14. Pozarządowe systemy ochrony praw człowieka

LEKCJA NR 14. POZARZĄDOWY SYSTEM OCHRONY PRAW CZŁOWIEKA

Bardzo istotną rolę w ochronie praw człowieka odgrywają organizacje pozarządowe. Wśród najpopularniejszych organizacji pozarządowych można wymienić:

• Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża

Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża (ICRC) jest on najstarszą organizacją pozarządową z siedzibą w Genewie broniącą praw człowieka. Początki Międzynarodowego Czerwonego Krzyża sięgają daty 1862r., kiedy to Henri Dunant był świadkiem bitwy pod Solferino (bitwa toczyła się pomiędzy wojskiem francusko-sardyńskim a austriackim. Przeraził go widok rannych w tej bitwie i wspólnie z innymi mieszkańcami Genewy założył Międzynarodowy Komitet Opieki nad Rannymi. Początki organizacji pod nazwą Międzynarodowy Czerwony Krzyż sięgają 1864r. i wynikają bezpośrednio z opisywanego powyżej zdarzenia.

Do podstawowych zadań tej organizacji należy:

• Szeroko rozumiana ochrona praw człowieka

• Kontrola przestrzegania praw człowieka

• Zapobieganie i łagodzenie cierpienia ludzi poszkodowanych w wyniku wojen, katastrof ekologicznych, klęsk żywiołowych

• Zapobieganie skutkom głodu, suszy

• Zapobieganie rozprzestrzeniania się wirusa HIV

• Ochrona godności człowieka

• Zapobieganie dyskryminacji rasowej, płciowej, religijnej, politycznej, seksualnej

• Propagowanie idei humanitaryzmu

• Promowanie praw człowieka

• Udzielanie pomocy rannym w czasie konfliktu zbrojnego

• Udzielanie pomocy jeńcom

• Udzielanie pomocy internowanymi uchodźcom

• Koordynowanie pomocy humanitarnej dla ludności dotkniętej klęską żywiołową, wojna lub innym nieszczęściem

• Sporządzanie raportów i sprawozdań z monitoringu realizowanego w wybranym kraju, dotyczącego ochrony praw człowieka.

Niesienie pomocy potrzebującym jest możliwe dzięki stosowaniu przez Międzynarodowy Czerwony Krzyż następujących zasad:

• humanitaryzmu - działanie w celu pomocy człowiekowi, ochrona życia i zdrowia

• bezstronności - niesienie pomocy ludziom niezależnie od stron konfliktu,

• neutralności - nie zajmowanie stanowiska w sporach pomiędzy państwami, religiami, rasami itp.,

• niezależności - działanie niezależnie od państwa, ale w granicach prawa,

• dobrowolności - w przynależności do organizacji ,

• jedności - oznacza, że w każdym kraju istnieje tylko Czerwony Krzyż albo Czerwony Półksiężyc,

• powszechności - oznacza obecność organizacji we wszystkich rejonach świata.

Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża za swoją działalność został uhonorowany Nagrodą Nobla w 1917, 1944 oraz 1963r. Współcześnie obok Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża istnieje również, organizacja posiadająca podobną misję i występuje na terenach państw muzułmańskich pod nazwą Czerwony Półksiężyc. Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzyża powstało w 27 kwietnia 1919r.

• Amnesty International (AI)

Amnesty International została założona w 1961 roku przez Brytyjczyka Petera Bensona autora artykułu „Zapomniani więźniowie”, po wydaniu którego dziennikarze zorganizowali szeroko zakrojonej akcji w obronie „więźniów sumienia” (prześladowanych i więzionych za poglądy polityczne) dała inspirację do powołania nowej organizacji. Dziś organizacja działa w ponad 140 krajach świata, a jej centrala tzw. międzynarodowy sekretariat główny znajduje się w Londynie, obecnym sekretarzem generalnym jest Irena Khan. W 1977r. organizacja została nagrodzona Nagrodą Nobla, w 1978r. roku Nagrodą Praw Człowieka ONZ, a w 1983r. nagrodą Rady Europy.

Cele statutowe organizacji są następujące:

• Prowadzenie badań i działań na rzecz zapobiegania i zaprzestania naruszeń praw do fizycznej i psychicznej integralności

• Obrona „więźniów sumienia” (więzionych za poglądy polityczne)

• Obrona wolność sumienia i słowa

• Wolność od dyskryminacji

• Promocja praw człowieka

• Przestrzeganie rzetelności procesów karnych( szczególnie politycznych)

• Walka z „zaginięciami” i pozasądowymi egzekucjami

• Zniesienie kary śmierci

Metody i formy działania

• Nadawanie rozgłosu przypadkom łamania prawa (wysłanie grupy wolontariuszy do zbadania i oceny sytuacji w przestrzeganiu praw człowieka)

• Organizowanie ogólnoświatowej kampanii medialnej w konkretnej sprawie np. sytuacja uchodźców, w celu upublicznienia przykładów łamania praw człowieka,

• Organizowanie kampanii propagujących ochronę prawa człowieka

• Prowadzenie tzw. „pilnej akcji” np. pisanie listów i petycji do rządów łamiących prawa człowieka konkretnych osób

• Udzielanie pomocy finansowej i prawnej osobom poszkodowanym

• Opracowywanie i publikowanie corocznych raportów dotyczących przestrzegania praw na całym świecie.

Co miesiąc publikowany jest "Amnesty International News", w którym ukazują się artykuły na temat stopnia przestrzegania praw człowieka w poszczególnych państwach.

Amnesty International działa w Polsce od lat siedemdziesiątych jej pierwsza akcja dotyczyłam prześladowania robotników po zamieszkach w Radomiu i Ursusie w 1976r. Dziś ma 2500 członków i działa w 15 strukturach lokalnych. Prezesem Polskiej Sekcji jest Zuzanna Kulińska.

• Międzynarodowa Helsińska Fundacja Praw Człowieka

Międzynarodowa Helsińska Fundacja Praw Człowieka (IHF) jest organizacją zrzeszającą ponad dwadzieścia państw tworzących tzw. Komitety Helsińskie. Powstała w 1982r., w Wiedniu pośród państw, które podpisały Akt Końcowy Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (1975). Komitety podjęły się monitorowania działań służących ochronie praw przyjętych przez sygnatariuszy Aktu Końcowego. W Polsce podobnie jak w innych krajach komitety działały nielegalnie, ale przemycane raporty z monitoringów dawały pełny obraz sytuacji we wspomnianych państwach.

Cele Międzynarodowej Helsińska Fundacja Praw Człowieka (IHF):

• Promowanie i wspieranie inicjatyw helsińskich w Europie Wschodniej

• Kontrolowanie respektowania praw człowieka przez państwa - sygnatariuszy Akt Końcowy KBWE

• Analiza opracowanych sprawozdań poszczególnych państw z dotyczących sytuacji prawnej

• Sporządzanie raportu o naruszeniu praw zawartych w Akcie Końcowym

Sposoby działania

• Wysyłanie swoich przedstawicieli do państw, w których dochodzi do naruszenia przepisów Aktu Końcowego

• Prowadzenie akcji edukacyjno-informacyjnej na temat praw człowieka

• Prowadzenie fachowe doradztwo w zakresie przestrzegania praw człowieka

• Organizowanie doradztwo dla instytucji państwowych i pozarządowych w kwestii respektowania praw człowieka( instytucjami takimi mogą być: sejm, zakłady penitencjarne, policja straż graniczna itp

Komitet Helsiński w Polsce powstał w okresie stanu wojennego tj. w 1982r. przygotowując swój pierwszy raport na temat funkcjonowania władzy w okresie stanu wojennego. Działalność jawną komitet rozpoczął w 1989r. pod nazwą Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Dziś siedziba organizacji mieści się w Warszawie, prezesem Zarządu jest Marek Nowicki.

• Human Rights Watch

Human Rights Watch jest organizacją pozarządową powstałą w 1978 roku, w związku z postanowieniami KBWE i prośbą emigrantów polskich i czeskich przebywających w Stanach Zjednoczonych. Zajmuje się:

• przestrzeganiem praw człowieka na świecie,

• obserwuje nadużycia w zakresie przestrzegania praw człowieka,

• współpracuje z ekspertami, urzędnikami państwowymi w celu pozyskania informacji o przestrzeganiu praw człowieka,

• zwalcza cenzurę,

• zapobiega torturom,

• przeciwdziała zabójstwom politycznym.

Human Rights Watch podejmuje misje śledcze w celu wyeliminowania niepożądanych praktyk.