i mężczyzny, że wstępują w związek małżeński złożone przed kierownikiem USC w obecności świadków
• ślub wyznaniowy na podstawie konkordatu z 1993 r. Ludzie wierzący mogą zawrzeć związek małżeński w kościele – składają oświadczenie w obecności duchownego, który wydaje zaświadczenie podpisane przez małżonków i świadków. Zaświadczenie musi zostać dostarczone do USC w ciągu 5 dni od zawarcia związki małżeńskiego. Dopiero wówczas kierownik USC sporządza akt małżeństwa.

5. Przeszkody w zawarciu związku małżeńskiego:

• wiek – zarówno kobieta jak i mężczyzna muszą mieć ukończone 18 lat; w pewnych sytuacjach sąd rodzinny może wyrazić na zawarcie przez kobietę, która ukończyła 16 lat – kobieta taka zyskuje pełnię praw obywatelskich; mężczyzna nie może zawrzeć związku małżeńskiego wcześniej
• całkowite ubezwłasnowolnienie z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego – zawarcie małżeństwa następuje poprzez oświadczenie woli. osoba chora psychicznie nie jest w stanie świadomie złożyć takiego oświadczenia.
• jedna z osób chcących zawrzeć związek małżeński pozostaje w ważnym związku z inną osobą (popełnia bigamię)

 

• pokrewieństwo w linii prostej lub w linii bocznej z rodzeństwem rodzonym i przyrodnim oraz przysposabiającym przysposobionym.

6. Ustanie małżeństwa następuje:

• na skutek śmierci jednego z małżonków

 

• rozwód – orzeka sąd okręgowy gdy nastąpił trwały rozkład pożycia
• małżeńskiego separacja – uchylenie wspólnoty małżeńskiej bez prawa wstąpienia w nowy związek.

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

L. P		PRAWDA	FAŁSZ
1.	Rodzina to grupa formalna
2.	Prawnie potwierdzony związek między kobietą a mężczyzną to małżeństwa
3.	Małżeństwo z punktu widzenia prawa jest rodziną, ale nie jest rodziną w sensie socjologicznym
4.	Pokrewieństwo w linii prostej uniemożliwia zawarcie związku małżeńskiego
5.	Uchylenie wspólnoty małżeńskiej bez prawa wstąpienia w nowy związek to konkubinat
6.	Jedyną możliwością całkowitego rozwiązania małżeństwa jest śmierć jednego małżonka
7.	Związek małżeński mogą zawrzeć osoby pełnoletnie
8.	Ślub konkordatowy jest zawierany przed urzędnikiem USC

Odpowiedzi prawidłowe:1/F, 2/P, 3/P 4/P, 5/F, 6/F, 7/P, 8/F

II POKREWIEŃSTWO I POWINOWACTWO

• pokrewieństwo – pochodzenie od wspólnego przodka

pokrewieństwo w linii prostej – osoby pochodzą jedna od drugiej (pradziadkowie, dziadkowie, rodzice, dzieci, wnuki, prawnuki)

pokrewieństwo w linii bocznej - osoby mają wspólnego przodka, lecz nie pochodzą jedna od drugiej dziadek, babcia ojciec, matka

wstępni- określenie z prawa cywilnego( używane przy określaniu spraw spadkowych) na określenie przodków:rodziców, dziadków, pradziadków

zstępni- określenie z prawa cywilnego( używane przy określaniu spraw spadkowych) na określenie potomków: dzieci, wnuków, prawnuków

• powinowactwo – związek rodzinny między małżonkiem a krewnymi współmałżonka
• przysposobienie – prawne uznanie cudzego dziecka za własne

3. Wąskim znaczeniu rodzinę tworzą małżonkowie i ich dzieci tzw. mała rodzina w szerszym zakresie- wszyscy krewni tzw. wielka rodzina

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

L. P		PRAWDA	FAŁSZ
1.	Przysposobienie to inna nazwa małżeństwa
2.	Powinowactwo to związek rodzinny między małżonkiem a krewnymi współmałżonka
3.	Rodzice i dzieci to krewni w linii prostej
4.	Wnukowie i dziadkowie to krewni w linii prostej
5.	Wnukowie i dziadkowie to krewni w linii bocznej
6.	Wielka rodzina to rodzice i dzieci
7.	Krewni wstępni to nasi rodzice oraz dziadkowie
8.	Krewni zstępni to nasi rodzice oraz dziadkowie
9.	Krewni zstępni to dzieci oraz wnukowie

Odpowiedzi prawidłowe:1/F, 2/P, 3/P, 4/P, 5/F, 6/F, 7/P, 8/F, 9/P

III. TYPY WIĘZI W RODZINIE:

• małżeńska

-monogamiczna ( jeden mąż, jedna żona)

-poligamiczna:

poligynia ( jeden mąż, kilka żon)

poliandria ( kilku mężów, jedna żona)

• rodzicielska
• braterska bądź siostrzana

1.Funkcje rodziny:

• prokreacyjna- przedłużanie gatunku
• opiekuńczo- wychowawcza- sprawowanie opieki nad dziećmi, osobami starszymi i niepełnosprawnymi
• stratyfikacyjna- umieszczenie członków grupy w odpowiednim miejscu struktury społecznej
• socjalizacyjna ( przygotowania dzieci do życia w społeczeństwie)
• funkcja rekreacyjna – zaspokajanie potrzeby odpoczynku
• ekonomiczna-zaspokajanie potrzeb materialnych członków
• funkcja kulturowa – przekazywanie dziedzictwa kulturowego, tradycji, zwyczajów itp.

Na drodze socjalizacji człowiek uczy się podstaw interakcji społecznych, poznaje społeczne normy postępowania, wartości, nabywa umiejętność posługiwania się przedmiotami i kształtuje swoją osobowość.

Socjalizacja dzieli się na dwa etapy:

-socjalizacja pierwotna- odbywa się na łonie rodziny; charakteryzuje się silnym emocjonalnym oddziaływaniem. Uczenie postaw społecznych odbywa się tutaj głównie poprzez naśladownictwo.

-socjalizacja wtórna- rozpoczyna się z chwilą wchodzenia jednostki do wtórnych grup społecznych, jednostka zaczyna wtedy pojmować, że reguły i zasady, które poznała naśladując najbliższych, mają także zastosowanie w kontaktach z innymi

Wyróżniono trzy mechanizmy socjalizacji:

1. wzmacnianie – wynagradzanie i karanie
2. naśladowanie- przejmowanie wzorców
3. przekaz symboliczny- pouczenie słowne i pisemne

Efektem procesu socjalizacji jest internalizacja ( łac. internus- wewnętrzny) czyli świadome uznanie przez jednostkę norm i wartości grupy w której żyje, za własne. Pełna internalizacja ma miejsce wtedy gdy zachowujemy się zgodnie z normami obowiązującymi w grupie z wewnętrznej potrzeby a nie z przymusu czy nacisku. Internalizacja zapewnia ład i kontrolę społeczną.

2.Typy rodzin:

• kryterium hierarchii i prestiżu:

-matriarchalna- głową rodziny jest kobieta

-patriarchalna - głową rodzin mężczyzna

- partnerska- władzę nad rodziną sprawuje

zarówno kobieta i mężczyzna

• kryterium kręgu ludzi z którego dokonuje się wyboru małżonka:
• małżeństwo endogamiczne - zawierane w ramach tej samej grupy społecznej

- małżeństwo egzogamiczne - pomiędzy

partnerami różnych grup społecznych

• kryterium wielkości

- -elementarna( nuklearna)- dwupokoleniowa- w jej skład wchodzą tylko rodzicie i dzieci

-wielka- kilkupokoleniowa- dziadkowie, rodzice,

dzieci żyjący w jednym domu się do niej

obok rodziców i dzieci także krewnych i powinowatych

• kryterium sposobu dziedziczenia

- rodzina matrylinearna – dziedziczenie nazwiska i majątku następuje po matce

- rodzina patrylinearna – dziedziczenie nazwiska i majątku następuje po ojcu

- rodzina bilateralna – dziedziczenie następuje po obydwojgu rodziców

• kryterium wyboru miejsca zamieszkania

- matrylokalne – małżeństwo zamieszkuje u rodziców żony

- patrylokalne – małżeństwo zamieszkuje u rodziców męża

- neolokalna – małżeństwo zamieszkuje, w nowym miejscu

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

L. P		PRAWDA	FAŁSZ
1.	Rodzina mała to inaczej nuklearna
2.	Rodzina neolokalna, to rodzina składająca się z jednego mężczyzny i kilku kobiet
3.	Funkcja stratyfikacyjna rodziny polega na umieszczeniu członków rodziny na odpowiednim miejscu drabiny społecznej
4.	Rodzina endogamiczna to rodzina zamieszkująca w domu męża
5.	Poligynia to związek małżeński w którym kobieta ma kilku mężów
6.	Poliandria to związek małżeński w którym kobieta ma wielu mężów
7.	Najbardziej popularnym rodzajem związku małżeńskiego jest monogamia
8.	Dziecko uczy się zasad życia społecznego w procesie socjalizacji
9.	Socjalizacja odbywa się w grupach pierwotnych
10.	Przedłużanie gatunku to funkcja prokreacyjna rodziny

Odpowiedzi prawidłowe: 1/P, 2/F, 3/P, 4/F, 5/F, 6/P, 7/P, 8/P, 9/F, 10/P