6. Kryterium struktury terytorialnej

LEKCJA NR 6. KRYTERIUM STRUKTURY TERYTORIALNEJ

1. Państwo unitarne- forma państwa, charakteryzująca się wewnętrzną jednolitością. Wszystkie jednostki administracyjne wchodzące w skład państwa są tak samo zorganizowane i podporządkowane organom centralnym, które określają ich ustrój i właściwość

a. cechy państwa unitarnego:

• jeden porządek prawny i społeczny
• jednostki terytorialne i ich organy są podporządkowane władzom centralnym, określającym zakres ich samodzielności
• Państwo takie jest wewnętrznie jednolite
• Jednostki terytorialne nie mają żadnej politycznej samodzielności
• Występuje w nim jednolity system prawa, organów sądowych, prawodawczych i wykonawczych
• współcześnie najbardziej rozpowszechniona forma państwa, nie tylko w Europie ale i na świecie
• Państwami unitarnymi są między innymi Polska czy Francja.

W państwach unitarnych mogą istnieć obszary posiadające autonomię:

autonomia ( z jęz. gr.)– możliwość stanowienia norm samemu sobie, samodzielność prawna

b. Autonomia to:

• wewnętrzne samozarządzanie części terytorium państwa, na podstawie kompetencji ustawodawczych dotyczących spraw o lokalnym znaczeniu
• Podstawą prawna działalności organów autonomicznych jest statut autonomii
• status autonomii jest nadawany przez organ ogólnopaństwowy, najczęściej przez parlament
• Rządy centralne przez swojego specjalnego pełnomocnika nadzorują działalność parlamentu i rządu autonomii.

c. uwarunkowania powstania autonomii

• uwarunkowania geograficzne - wyspiarskie położenie (np. Grenlandia, terytorium zależne Danii)
• uwarunkowanie historyczne - np. w Szkocji
• uwarunkowanie narodowościowe - np. w hiszpańskiej Katalonii i Baskonii
• uwarunkowanie językowe - np. we włoskiej Dolinie Aosty i Friuli, należy tu też Trydent-Górna Adyga
• uwarunkowanie ekonomiczne - np. na Sycylii i w hiszpańskiej Andaluzji
• warunkowanie geopolityczne - np. w irackim Kurdystanie i na przedwojennym, polskim Górnym Śląsku.

d. najważniejsze autonomie

2. Państwo złożone- państwo składające się z części zwanych stanami, landami, które posiadają własny system prawny i administracyjny

• części składowe mają pełny lub ograniczony zakres suwerenności
• Każda z części składowych ma swoje kompetencje i system organów prawodawczych, wykonawczych i sądowniczych.
• Wśród państw złożonych wyróżniane są unia personalna, unia realna, konfederacja i federacja.

Rodzaje złożeń:

a. Unia personalna

• jest związkiem dwóch lub więcej państw poprzez osobę wspólnej głowy państwa z zachowaniem odrębnego systemu instytucji państwowych
• Dotyczy ona z reguły monarchii.
• Taką unią była w swoim czasie unia Polski i Litwy, współcześnie Brytyjska Wspólnota Narodów

b. Unia realna

• jest związkiem dwóch lub więcej państw gdzie istnieją wspólne organy władzy - głowa państwa, parlament
• obecny jest wspólny system monetarny
• jest prowadzona wspólna polityka zagraniczna i obronna.

c. Konfederacja

• jest związkiem państw powołanym w celu realizacji pewnych zamierzeń
• Organy konfederacji sprawują władzę za pośrednictwem organów państw członkowskich
• Państwa tworzące konfederację zobowiązują się pewne funkcje wykonywać wspólnie, a przy tym pozostają państwami suwerennymi i utrzymują swoją osobowość międzynarodową
• Najczęściej powoływany jest wspólny organ w formie zgromadzenia parlamentarnego, w którym części składowe konfederacji są równoprawne w głosowaniu.

d. Federacja

• kraj związkowy, którego części składowe mają samodzielność prawną i pewien określony zakres samodzielności politycznej
• Części składowe są podmiotami federacji i mają własny podział administracyjno- terytorialny
• Terytorium państwa federalnego nie jest jednolitą całością, a składa się z terytoriów podmiotów federacji
• Podmioty te nie mają prawa pełnego uczestnictwa w stosunkach międzynarodowych
• Mają własne konstytucje, własne prawodawstwo, organy sądownicze, prawodawcze i wykonawcze
• uchwalają ustawy obowiązujące na swoim terytorium
• Jedna z izb parlamentu związkowego reprezentuje interesy podmiotów federacji
• Istnieje podział kompetencji między federację a jej części składowe
• Jest to współcześnie najczęściej występująca forma państwa złożonego. Przykładem państwa federacyjnego są Stany Zjednoczone, Belgia, Niemcy.

Najważniejsze federacje świata

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/F, 3/P, 4/P, 5/F, 6/P, 7/P, 8/P