6. System polityczny USA

LEKCJA NR 6. SYSTEM POLITYCZNY USA

1. INFORMACJE OGÓLNE

• Państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu

• Trzecie pod względem liczby ludności państwo

• czwarte pod względem powierzchni W jego skład wchodzą także pozastanowe wyspy na Pacyfiku i na Atlantyku (D Portoryko – największa z nich, formalnie. Terytorium de facto należącym do tego państwa jest również baza wojskowa Guantanamo na Kubie , formalnie dzierżawiona od 1903 , lecz od zakończenia rewolucji kubańskiej uważana przez rząd kubański za terytorium okupowane przez USA

• Stany Zjednoczone Ameryki są państwem federalnym, w którym podmiotami federacji są stany

• System polityczny w USA nazywa się prezydenckim

Prezydent Joe Biden

2. METRYKA POLITYCZNA

3. KONSTYTUCJA

• obowiązuje jako najwyższy akt prawny konstytucja z 1787 roku

• najstarsza spisaną konstytucją na świecie

• ustanawia ona klasyczny trójpodział władz, w których to jednak najszersze uprawnienia posiada prezydent

4. WŁADZA USTAWODAWCZA

• parlament o nazwie Kongres

• Kongres USA jest bikameralny, tzn. składa się z dwóch izb:

-Izba Reprezentantów – członkowie pochodzący z okręgów wyborczych, na które podzielone są stany, składa się ze 435 członków wybieranych na kadencję trwającą 2 lata. Z reguły zasiadający w Izbie Reprezentantów są specjalistami zajmującymi się wąskimi dziedzinami

-Senat – członkowie pochodzący z poszczególnych stanów. Senat złożony jest ze 100 członków, których kadencja wynosi 6 lat, z tym, że co 2 lata wymieniana jest 1/3 składu izby. Senatorowie reprezentują stany. Z reguły zasiadający w Senacie są osobami wyspecjalizowanymi w szerokich zagadnieniach. Obradom przewodniczy wieceprezydent

5. WŁADZA WYKONAWCZA- MONOEGZEKUTYWA

• Prezydent jest głową państwa i szefem rządu( Można więc uznać, że amerykański prezydent posiada uprawnienia zarówno premiera, jak i prezydenta)

• w wyborach powszechnych i pośrednich (w głosowaniu 2-stopniowym) przez kolegium elektorów (538 elektorów), w którym każdy stan ma tylu członków, ilu przedstawicieli w Kongresie

• wyborcy w wyborach powszechnych wybierają skład Kolegium Elektorów - w większości stanów "zwycięzca bierze wszystko", tzn. wszyscy elektorzy są kandydatami zgłoszonymi przez zwycięzcę w danym stanie; elektorzy nie są związani z kandydatem, którzy ich wyznaczył - zdarzały się przypadki głosowania na innego kandydata)

• Kandydat, który zwyciężył w wyborach powszechnych w danym stanie, zdobywa wszystkie głosy elektorskie z tego stanu

• jeżeli żaden z kandydatów nie uzyska bezwzględnej większości głosów elektorskich (co najmniej 270), wyboru dokonuje Izba Reprezentantów Kongresu

• Razem z prezydentem, wg tej samej procedury, jest wybierany wiceprezydent

• w przypadku śmierci lub ustąpienia prezydenta urząd ten przejmuje wiceprezydent

• Prezydent tworzy rząd (nazywany administracją, gabinetem)

• sprawuje ogólne kierownictwo nad polityką państwową

• Prezydent posiada prawo weta wobec ustaw Kongresu

• Prezydent nie może rozwiązać Kongresu

• Prezydent jest głową państwa i naczelnym dowódcą sił zbrojnych, a także przywódcą partyjnym

• Pomimo formalnego braku prawa inicjatywy ustawodawczej, jest także promotorem ustaw - jako lider partii ma wpływ na to, jakie dana partia składa projekty ustaw

• Powołuje funkcjonariuszy państwowych (w tym sędziów sądów federalnych), najważniejsi z nich to 15 sekretarzy – kierowników resortów (departamentów), którzy tworzą gabinet

• Prezydent powołuje także kierownika polityki zagranicznej państwa – sekretarza stanu

• Kandydować na prezydenta ma prawo obywatel USA nie naturalizowany, mający minimum 35 lat, zamieszkujący w Stanach Zjednoczonych przez co najmniej 14 lat, posiadający pełnię praw publicznych. Ta sama osoba może sprawować urząd maksymalnie przez dwie 4-letnie kadencje

6. WŁADZA SĄDOWNICZA- TRÓJSTOPNIOWE

• sądy dystryktowe – sądy najniższe w hierarchii, rozstrzygają sprawy cywilne i karne

• sądy apelacyjne – umiejscowione wyżej, sądy odwoławcze od wyroków sądów

dystryktowych

• Sąd Najwyższy

- ostateczna instancja odwoławcza

- rozstrzyga skargi konstytucyjne

- orzeka o zgodności aktów prawnych z konstytucją