5. Władza ustawodawcza III RP

LEKCJA NR 5. WŁADZA USTAWODAWCZA III RP

Jest sprawowana przez dwuizbowy parlament składający się z sejmu i senatu. Obie izby są ze sobą powiązane funkcjonalnie, ale jednocześnie są całkowicie odrębne. Kadencja parlamentu trwa cztery lata.

Kadencja – wyznaczony przez prawo okres pełnienia danej funkcji przez urzędnika lub organ pochodzący z wyboru

1. Sposób wybierania:
   • wybory do Sejmu i Senatu zarządza Prezydent nie później niż na 90 dni przed upływem 4 lat od rozpoczęcia kadencji
   • wybory przypadają na dzień wolny od pracy, nie później niż na 30 dni przed upływem kadencji
   • W Polsce w wyborach do Sejmu jest 41 okręgów wyborczych, wybiera się tam od 7 do 19 posłów, natomiast w wyborach do Senatu jest 100 jednomandatowych okręgów wyborczych. Ustalenia liczby posłów wybieranych w okręgach wyborczych dokonuje się przez podzielenie liczby mieszkańców kraju przez ogólną liczbę posłów wybieranych w okręgach wyborczych.
   • o ważności wyborów rozstrzyga Sąd Najwyższy
   • sejm składa się z 460 posłów
   • wybory do izby poselskiej są proporcjonalne, powszechne ( czynne prawo głosu mają wszyscy, którzy ukończyli 18 lat ), tajne, bezpośrednie, równe.(W obowiązującej do Sejmu ordynacji znajduje się wymóg równości formalnej, który oznacza, że każdy z głosujących ma taką samą liczbę głosów i równości materialnej, który decyduje o tym, iż wybory odbywają się mniej więcej, na tych samych warunkach.

Na czym polega ta równość? Na, mniej więcej, równej liczbie osób uprawnionych do głosowania przypadających na każdą osobę wychodzącą z okręgu wyborczego. Jeżeli bowiem z jednego okręgu mającego 200 tys. uprawnionych wchodziłoby 10 kandydatów, a z innego mającego 400 tys. uprawnionych 14, wtedy statystyczne poparcie uzyskane w okręgu pierwszym jest słabsze i wymagające uzyskania mniejszej ilości głosów, niż w drugim. Dlaczego? Gdyż w pierwszym przypadku na 1 kandydata przypada 20 tys. potencjalnych głosujących, zaś w drugim ponad 28,5 tys. Musi zatem zebrać więcej głosów aby stać się członkiem izby. Zgodnie zaś z zasadą równości materialnej granice okręgów są tak określane,aby liczba wyborców przypadająca na jednego wychodzącego posła była podobna).

• • Bierne prawo wyborcze do Sejmu przysługuje po ukończeniu 21 lat, do Senatu 30.
  • odbywają się według klauzuli zaporowej 5% dla partii, 8% dla koalicji
  • kadencja sejmu może być skrócona własną uchwałą podjętą większością kwalifikowaną co najmniej 2/3 głosów, bądź decyzją prezydenta ( po zasięgnięciu opinii Marszałka Sejmu i Senatu). Po skróceniu kadencji Sejmu Prezydent RP niezwłocznie wyznacza wybory, które nie mogą przypadać później niż w ciągu 45 dni od dnia skrócenia kadencji Sejmu
  • Sejm pracuje w systemie permanentnym, co oznacza gotowość Izby do natychmiastowego zabrania się na posiedzeniu

Senat:

• • liczy 100 senatorów
  • wybory do Senatu są powszechne, bezpośrednie, tajne, większościowe, a nie proporcjonalne (większość względna) konstytucja nie przewiduje kategorii równości materialnej tylko formalną przy wyborach do Senatu

1. Ograny wewnętrzne Izb:
   • organy kierownicze: Marszałek Sejmu ( Senatu), Prezydium Sejmu ( Senatu )
   • organy pomocnicze: komisje, sekretariaty, Kancelarie
   • organami szczególnego rodzaju są Konwent Seniorów Sejmu (Senatu ), który ma wyłącznie uprawnienia opiniotwórcze.

Funkcje Sejmu i Senatu:

• • ustrojotwórcza – ( dokonywanie zmian w konstytucji)
  • ustawodawcza ( stanowienie prawa regulującego różne dziedziny życia społecznego )
  • kreacyjna – powoływanie ministrów i premiera, sędziów Trybunału Konstytucyjnego i skład Trybunału Stanu( z wyjątkiem przewodniczącego, którym jest Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego), Prezesa NBP, Prezesa NIK, Rzecznika Praw Obywatelskich ( za zgodą Senatu) powoływanie 2 członków Rady Polityki Pieniężnej, oraz Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (2 członków KRRiT powołuje Prezydent, 1 Senat), Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, Prezesa Krajowej Rady Sądownictwa( w skład KRS wchodzi m.in. 4 posłów i 2 senatorów)

• • kontrolna – ( należy wyłącznie do Sejmu)- dotyczy rządu i administracji rządowej: wotum nieufności wobec Rady Ministra lub poszczególnych członków rządu, interpelacje i zapytania poselskie, kontrola wykonania budżetu i udzielanie rządowi absolutorium( uznanie działalności finansowej rządu za poprzedni rok, w związku z wykonywaniem ustawy budżetowej za uprzedni rok, na podstawie złożonego sprawozdania)

Zapytanie poselskie - zapytanie (słowne) skierowane przez posła lub grupę posłów do rządu lub konkretnego ministra, do prezesa NIK bądź do prezesa NBP. Istnieje ustawowy obowiązek udzielenia na nie odpowiedzi (słownej) w terminie 21 dni.

Interpelacja poselska -pisemnego pytania przez posła - poprzez Marszałka Sejmu - do Prezesa Rady Ministrów lub konkretnego ministra. Na interpelację odpowiedź musi być udzielona w ściśle określonym terminie (21 dni)

Prawa i obowiązki posłów i senatorów:

• • brać udział w obradach i komisjach
  • utrzymywać kontakt z wyborcami

Mandat poselski jest mandatem wolnym to znaczy poseł w swojej działalności nie jest związany własnym programem wyborczym i nie musi go realizować

Posłom i senatorom przysługują:

- immunitet materialny oznacza, że poseł, radny oraz senator nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności za działania wchodzące bezpośrednio w zakres sprawowania ich funkcji parlamentarnych, np. za wystąpienia w parlamencie, sposób głosowania, zgłaszane inicjatywy ustawodawczej

-immunitet formalny nazwany jest również immunitetem osobistym. Oznacza on ograniczenie odpowiedzialności prawnej (w szczególności odpowiedzialności karnej) danej osoby ze względu na pełnioną funkcję na czas pełnienia tejże funkcji. Jednocześnie jednak przepisy umożliwiają likwidację ograniczeń w odpowiedzialności prawnej po spełnieniu określonych dodatkowych warunków (tzw. uchylenie immunitetu).

-mandat posła nie może być łączony z innymi funkcjami publicznymi, nie można zasiadać w obu Izbach jednocześnie oraz z innymi wysokimi funkcjami państwowymi

Kluby i koła poselskie i senackie- tworzone są na zasadzie przynależności partyjnej. Koło poselskie może założyć przynajmniej 3 posłów, klub przynajmniej 15 posłów. Koło Senackie także tworzy przynajmniej 3 senatorów, a klub 7 senatorów. Poseł lub senator może należeć tylko do jednego klubu lub koła, ale przynależność do klubu czy koła nie jest obowiązkowa. Członkowie kół i klubów są zobowiązani do dyscypliny partyjnej i klubowej co oznacza, że muszą głosować w sejmie zgodnie z przyjętymi ustaleniami

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/F, 3/P, 4/F, 5/F, 6/P, 7/P, 8/P, 9/P, 10/P