1. PANOWANIE WŁADYSŁAWA ŁOKIETKA

LEKCJA 1. PANOWANIE WŁADYSŁAWA ŁOKIETKA 1306-1333

Władysław Łokietek i ziemie pod jego panowaniem 1306 r.

Śmierć Wacława III wykorzystał Władysław Łokietek, który zajął Małopolskę i Pomorze Gdańskie. Nie udało mu się zająć Wielkopolski, bo wtargnął tam ze swoimi wojskami Henryk Głogowczyk. Sytuacja Łokietka w Małopolsce była bardzo niepewna. Starostowie, mianowani jeszcze przez Wacława II, nie uznawali praw Łokietka do panowania, ale nie buntowali się otwarcie ponieważ w Czechach ciągle trwało bezkrólewie i nie mogli liczyć stamtąd na żadną pomoc. W 1308r. Brandenburczycy najechali Pomorze Gdańskie, powoływali się w swoich roszczeniach na umowę z Przemyślidami. Sędzia Bogusz, który w imieniu Łokietka zarządzał Gdańskiem, za zgoda księcia, wezwał na pomoc Krzyżaków, którzy pokonali Brandenburczyków, a następnie wymordowali polska załogę Gdańska i przejęli Pomorze. Wielki Mistrz Zakonu Krzyżackiego Zygfryd von Feuchtwanger przeniósł swą siedzibę z Wenecji do Malborka.

Rzeź ludności Gdańska w 1308 r.

Władysław Łokietek próbował zorganizować wyprawę odwetową, ale nie udało mu się przejść z wojskami przez Wielkopolskę. W 1309r. zmarł Henryk Głogowczyk. Wielkopolska została przejęta przez jego 5 synów. W 1310r. w Czechach zaczęło się panowanie Jana Luksemburczyka, dla Niemców w Małopolsce był to sygnał do buntu. W Krakowie, Sandomierzu, Wieliczce, Miechowie wybuchł bunt pod wodzą krakowskiego wójta Alberta i krakowskiego biskupa Jana Muskaty.

Widok Krakowa i Kazimierza u schyłku średniowiecza

Łokietek stłumił bunt i za karę cofnął wobec Krakowa wszystkie poprzednie przywileje. W 1312r. Głogowczycy postanowili podzielić Wielkopolskę na 5 części, co nie spodobało się Wielkopolanom. Poprosili o pomoc Łokietka. Rozpoczęła się wojna o Wielkopolskę. W 1314r. książę Władysław zwyciężył i Wielkopolska znalazła się w jego rękach.

Mając we władaniu dwie ważne dzielnice Łokietek koronował się na króla. Zrobił to bez oficjalnej zgody papież. Koronacja po raz pierwszy odbyła się w Krakowie, w 1320 r. a nie w Gnieźnie. Dokonał jej arcybiskup Janisław. Insygnium koronacyjnym, również po raz pierwszy, był szczerbiec- miecz należący do Chrobrego, który, pierwszy król Polski, miał wyszczerbić na kijowskiej Złotej Bramie. W rzeczywistości ten miecz został wykonany przez płatnerza w XII wieku. Koronacja Łokietka uchodzi za oficjalny koniec rozbicia dzielnicowego.

Replika polskich insygniów koronacyjnych Szczerbiec

W tym samym roku córka króla Elżbieta Łokietkówna poślubiła króla Węgier Karola Roberta Andegaweńskiego, w ten sposób zyskaliśmy w Węgrach sojusznika. Dla Łokietka najważniejszą sprawa było odzyskanie Pomorza Gdańskiego. Nie chciał wydawać Krzyżakom wojny, pragnął sprawę załatwić dyplomatycznie. W 1320r. odbył się pierwszy sąd papieski w sprawie Pomorza w Inowrocławiu, który zakończył swoje obrady w 1321r. Wyrok dla Polski był korzystny. Krzyżacy nie tylko mieli nam zwrócić Pomorze, ale zapłacić 30 tyś. grzywny odszkodowania. Zakon nie podporządkował się wyrokowi.

Rozwój państwa krzyżackiego w XIII/ XIV wieku

W 1323r. wymarła dynastia Rurykowiczów na Rusi Włodzimiersko- Halickiej. Oddziały polsko- węgierskie wdarły się na Ruś i osadziły na tronie księcia mazowieckiego Bolesława syna Trojdena, który na prawosławnym chrzcie przyjął imię Jerzego.

Ruś Włodzimiersko- Halicka

W 1325r. Władysław Łokietek zawarł przymierze z Wielkim Księciem Litwy Giedyminem. Sojusz miał antykrzyżackie nastawienie i został przypieczętowany małżeństwem pomiędzy jedyny synem Łokietka Kazimierzem i Aldona Anna Giedyminówną. Zaostrzały się także nasze konflikty z Czechami. Jan Luksemburczyk używał tytułu polskiego króla, do którego uważała, że ma prawo jako spadkobierca Przemyślidów. W latach 1327-29 zorganizował kilka wypraw na Śląsk i zhołdował wszystkie księstwa śląskie z wyjątkiem największego- świdnicko- jaworskiego, gdzie rządził sprzymierzony z Łokietkiem książę Bolko. Czeski król sprzymierzył się także z Krzyżakami.

Jan Luksemburski

W 1329r. Jan Luksemburczyk przeszedł przez nasze ziemie bez zgody polskiego króla i wyprawił się z Krzyżakami na Żmudź. Po tej wyprawie wojska krzyżacko- czeskie zajęły Dobrzyń i Kujawy. Ponadto Luksemburczyk zmusił do hołdu lennego książąt mazowieckich. Rok 1329 jest uznawany, za początek pierwszej wojny polsko- krzyżackiej, której pierwszym powodem było przejęcie Pomorza Gdańskiego przez Krzyżaków w 1308 r.

W 1330r. roku Łokietek rozpoczął działania wojenne przeciwko Krzyżakom. W 1331r. doszło do bitwy pod Płowcami. Udało się Polakom pokonać część wojska krzyżackiego, ale na starcie z całą krzyżacką armia Łokietek się nie odważył.

Władysław Łokietek po bitwie pod Płowcami

W marcu 1333r. został zawarty 10- letni rozejm z Krzyżakami, w rękach Krzyżaków pozostała ziemia dobrzyńska i Kujawy. Praktycznie zaraz po jego zawarciu Władysław Łokietek zmarł. Był pierwszym królem pochowanym na Wawelu.

Nagrobek Władysława Łokietka na Wawelu