4. LITWA PRZED UNIĄ KREWSKĄ
LEKCJA 1. LITWA PRZED UNIĄ KREWSKĄ
Litwini przynależą do rodziny Bałtów, tak jak Jaćwingowie, Prusowie, Żmudzini oraz Łotysze. Już na początku XIII wieku stworzyli silne państwo plemienne. Krzyżacy, na początku XIII wieku, zaczęli organizować rejzy ( od niem. raisen)– wyprawy na ziemie Litwinów, co powoduje pojawienie się tendencji zjednoczeniowych wśród szczepów litewskich. Około 1235r. na Litwie zaczyna się tworzyć państwo, które powstaje ze zjednoczenia związków plemiennych na czele, których stali książęta nazywani kunigasi. Jeden z nich, Mendog, zaczął jednoczyć wszystkie plemiona. W 1251r. Mendog zawarł porozumienie z Krzyżakami. Obiecał przyjąć chrzest pod warunkiem, że Krzyżacy zapewnią mu koronę. Oni przyjęli tę ugodę. Mendog koronował się w Nowogródku w 1253r.
Mendog i bulla papieża Innocentego IV, zezwalająca na jego koronację
Jego ugoda z Krzyżakami wzbudziła niezadowolenie wśród Litwinów, gdyż Krzyżacy uzyskiwali coraz większe wpływy na Litwie. Zawiązano spisek przeciw Mendogowi. Chcąc zachować tron, zerwał on wszystkie związki z Krzyżakami i odesłał im koronę, ale było już za późno. W 1263r. został zamordowany.
S
Pomnik Mendoga w Wilnie
Na Litwie rozpoczęła się walka o władzę. Kolejnym wielkim władcą Litwy, który ustabilizował sytuację był Giedymin, który objął tron książęcy w 1315r. Kazał on się oficjalnie tytułować Wielkim Księciem. Postanowił też wykorzystać rozbicie dzielnicowe na Rusi Kijowskiej i zaczął przyłączać do Litwy poszczególne księstwa ruskie. W ten sposób Litwa Właściwa, czyli Auksztota dziesięciokrotnie zwiększyła swój obszar i jej terytorium sięgało od Bałtyku aż do Morza Czarnego.
Giedymin Herb rodowy- Słupy Giedymina
Ekspansja Litwy w czasach Giedymina
Giedymin zmarł w 1341r. Po nim władze przejął Jawnuta, który obalony w 1345r. z powodu nieudolnych rządów i wtedy wielkim księciem został inny syn Giedymina – Olgierd. Wyznaczył on swojemu bratu Kiejstutowi Litwę Zachodnią, ze stolicą w Trokach, jako jego własną dzielnicę, ponieważ Litwa Zachodnia bezpośrednio graniczyła z Krzyżakami to właśnie Kiejstut miał bronić reszty Litwy przed krzyżackimi najazdami.
Zamek w Trokach- siedziba Kiejstuta i Witolda Kiejstutowicza
Olgierd i Kiejstut żyli ze sobą zgodnie. Olgierd zmarł w 1377r., wielkim księciem został jego najstarszy syn Jagiełło. Pomiędzy Jagiełłą, a Kiejstutem od razu doszło do konfliktu. Jagiełło uważał, że Litwa powinna się chrystianizować, Kiejstut był obrońcą starej, pogańskiej wiary i obyczajów. W wojnie domowej, która wybuchła w 1381r. obie strony sięgały do różnych możliwych środków, aby zwyciężyć. Jagiełło nawet sprzymierzył się z Krzyżakami i wydał stryja w ich ręce. Kiejstut dokonał rzeczy wydawałoby się niemożliwej- uciekł z więzienia w Malborku. W 1382r. roku Kiejstut został uwięziony wraz z rodziną przez Jagiełłę w Krewie, tam zginął wraz z żoną Birutą w niewyjaśnionych okolicznościach. Po śmierci Kiejstuta wojna domowa nie zakończyła się, bo walkę z Jagiełłą prowadził syn Kiejstuta – Witold. W trakcie trwania wojny domowej przybyło poselstwo z Polski, proponując Jagielle rękę królowej Jadwigi i tytuł króla pod warunkiem, że przyjmie chrzest. Jagiełło przyjął propozycję. Najważniejszą przyczyną jego zgody była chęć wyróżnienia się spośród innych Giedyminowiczów oraz chęć uzyskania pomocy militarnej i finansowej przeciw Witoldowi. Drugą sprawą była chęć uzyskania pomoc przeciw Krzyżakom i Wielkiemu Księstwu Moskiewskiemu, którego książęta postawili sobie za cel odebranie Litwinom wszystkich ziem ruskich. Unia została zawarta w 1385r., w miejscowości Krewo- ulubionym mieście Jagiełły, była to pierwsza unia personalna polsko –litewska.
Unia personalna – związek dwóch państw połączonych tylko osobą panującego