ROZKWIT ŚREDNIOWIECZA

LEKCJA 4. WALKA O DOMINIUM MUNDI

Dominium Mundi znaczy „panowanie nad światem". Jest to nowy etap walki między cesarstwem a papiestwem. W 1125 r. zmarł Henryk V. Nie pozostawił po sobie żadnego potomka, dlatego możnowładztwo wybrało na tron Lotara III, księcia Saksonii. Lotar III także nie miał męskiego potomka, jedyną córkę wydał za księcia Bawarii Henryka Pysznego, z rodu Welfów, licząc, że ta para zasiądzie po nim na tronie niemieckim. Kiedy zmarł, w 1137 r. jego nadzieje nie spełniły się. Henryk Pyszny posiadając Bawarię i po Lotarze- Saksonię, stał się najpotężniejszym możnowładcą, a Niemcy nie wybierali takich osób na króla, dlatego właśnie wybrano przeciwnika Welfów, księcia Szwabii Konrada Hohenstaufa Sztaufowie), rządził jako Konrad III (nigdy nie koronował się na cesarza, był tylko królem niemieckim). W 1139 r. zmarł Henryk Pyszny i osierocił malutkiego syna, też Henryka - w przyszłości będzie miał on przydomek Lew.

Konrad III

  Henryk Lew

Herb Hohenstaufów

Herb Welfów

Konrad III natychmiast wykorzystał sytuację i zabrał Henrykowi Saksonię i Bawarię - wydziedziczył Welfów. W 1147 r. Konrad III wybrał się na drugą krucjatę, ale nie doszedł do Palestyny, został pokonany pod Doryleum, w Azji Mniejszej i zdecydował się na powrót. W tym samym roku możnowładztwo niemieckie zorganizowało wyprawę na Słowian Połabskich, uzyskała ona ,od papieża, status krucjaty. Rycerstwo niemieckie podbiło ziemie Obodrzyców. Wśród uczestników krucjaty znalazł się także Henryk Lew, który bardzo zasłużył się w walce. W roku 1152 Konrad III zmarł.

Fryderyk I Barbarossa

Ruiny zamku Hohenstauf

Na króla wybrano jego bratanka, Fryderyka I Barbarossę (Rudobrody), który marzył o koronie cesarskiej, dlatego w 1154 r. wyprawił się do Włoch, zdecydowany nawet siłą, zdobyć koronę. Miał szczęście, w jego ręce wpadł kanonik Arnold z Brescii. Arnold w 1143 r. zorganizował w Rzymie powstanie, przeciwko świeckiej władzy papieży, chciał w Rzymie stworzyć miejską republikę, ale to mu się nie powiodło - powstanie zostało stłumione, ale on sam zdołał zbiec z Rzymu.

Jego popularność w Rzymie ciągle wzrastała tak, jak w północnych Włoszech i papiestwo obawiało się, że to powstanie się odnowi. Barbarossa wykorzystał ten strach, by zaproponować papieżowi wymianę: Arnolda na koronę cesarstwa.

Spalenie ciała Arnolda z Brescii 1155 r.

Koronacja Fryderyk I Barbarossy na cesarza

Papież zgodził się i w 1155 r. Barbarossa koronował się na cesarza. Przebywając w Rzymie przekonał się, jak bardzo są bogate północno - włoskie miasta. Wiedział także, że Italia była kiedyś własnością Niemiec i dlatego postanowił ją odzyskać, jak tylko pojawi się taka możliwość. Sposobność pojawiła się w 1158 r., kiedy wybrano papieżem Rolanda Bandinellego, który przyjął pontyfikalne imię Aleksander III, a który rok wcześniej, przebywając na dworze Barbarossy, jako papieski legat, użył pojęcia beneficjum, w stosunku do Niemiec, czyli sugerował, że cesarz jest podległy papieżowi, czym wzbudził wielkie oburzenie. Jego wybór na papieża, dla Barbarossy, stał się świetnym pretekstem, by zorganizować drugą wyprawę do Włoch. W 1159 r. wojska Barbarossy wkroczyły do północnej Italii. Zmusił on piętnaście miast północno - włoskich do złożenia sobie hołdu lennego na Polach Ronkalskich, przywrócił także wszystkie regalia( uprawnienia przysługujące tylko królowi) wobec tych miast, czyli: prawo bicia monety, pobierania podatków, opłat sądowych oraz prawo do ustanawiania targów (jarmarków), kiedy uzyskał to wycofał się z północnej Italii, wiele miast północnowłoskich, w tym Mediolan odmówiło wykonywania regaliów.

Postanowiły one nie płacić niczego Barbarossie z tytułu regaliów, co spowodowało trzecią wyprawę Barbarossy do Italii, w 1162 r. Barbarossa zdobył Mediolan, zniszczył mury miejskie, przesiedlił ludność, przywrócił regalia i znów wycofał się do Niemiec. Liczył na to, że okrucieństwo spowoduje strach wśród miast północno - włoskich i że nie będzie kolejnych buntów. Przeliczył się, gdyż właśnie ono doprowadziło do zawiązania Ligii Lombardzkiej i kontynuowania buntu.

Liga Lombardzka

W 1167 r. ponownie, po raz czwarty, wyprawił się do Italii, lecz tym razem jego celem był Rzym, gdyż papież Aleksander III opowiedział się po stronie Ligi Lombardzkiej. Rzym został zdobyty, ale Barbarossa nie nacieszył się zwycięstwem, gdyż po kilku tygodniach we Włoszech wybuchła epidemia dżumy, by nie paść jej ofiarą, Barbarossa wycofał się. Piątą wyprawę zorganizował w 1174 r. W 1176 r. został pokonany w bitwie pod Legnano i zdecydował się zawrzeć z papieżem całkowity pokój w Wenecji w 1177r. Natomiast z Liga Lombardzką zawarł sześcioletni rozejm.

Bitwa pod Legnano 1176 r.

Barbarossa liczył jednak, że uda mu się , ostatecznie północną Italię zdominować. Nie stało się tak, dlatego w 1183 r. zawarł ostateczny pokój z Liga Lombardzką w Konstancji. Zawarcie tych traktatów nie oznaczało rezygnacji z Italii. Oczekiwał on ciągle na sposobność, aby wrócić do swoich planów wobec Italii. W 1186 r. kiedy Barbarossa zawarł przymierze z królem Sycylii Wilhelmem II. Układ ten został przypieczętowany małżeństwem między jego synem Henrykiem, a dziedziczką Sycylii księżniczką Konstancją. Dawało to Sztaufom możliwość osiedlenia się po obu stronach Italii i w ten sposób łatwiej by ją było podbić. W 1189 r. Wilhelm II zmarł, ale objęcie sycylijskiego dziedzictwa nie okazało się łatwe, ponieważ Sycylijczycy nie chcieli mieć niemieckiego króla i zbuntowali się. W tym samym roku Barbarossa wyprawił się na trzecią krucjatę do Ziemi Świętej. Regentem ustanowił Henryka, którego jeszcze przed wyruszeniem na krucjatę, koronował na króla Henryka VI. Fryderyk I Barbarossa nigdy nie dotarł do Ziemi Świętej, utopił się w syryjskiej rzece Salef.

Śmierć Barbarossy na krucjacie Henryk VI Hohenstauf Henryk VI i Konstancja

Kiedy do Niemiec doszła wieść o śmierci Barbarossy, możnowładztwo niemieckie zbuntowało się przeciw Henrykowi VI. Nie chcieli uznać go królem, gdyż ród Sztaufów był wtedy już zbyt potężny. Henrykowi VI brakowało pieniędzy, by rozprawić się z buntem możnych niemieckich oraz ciągle trwającym, antyniemieckim powstaniem na Sycylii. Dopiero w 1194 r. uzyskał pieniądze, z okupu za Ryszarda Lwie Serce i stłumił oba powstania.

Henryk VI przyjmuje hołd lenny od Ryszarda Lwie Serce

Wydawało się, że będzie władcą znacznie potężniejszym niż ojciec, hołd lenny złożył mu król Cypru, a także król Armenii, spowinowacił się z cesarzami bizantyjskimi, żeniąc swojego brata z księżniczka bizantyjską. Niestety z tych perspektyw nic nie wyszło, ponieważ w 1197 r. Henryk VI zmarł pozostawiając dwuletniego następcę tronu - Fryderyka II.

Narodziny Fryderyka II na rynku w Jesi w 1194 r.

Konstancja Sycylijska 26 grudnia, dzień po koronacji męża, urodziła syna Fryderyka w niewielkim mieście Jesi, niedaleko Ankony. Konstancja miała wówczas 40 lat i obawiała się, że niektórzy będą kwestionować fakt, że to ona jest matką Fryderyka. Poród nastąpił więc w namiocie, specjalnie rozstawionym na rynku miasta, w towarzystwie dam z najważniejszych rodów. Kilka dni później na rynku miejskim publicznie karmiła syna piersią.

Obawiając się o jego los, Henryk VI na łożu śmierci przekazał go pod opiekę papiestwa. W 1198 r. został wybrany papieżem Innocenty III, który natychmiast wykorzystał okazję, by rozerwać koalicję państw sztaufowskich i dlatego potwierdził prawa Fryderyka II do korony sycylijskiej, natomiast nie potwierdził jego praw do korony niemieckiej. Jednym z kandydatów do korony niemieckiej był Otto Brunszwicki z rodu Welfów (w 1180 r. po kolejnym powstaniu Henryka Lwa, Barbarossa zabrał im Bawarię, ale później przekazał we władanie Księstwo Brunszwickie).

Otton IV Brunszwicki (Welf)

Spotkanie Ottona IV z Innocentym III

Otto Brunszwicki przyrzekł papieżowi, że jeśli zostanie cesarzem, to z pewnością będzie mu posłuszny i złoży mu hołd lenny, więc Innocenty III, bez wahania, koronował go na cesarza w 1198 r., ale gdy Otto IV został koronowany to natychmiast odmówił posłuszeństwa papieżowi, dlatego w 1210 r. Innocenty III rzucił na niego klątwę i w 1212 r. koronował na króla Niemiec Fryderyka II Sycylijskiego, co stało się bezpośrednią przyczyną, dla której Otto IV sprzymierzył się z królem Anglii- Janem Bez Ziemi i wspólnie wystąpili przeciw papieżowi. Zostali pokonani w 1214 r. pod Buovines.

Bitwa pod Bouvines 1214 r.

Otton IV Brunszwicki zmarł bezdzietnie w 1218 r., a w 1220 r. papież Honoriusz III koronował na cesarza Fryderyka II. Nie zrobił tego jednak za darmo. Fryderyk musiał obiecać, że wkrótce wyprawi się na krucjatę. Honoriusz III, który był wychowawcą Fryderyka II i nie zamierzał bardzo na niego nastawać w tej kwestii. Dopiero wybrany w 1227 r. papież Grzegorz IX, który Sztaufów nie lubił, pod groźbą klątwy, zażądał od Fryderyka II, aby ten koniecznie dotrzymał obietnic, dlatego cesarz udał się do Jerozolimy. Fryderyk, układami z Turkami, odzyskał Betlejem, Jerozolimę i Nazaret, a następnie koronował się na króla jerozolimskiego w 1229 r. Za to, że nie walczył z Turkami, tylko paktował, Grzegorz IX rzucił klątwę na Królestwo Jerozolimskie i Fryderyka II, dodatkowo wojska papieskie wkroczyły na teren Sycylii.

Spotkanie Fryderyka II z sułtanem Al- Kamila

Usłyszawszy o tym Fryderyk II opuścił Jerozolimę, przybył na Sycylię, pokonał papieża i w 1230 r. zmusił go do podpisania pokoju w San Germano. Na jego mocy papież całkowicie wyrzekł się pretensji do Sycylii oraz zdjął klątwę z Fryderyka II. W Fryderyk II wydał konstytucje w Melfi (miasto). Przekształcały one Sycylię w państwo rządzone w sposób absolutny, czyli takie gdzie wszystko zależy od króla, ale w stosunku do państwa patrymonialnego był to postęp, gdyż król wszystkich swoich wolnych poddanych zrównywał w prawach i powoływał parlament, w którym też znajdowali się przedstawiciele szlachty i mieszczaństwa.

Zamek w Melfi

Konstytucje z Melfi

Założył uniwersytet, w którym kładziono nacisk na naukę prawa, gdyż chciał w ten sposób kształcić nowoczesną kadrę urzędniczą, zniósł dziedziczenie urzędów, wprowadził na to miejsce urzędy mianowane (król mógł mianować urzędnika i mógł go odwołać). Wprowadził też jednolita monetę - augustialis, co spowodowało rozwój handlu. Przez cały czas jego reform trwała także walka o dominację w Italii, czyli walka z papiestwem. Grzegorz IX w 1238 r. ponownie rzucił klątwę na Fryderyka II, kiedy ten jednego ze swoich nieślubnych synów mianował królem Sardynii, która była papieskim lennem. W 1241 r. Fryderyk II pokonał flotę papieską u wybrzeży Genui i zastanawiał się nawet, czy nie doprowadzić do zniesienia papiestwa, ale w końcu zrezygnował z tego pomysłu. W 1245 r. na synodzie w Lyonie papież Innocenty IV zdetronizował Fryderyka II, antykrólem został wybrany Henryk z Raspe.

Synod w Lyonie 1245 r. Detronizacja Fryderyka II

W 1250 r. Fryderyk II zmarł. Po śmierci Fryderyka doszło do niezgodnej elekcji. Zwolennicy Sztaufów, których nazywano gibelinami, wybrali Alfonsa Kastylijskiego, który był z nimi spokrewniony przez matkę, natomiast zwolennicy Welfów, których nazywamy Gwelfami wybrali Ryszarda z Kornwalii, syna Jana Bez Ziemi. To spowodowało wojnę domową, która będzie trwała przez dwadzieścia lat i była nazywana „Wielkim Bezkrólewiem".