2. KLASYFIKACJA DOKTRYN
IDEOLOGIE I DOKTRYNY
LEKCJA 2. KLASYFIKACJA DOKTRYN
Kryterium radykalizmu
Prawicowe
- są niechętne gwałtownym zmianom politycznym i społecznym
-deklarują przywiązanie do religii, tradycji, własności prywatnej
- akceptują występowanie zróżnicowania majątkowego
Lewicowe
odwołują się do idei sprawiedliwości i wolności
wykazują wrażliwość na krzywdę ludzką
postulują wspólnoty samopomocowe lub opiekę socjalną państwa
widzą potrzebę ingerencji państwa w gospodarkę
akceptują aktywność polityczną od form pokojowych po terror
Centrowe
są doktrynami kompromisu pomiędzy lewicą i prawicą
charakteryzują się umiarkowaniem i powściągliwością
ultralewicowe i ultraprawicowe
skrajne, ekstremistyczne
duża agresja i nietolerancja
Podział na lewice i prawice wziął się z przypadkowego zajęcia miejsc przez posłów we francuskiej Legislatywie czyli Zgromadzeniu Legislacyjnym w 1791 kiedy to posłowie, którzy chcieli kontynuować rewolucję usiedli po lewej stronie sali, ci którzy byli temu przeciwni zasiedli po prawej stronie w centrum zasiedli ci, którzy w tej sprawie nie mieli zdania
2.Kryterium ideału społeczeństwa
elitarne- należy wydzielić w społeczeństwie poprzez odpowiednie kryterium elity zdolne sprawować władzę, reszta społeczeństwa może być traktowana marginalne
egalitarne- wszyscy ludzie są z natury równi, a państwo powinno strzec tej wolności i równości
solidarystyczne- podkreślają rolę wzajemnych powiązań interesów
grup tworzących społeczeństwo
3.Kryterium stosunku do rzeczywistości
rewolucyjne- pragną zmian gwałtownych, natychmiastowych osiąganych przy pomocy siły
zachowawcze- dążą do utrzymania istniejących stosunków społecznych i politycznych
reformistyczne ( do łac. reformo- zmieniam, przekształcam)- dążą do stopniowej ewolucji systemu społeczno- politycznego
reakcyjne- opowiadają się za przywróceniem starego porządku społeczno-politycznego
3.Kryterium związku doktryny z ideologią
liberalne
- słowo „liber” znaczy po łacinie wolność, po raz pierwszy w sensie wolności politycznej zostało użyte w 1812 roku przez posłów w hiszpańskich kortezach, kiedy to posłowie zaczęli się domagać szerokich praw politycznych dla wszystkich bez względu na ich sytuację majątkową.
Liberalizm podzielił się na 3 nurty:
-liberalizm ekonomiczny- oparty o zasadę leseferyzmu
( fr. laisse faire- pozwólcie działać) czyli niewtrącania się państwa w działalność gospodarczą jednostki. Ładem gospodarczym ma kierować „niewidzialna ręka rynku”- tak twierdził pierwszy ideolog tej formy idealizmu Adam Smith
-liberalizm polityczny- Ideologami tego nurtu byli: John Locke, Benjamin Constant, John Stuart Mill, Charles Montesquieu, Alexis de Tocqueville
liberalizm obyczajowy- domagał się uwolnienia jednostki z tyranii norm i konwenansów społecznych. Ideologiem był markiz Alfons de Sade od nazwiska którego pochodzi słowo sadyzm.
- jednostka - jej prawa są nadrzędne nad wszystkimi wspólnotami, absolutne poszanowanie indywidualizmu jednostki, obok indywidualizmu najważniejszą zasadą jest wolność jednostki oraz prawa naturalne, ale o swoją pozycję i dobrobyt człowiek powinien zabiegać sam
-społeczeństwo- nadrzędność praw jednostki nad potrzebami i prawami zbiorowości
-państwo- sprawiedliwe, ale o niewielkich kompetencjach
( bo silne państwo może być zagrożeniem dla jednostki), głównym zadaniem państwa jest stanowienie prawa, strzeżenie bezpieczeństwa obywateli i stworzenie warunków gwarantujących wolność obywateli oraz nienaruszalność własności prywatnej. Państwo powinno spełniać rolę „stróża nocnego” czyli pilnować dorobku jednostek i rozstrzygać spory. Liberałowie są zwolennikami ustroju parlamentarnego.
-gospodarka- jedną z podstawowych zasad jest leseferyzm- wolny rynek bez wtrącania się państwa, regulowany prawami popytu i podaży. Współcześnie liberalizm dzieli się na dwa nurty: neoliberalizm, który głosi niczym nieskrępowaną wolność jednostki i liberalizm socjalny, który dopuszcza interwencjonizm państwowy, który jest niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania państwa.
Wybitni liberałowie XX wieku: Hans Kelsen, Karol Poper,
konserwatywne
Ideologiem konserwatyzmu był Edmund Burke, ale to słowo po raz pierwszy zostało użyte w 1818 roku kiedy to markiz Chateaubriand zaczął wydawać czasopismo zatytułowane „ Konserwatysta” i w nim wychwalał stary feudalny świat, który zniszczyła rewolucja francuska.
- jednostka- jest z gruntu zła i zdolna tylko do destrukcji,
nie jest istotą racjonalną, kieruje się instynktem i emocjami.
-społeczeństwo- ludzie z natury nie są równi, dlatego mimo, że wszyscy powinni mieć te same prawa to w społeczeństwie potrzebna jest hierarchia, wspólnota jest zawsze nadrzędna wobec jednostki, rewolucja to źródło anarchii, ewolucjonizm w rozwoju społecznym i tradycja przekazywana z pokolenia na pokolenie jest gwarantem ładu społecznego.
-państwo powinno być silne bo jest gwarantem ładu społecznego, najbardziej pożądaną formą rządów jest monarchia, najgorszą demokracja ( współczesny konserwatyzm akceptuje już demokrację, ale podkreśla, że zasada rządów większości musi być poddana ścisłym regulacjom prawnym), struktury polityczne państwa powinny być dobrze zorganizowane, po to by przeciwdziałały wszelkim zmianom
gospodarka- uwzględniają istnienie wolnego rynku, prawo własności jest dla nich święte
Wybitni konserwatyści XX wieku: Margaret Thatcher, Ronald Reagan
socjaldemokracja- jedna z głównych doktryn ideologii socjalistycznej. Zaczęła się kształtować w II poł. XIX wieku w wyniku sporów pomiędzy komunistami, a socjalistami. Ostateczny rozpad tych dwóch nurtów socjalizmu nastąpił w 1919 roku, kiedy to powstała Międzynarodówka Komunistyczna. Główne cele socjaldemokracji zostały uchwalone na I Kongresie Międzynarodówki Socjalistycznej w 1951 we Frankfurcie, kiedy to powstała Deklaracja Frankfurcka. Współczesna socjaldemokracja sprzeciwia się zarówno komunizmowi jak i liberalizmowi.
jednostka- prawa socjalne przysługujące jednostce są nienaruszalne, szczególna ochrona należy się jednostkom biednym i poszkodowanym przez los
społeczeństwo-odrzucenie marksistowskiej tezy o dominującej roli proletariatu i konieczności rewolucji, ład społeczny powinien być oparty na zasadach sprawiedliwości społecznej, która powinna być wprowadzona poprzez ewolucyjne reformy społeczne
- państwa- uznawanie zasad demokracji politycznej.
Państwo ma odgrywać aktywną rolę w sferze gospodarczej i przez odpowiednią gospodarkę, modyfikować mechanizmy wolnego rynku. Socjaldemokraci są zwolennikami koncepcji” welfare state”- państwa dobrobytu” ( zasady państwa dobrobytu zostały w prowadzone w życie w Szwecji w 1932 roku i trwają tam do dzisiaj), z szeroko rozbudowaną opieką państwa.
-gospodarka -uznawanie współistnienia różnych form
gospodarki i nienaruszalność własności prywatnej, zasada
uspołecznienia własności
-Najwybitniejszym ideologiem był Edward Bernstein i John Keynes
chrześcijańska demokracja ( chadecja)
Zaczęła się kształtować pod koniec XIX wieku, byłą odpowiedzią środowisk katolickich na rosnące wpływy socjalizmu.
Chadecja swoje zasady czerpie z dwóch źródeł: społecznej nauki Kościoła i z kierunku filozoficznego nazywanego personalizmem, którego twórcami byli Jacques Maritain i Emmanuel Mounier, podstawowym dokumentem społecznej nauki kościoła jest encyklika Leona XIII „Rerum Novarum” z roku 1891 z takimi ideami:
jednostka- człowiek powinien zachować prymat wartości duchowych nad materialnymi, zasadą postępowania powinny być wartości moralne.
społeczeństwo- solidaryzm społeczny- zasada, która określa powiązanie wszystkich jednostek i wzajemną odpowiedzialność, poszanowanie godności ludzkiej,wspólnota to organizm, który powinien sprawnie funkcjonować, każda jednostka ma w nim swoje miejsce
państwo- działające na zasadzie subsydiarności inaczej pomocniczości- oznacza ona, że działania dotyczące szczegółowych, lokalnych i partykularnych kwestii podejmowane być powinny najpierw na szczeblu mniejszych zbiorowości (np. rodzina, szkoła), dopiero w momencie gdy mniejsze zbiorowości nie mogą rozwiązać problemu sprawa powinna trafić na wyższy szczebel (np.: kuratorium, gmina).
gospodarka- upowszechnienie własności, poszanowaniem prawa własności, obok kapitału ważna jest również ludzka praca