ROZKWIT ŚREDNIOWIECZA

LEKCJA 4. MONGOŁOWIE I ICH WPŁYW NA DZIEJE EUROPY

Na stepach mongolskich nie było plemienia o tej nazwie. Tym mianem nazywano wszystkie plemiona zamieszkujące Wielki Step Mongolski. Plemiona te, jeszcze w XII w., prowadziły koczowniczy tryb życia. Na czele każdego plemienia stał chan, a zjazd starszyzny plemiennej nazywał się kurułtoj (stepowy parlament). W jednym z plemion, około 1175 r,. nad rzeką Onion, w rodzinie chana urodził się Temudżyn. Ponieważ był pierworodnym, w przyszłości miał zająć miejsce ojca. W wieku siedmiu lat był świadkiem otrucia ojca. Ponieważ był nieletni, na chana wybrano kogoś innego, co było równoznaczne z wyrokiem śmierci na Temudżyna i jego dwóch braci, bo nowy chan chciał przekazać to stanowisko swoim synom. Uratowała go matka, która uciekła w step i tam założyła swój własny ułus. Z czasem ilość ludzi w nim zaczęła się powiększać, przybywali uciekinierzy z innych plemion. Powstało coś w rodzaju sztucznego plemienia. Przejął nad nim władzę Temudżyn, gdy dorósł, odzyskał też władzę nad plemieniem ojca. Następnie zaczął podbijać inne plemiona. W 1206 r. był już tak potężny, że kurułtoj przyznał mu tytuł Czyngis – chana (chan nad chanami).

Temudżyn-pierwszy Czingis-chan

Wielki Step Mongolski

Datę tę uważa się za początek powstania zjednoczonego państwa mongolskiego. W 1209 r. Czyngis-chan rozpoczął podboje.

Kierunki podbojów Czyngis- chana

Zaatakował Chiny. Trwała jeszcze walka z nimi, kiedy w 1211 r. zaatakował Turkmenię- miasta: Bucharę i Samarkandę gdzie zaczynał się Szlak Jedwabny. Był to najgęściej zaludniony i najlepiej zagospodarowany teren Azji. Walkę o zdobycie tych terenów prowadził wybitny wódz Temudżyna- Subugedej. Walka o Turkmenię trwała kilka lat, ale zakończyła się sukcesem. Jedno z plemion turkmeńskich, Połowcy, nie chcieli się podporządkować Mongołom. Uciekli z Turkmenii. Skierowali się ku Księstwu Kijowskiemu, gdyż książę Kijowa był spowinowacony z ich wodzem (zięć). W pogoń za nimi ruszył Subugedej. Książę kijowski postanowił pomóc Połowcom i doszło do bitwy nad Kałką w 1223 r., którą Rusini i Połowcy przegrali.

Bitwa nad rzeką Kałką 1223 r.

Połowcy uciekli więc dalej, do Europy, na Węgry, gdzie za zgodą króla Węgier osiedlili się w Siedmiogrodzie. Natomiast Czyngis – chan przysiągł Rusinom zemstę, za to, że wtrącili się w nie swoje sprawy. Temudżyn nie zdołał jej dokonać, gdyż w 1227 r. zmarł. Imperium podzielił między synów. Ugedej otrzymał Mongolię właściwą oraz północne Chiny, Czagataj – otrzymał Turkmenię (Azja środkowa), Tuluj – Persję, a wnuk Temudżyna- Batu – chan dostał dorzecze Donu i Wołgi i to z jego państwem, które będzie nosiło nazwę Złota Orda będzie miała najwięcej do czynienia Europa i Księstwa Ruskie. W 1238 r. Batu – chan wyprawił się na Ruś i pokonał Rusinów w bitwie nad Sitą, a następnie w 1240 r. zdobył Kijów. Od tego momentu zaczyna się podporządkowanie Rusi Mongołom.

Opinia historyka

Z krajów dotkniętych najazdem 1240—1241 r. jedynie Ruś pozostała pod władzą tatarską. Dla utrzymania swojej zwierzchności, ustanowili najeźdźcy namiestników zwanych z turecka baskakami. Ich głównym zadaniem miało być ściąganie daniny z miejscowej ludności .Zgodnie z tradycją swych rządów, nie wtrącali się Tatarzy w wewnętrzne sprawy podbitego kraju, tolerując taki stan prawny, jaki tam zastali. Wymagali jedynie, aby książęta ruscy uzyskiwali pisemną zgodę na sprawowanie władzy (jarłyk). Dla ułatwienia sobie zarządu krajem rozbitym na dzielnice, Tatarzy składali na barki wielkiego księcia pełną odpowiedzialność za utrzymanie porządku na Rusi. Stał się on wobec tego, jako przedstawiciel władzy tatarskiej, prawdziwym zwierzchnikiem innych książąt i w razie potrzeby mógł odwoływać się do pomocy zbrojnej swych mocodawców. Nic więc dziwnego, się o to stanowisko ubiegali się książęta ruscy, licytując się w obietnicach i starając się przy pomocy intryg usuwać rywali.

Ekspansja Mongołów i podział imperium mongolskiego po śmierci Czyngis- chana

Następnie w 1241 r. Batu – chan wyprawił się do Europy, aby ukarać króla węgierskiego za to, że udzielił schronienia Połowcom. Mongołowie mieli doskonały wywiad, ustalili, że król węgierski jest połączony sojuszem z księciem śląskim Henrykiem Pobożnym, aby uniemożliwić Polakom udzielenia pomocy Węgrom, część ordy (wojsko, albo państwo tatarskie) wyruszyła na ziemie polskie (czas rozbicia dzielnicowego). Pokonali wojsko Henryka Pobożnego pod Legnicą w 1241 r., a następnie w tym samym roku pokonali Węgrów, którymi dowodził król Bela IV, w bitwie nad rzeką Mohi. Spustoszyli także Austrię oraz północne Włochy. Nie wiadomo jak długo jeszcze by pustoszyli Europę gdyby nie to, że 1242 r. zmarł Ugedej, który był wtedy Czyngis – chanem. Z tego powodu Batu – chan opuścił Europę, bo liczył na to, że podczas wyborów nowego Czyngis – chana, w Karakorum (stolica państwa mongolskiego), będzie miał szansę zająć tron Wielkiego Chana. Wybrano zamiast niego- Gujuka, który sprawował władzę do 1248 r. Po jego śmierci , z kolei,wybrano Mangu. Za jego panowania rozpoczął się nowy okres podbojów w Azji, autorem tych zwycięstw był brat Mangu – Hulagu, który w 1258 r. zdobył Bagdad i położył ostateczny kres kalifatowi bagdadzkiemu. W 1259 r. zmarł Mangu, Czyngis – chanem wybrano jego brata Kubiłaja, który rządzi do 1294 r. i jest ostatnim mongolskim Czyngis – chanem, który był w stanie utrzymać pełnię władzy w całym imperium. Kubiłaj przeniósł stolicę z Karakorum do Chanbałyku (Pekin). Za jego panowania , jakoby przez dwadzieścia lat przebywał na jego dworze kupiec wenecki Marco Polo, czego nie potwierdzają chińskie kroniki i dokumenty.

Trasa Marco Polo

 Marco Polo

Strona z Opisania świata

Po śmierci Kubiłaja zaczynają się w państwie ruchy decentralistyczne. Przyczyną rozpadu głównie była religia i olbrzymi obszar Przed zjednoczeniem i przed podbojami, Mongołowie wyznawali prymitywny szamanizm (wiara w siły przyrody, zwierzęta). Kapłani to szamani. Po zetknięciu się z wyżej rozwiniętymi cywilizacjami zaczęli Mongołowie przejmować inne wierzenia, głównie islam, buddyzm, a także chrześcijaństwo, ale to spowodowało wojny ideologiczne i w konsekwencji państwo się rozpada.

1. Średniowiecze powszechne, T. Manteuffel ↑