1. Definicje prawa. Tradycje prawne

LEKCJA NR 1. DEFINICJE PRAWA. TRADYCJE PRAWNE. PODSTAWOWE POJĘCIA PRAWNE

1.DEFINICJA PRAWA:

• Prawo to zespół norm wydanych lub usankcjonowanych przez państwo i zagwarantowanych przymusem państwowym( ujęcie przedmiotowe)
• Prawo to określone uprawnienia, przysługujące jakiemuś podmiotowi( ujęcie podmiotowe)

2. TRADYCJE PRAWNE:

Historycznie mamy do czynienia przynajmniej z trzema wielkimi tradycjami prawnymi:

• Kontynentalna - odwołuje się przede wszystkim do prawa stanowionego,

tradycja ta obowiązuje głównie na kontynencie europejskim i za jedyne źródło prawa uznaje normy tworzone przez uprawniony do tego organ. Tradycja ta wywodzi się bezpośrednio z tradycji rzymskiej

• Anglosaska –odwołuje się do prawa precedensowego, źródłem prawa jest nie tylko ustawa, ale także sędziowski precedens. Istota prawa zawiera się ostatecznie w tych precedensach.

Precedens- orzeczenie, wyrok, postanowienie sądu państwowego, które staje się normą prawną

• Prawo natury - istota prawa sprowadza się do transcendentalnych- istniejących niezależnie od świadomości ludzkiej- uniwersalnych, czyli powszechnie obowiązujących norm. Ustanowienie prawa sprzecznego z tymi normami pociąga za sobą jego całkowitą nieważność.

Prawo naturalne jest więc wzorem dla prawa stanowionego i wszelkiej moralności. Współczesne koncepcje praw człowieka odwołują się do poglądów św. Tomasza z Akwinu, albo do teorii umowy społecznej Jana Jakuba Rousseau, bądź teorii imperatywu kategorycznego Immanuela Kanta. Do tej tradycji odwołuje się Deklaracja Powszechna Praw Człowieka

wydana przez ONZ w 1948 roku

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/F, 3/P, 4/P, 5/F, 6/F, 7/P, 8/P

PODSTAWOWE POJĘCIA PRAWNE

NORMA PRAWNA – jest elementarną cząstką prawa, która określa sposób

zachowania się na gruncie prawa, jest pewnym wzorem, prawidłem, regułą zachowania się.

Uporządkowany system norm prawnych tworzy system prawny.

Składa się z 3 elementów:

1. Hipotezy - określającej krąg adresatów, oraz okoliczności, jakie muszą być spełnione, aby móc przypisać adresatowi dane prawo lub obowiązek.

Może mieć charakter:

• indywidualny - ma imiennie określonego adresata (osobę fizyczną lub prawną)
• generalny - w celu określenia adresata posługują się nazwami rodzajowymi np. wszyscy uprawnieni, osoba kierująca pojazdem mechanicznym

2. Dyspozycji – określającej uprawnienia i obowiązki adresata

3. Sankcji – zawiera zagrożenie ujemnymi następstwami

Normy prawa karnego mają połączoną hipotezę z dyspozycją (dyspozycja domyślna):

„Kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe….” Hipoteza+ dyspozycja ( domyślna- nie wolno przywłaszczać cudzej rzeczy)

…..podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”- sankcja

Normy prawa cywilnego mają hipotezę i dyspozycję, sankcja natomiast jest przewidziana w innych przepisach:

„ Kto z winy swojej wyrządził drugiemu krzywdę…….. hipoteza

….obowiązany jest do jej naprawienia”- dyspozycja

Sankcja to odwołanie się do innych przepisów -tutaj domyślna

Niektórzy prawnicy uważają, że tylko i wyłącznie prawo karne zawiera sankcje.

Obok pojęcia normy prawnej często potocznie używa się zamiennie pojęcia PRZEPIS PRAWNY. Przepis prawny to zapis prawa czyli akt normatywny bądź jego część. W nauce o prawie te dwa terminy: norma prawna i przepis prawny mają różny charakter. Przepis prawny nie jest regułą postępowania ale jej zapisem w aktach prawnych. To część aktu prawnego wyodrębniona przez prawodawcę jako artykuł, paragraf, ustęp, bądź litera.

Inaczej:

PRZEPIS PRAWNY - jest czymś realnie istniejącym w tekście prawniczym.

Pojęcie to ma raczej techniczny i systematyzujący charakter.

Jest to najmniejsza, elementarna jednostka systematyzująca tekstu prawnego np: artykuł, paragraf, punkt, podpunkt. Po prostu każdy samodzielnie zredagowany fragment tekstu prawniczego.

Rodzaje przepisów:

1. Kryterium operatora tworzącego przepis:

• Nakazujące
• Zakazujące
• Dozwalające

1. Kryterium sposobu sformułowania i stopnia samodzielności przepisów:

• Samodzielne
• Odsyłające
• Blankietowe

1. Kryterium zobowiązania: (podział ten ma zastosowanie tylko dla niektórych gałęzi prawa np. cywilnego)

• Bezwzględnie obowiązujące
• Względnie zobowiązujące

PRAWORZĄDNOŚĆ – to rządy prawa, składają się na nią dwie przesłanki:

1. .Istnienie szerokiej regulacji prawnej powstałej zgodnie z drogą legislacyjną
2. .Przestrzeganie prawa przez wszystkie organy państwa

Wyróżnia się praworządność tworzenia prawa i praworządność stosowania prawa.

JĘZYK PRAWNY – jest to język norm lub przepisów prawnych, inaczej język aktów normatywnych.

JĘZYK PRAWNICZY – to język tekstów prawnych na temat prawa (opracowań naukowych, orzeczeń sądowych, art. prasowych)

WYKŁADNIA PRAWA – to interpretacja prawa, zespół czynników zmieniających do ustalenia własnej treści norm prawnych zawartych w przepisach prawnych (wynika z wątpliwości organów i obywateli co do treści przepisów)

INSTYTUCJA PRAWNA – to zespół norm regulujących określony stosunek społeczny. Są charakterystyczne dla poszczególnych gałęzi prawa. Dla prawa karnego typowa będzie instytucja przedawnienia, przestępstwa, zabójstwa, czy instytucje obrony koniecznej, dla prawa cywilnego instytucja zachowku, testamentu, uznania za zmarłego

ZASADY PRAWA – rozumiane jako wytyczne (kierunki) funkcjonowania prawa

1. .Ogólne zasady prawne danego państwa, np. zasada trójpodziału władz
2. .Zasady dotyczące poszczególnych gałęzi prawa (np. w prawie małżeńskim zasada trwałości małżeństwa)

SPRAWDŹ SWOJĄ WIEDZĘ:

Poprawne odpowiedzi: 1/F, 2/P, 3/P, 4/P, 5/F, 6/F, 7/P, 8/P, 9/P