1. Stosunki międzynarodwe. Podmioty prawa międzynarodowego
LEKCJA NR 1. STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE. PODMIOTY PRAWA MIĘDZYNARODOWEGO
Stosunki międzynarodowe- ogół relacji, które kształtują się ponad granicami państw, między różnymi podmiotami życia międzynarodowego, które tworzą społeczność międzynarodową.
Stosunki międzynarodowe mogą mieć charakter dwustronny(bilateralny) lub wielostronny( multilateralny)
Społeczność międzynarodowa-to wszystkie podmioty prawa międzynarodowego
Podmioty prawa międzynarodowego- to uczestnicy stosunków międzynarodowych, którzy posiadają podmiotowość prawną na arenie międzynarodowej, dzięki której mogą wywołać skutki prawne przez swoje działanie, np. utrzymywać stosunki dyplomatyczne, zawierać umowy międzynarodowe, być stroną w postępowaniach procesowych czy ponosić odpowiedzialność międzynarodową. Podmiotami w prawie międzynarodowym są przede wszystkim państwa.
Tylko państwa są pełnymi, suwerennymi i pierwotnymi podmiotami prawa międzynarodowego. Wszystkie inne podmioty są niepełne i pochodne; podmiotowość ich opiera się na uznaniu jej przez państwa.
Społeczność międzynarodowa tworzą:
I PODMIOTY PIERWOTNE
1.Ogół suwerennych państw- występujących w charakterze pełnych podmiotów w stosunkach międzynarodowych.
2. Do tej kategorii należy zaliczyć także mini państwa( np. Monaco, Andora).
3. Bezsprzecznym argumentem przemawiającym za zaliczeniem ich do kategorii państw i zarazem przyznania podmiotowości prawnomiędzynarodowej jest fakt przyjęcia do ONZ.
II PODMIOTY WTÓRNE
1. Suwerenne podmioty bez terytorialne
Stolica Apostolska- podmiot bezterytorialny, sprawujący kontrolę nad Państwem Watykańskim dysponujący jego terytorium. W stosunkach dyplomatycznych zawsze jest Stolica Apostolska, przy zawieraniu innych umów międzynarodowych np. pocztowych czy telekomunikacyjnych zawsze Państwo Watykan
Suwerenny Zakon Maltański- utrzymuje stosunki dyplomatyczne na poziomie ambasad ze 104 państwami w tym z Polską, posiada eksterytorialne posiadłości w Rzymie i na Malcie
Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża ma on status obserwatora w ONZ oraz - jako organizacja neutralna - prowadzi też mediacje z rządami (mimo że formalnie nie utrzymuje z nimi relacji dyplomatycznych) na temat wymiany jeńców, a także zawarł porozumienia z niektórymi organizacjami i instytucjami międzynarodowymi działającymi na polu humanitarnym
2. Unia Europejska jest organizmem sui generis ("szczególnego rodzaju")w stosunkach międzynarodowych
Do grudnia 2009 r. UE stanowiła kombinację struktur ponadnarodowych (ponadpaństwowych, wspólnotowych) oraz międzyrządowych (międzynarodowych)
Traktat lizboński w 2009r. zlikwidował podział Unii na filary, nadał jej osobowość prawną i podmiotowość prawnomiędzynarodową
Obecnie UE jest traktowana jako "konfederacją zarządzaną po części na sposób federacyjny”
3. Organizacje międzynarodowe – są to podmioty wtórne, niepełne i niesuwerenne
4. Partyzanci i strony walczące -uznanie za stronę walczącą wymaga łącznego spełnienia następujących wymogów:
sprawowanie władzy nad określonym terytorium
wyłonione organy władzy będącą w stanie utrzymywać stosunki dyplomatyczne
przestrzeganie konwencji i praw wojennych
Niespełnianie któregoś z powyższych warunków wyklucza możliwość uznania za podmiot prawa międzynarodowego. Partyzanci i strony walczące (również narody) sprawujące władzę nad danym terytorium mogą dążyć do utworzenia tam państwa – do tego czasu określa się je jako państwa in statu nascendi (łac. w trakcie powstawania, rodzenia) np. Palestyńczycy
5. Narody – według art. 1 Karty ONZ narody mają prawo do samostanowienia, tym samym mogą być podmiotami prawa międzynarodowego niezależnie od tego czy mają państwo czy dopiero dążą do jego utworzenia (np. Polacy i Czesi w 1917–1918)