7. Kryterium systemu politycznego

LEKCJA NR 7. PODZIAŁ PAŃSTW ZE WZGLĘDU KRYTERIUM SYSTEMU POLITYCZNEGO

1. System polityczny może być rozumiany jako podstawowe struktury władz państwowych oraz główne zasady polityczne i prawne; jako ogół instytucji, za pośrednictwem których podejmowane są decyzje polityczne.

2. Elementy systemu politycznego to:

• instytucje władzy państwowej - rozumiane jako zespół osób biorących udział w życiu politycznym (w tym rozumieniu - parlament) lub jako zespół norm prawnych odnoszących się do działania politycznego (referendum).

• partie polityczne, także ich funkcje i sieć powiązań między nimi

• normy regulujące ich aktywność

• konstytucja i ważniejsze ustawy, takie jak ustawa o partiach politycznych czy prawo wyborcze

• reżim polityczny rozumiany jako układ formalnych i nieformalnych zasad i mechanizmów regulujących funkcjonowanie władzy politycznej oraz jej powiązania ze społeczeństwem, wyróżnia się reżimy demokratyczne i niedemokratyczne, a wśród tych ostatnich autorytarne i totalitarne.

2. Podział systemów politycznych

a. System parlamentarny- podział władzy pomiędzy instytucjami ustawodawczymi a wykonawczymi nie jest przeprowadzony w sposób sztywny. Te dwie władze nawzajem się uzupełniają

- silna pozycja parlamentu

-parlament jest wybierany na drodze wyborów powszechnych

- Rząd jest powoływany przez głowę państwa na wniosek większości parlamentarnej

-Król lub prezydent powołuje premiera, a następnie na wniosek premiera – ministrów

- Głowa państwa nie jest odpowiedzialna politycznie za swoją działalność, spełnia jedynie funkcje reprezentacyjne i ceremonialne

- Rząd ponosi odpowiedzialność polityczną przed parlamentem

- Zarówno głowa państwa jak i członkowie rządu ponoszą odpowiedzialność konstytucyjną

• odmiany systemu parlamentarnego

- system gabinetowo-parlamentarny istnieje w Wielkiej Brytanii ( gabinet ma przewagę nad parlamentem)

- system parlamentarno-gabinetowy - w krajach Europy kontynentalnej ( parlament ma przewagę nad gabinetem)

-systemem kanclerskim – Niemcy i Austria( kanclerz jest szefem rządu i tylko on ponosi odpowiedzialność polityczną za działalność rządu przed parlamentem)

-System parlamentarno-komitetowy, zwany też systemem komitetowym lub systemem rządów dyrektoriatu- Szwajcaria ( opiera się na zasadzie jednolitości władzy państwowej. Parlament jest najwyższym organem reprezentującym naród. Rząd wyłaniany jest bezpośrednio przez parlament, jest komitetem wykonawczym parlamentu i jest odpowiedzialny przed nim)

b. System prezydencki- podział władzy jest przeprowadzony sztywno w konsekwencji przeobraża się w separację władz

• charakteryzuje się silną pozycją prezydenta

• Prezydent jest wybierany w wyborach powszechnych podobnie jak parlament, jest więc równorzędnym z parlamentem reprezentantem narodu

• Prezydent jest głową państwa i szefem administracji, zwierzchnikiem sił zbrojnych; prowadzi politykę zagraniczną

• Prezydent tworzy rząd; ani on ani jego ministrowie nie są odpowiedzialni politycznie przed parlamentem

• Prezydent nie może rozwiązać parlamentu

• System ten istnieje w Stanach Zjednoczonych i innych państwach obu Ameryk z wyjątkiem Kanady i Chile

c. System mieszany ( parlamentarno- prezydencki, semi- prezydencki) - podział władzy jest tutaj przeprowadzony w duchu wyraźnego dominowania władzy wykonawczej nad ustawodawczą

• stanowi połączenie elementów systemu parlamentarnego i prezydenckiego

• Prezydent pochodzi z wyborów powszechnych, podobnie jak parlament

• Władzę wykonawczą sprawuje prezydent i rząd

• Rząd jest odpowiedzialny przed parlamentem, może być też odpowiedzialny przed prezydentem

• przykładem jest współczesna Francja.