2. WIELKA SCHIZMA ZACHODNIA
LEKCJA 2. KRYZYS KOŚCIOŁA W XIII WIEKU. WIELKA SCHIZMA ZACHODNIA
W 1305 r. papieżem został Klemens V, który w 1309 r. przeniósł całą papieską kurię do Awinion na południe Francji. Oficjalny powodem przeniesienia była sprawa powstania Dolcina, które opanowało północne Włochy. Na początku miało to być rozwiązanie tymczasowe, niemniej papież Francuz lepiej czuł się w Awinionie niż w Rzymie. Awinion był lennem francuskim, należącym do króla Prowansji. Po śmierci Klemensa V w 1314 r. zorganizowano w Awinionie pierwsze konklawe. Włoscy kardynałowie, na znak protestu, w ogóle na nie nie przybyli i wybrano papieżem następnego Francuza i tak będzie przez najbliższe siedemdziesiąt lat.
PAŁAC PAPIESKI W AWINIONIE POŁOŻENIE AWINIONU WE FRANCJI
W 1349 r. papieże wykupili prawa do Awinionu - stał on się czymś w rodzaju drugiego Państwa Kościelnego. Przebywający w Awinionie włoski poeta Francesco Petrarka mówił o „niewoli awiniońskiej”, czy „babilońskiej” papieży, sugerując tym samym, że są oni siłą przetrzymywani przez króla francuskiego. W ten sposób malała zależność Rzymu od papieża, ponieważ istniała obawa, że któryś z możnych arystokratycznych rodów ogłosi w końcu Rzym świeckim księstwem, poszczególni papieże starali się wysyłać do Rzymu swoje wojsko i w ten sposób kontrolować sytuację. Niestety nie przynosiło to specjalnych efektów. Dodatkowo bardzo osłabł autorytet papiestwa. W całej Europie mówiono o wystawności życia i niemoralności papieży awiniońskich.
Papieże w czasie schizmy
Święta Katarzyna ze Sieny namówiła papieża Grzegorza XI, by zdecydował się wrócić do Rzymu. Papież wraca w 1377 r., a w 1378 r. umiera w Rzymie. Po raz pierwszy od 70 lat konklawe została zwołana w Rzymie, najwięcej było kardynałów włoskich, którzy ogłosili papieżem Urbana VI. Nowy papież natychmiast wszedł w konflikt z kardynałami z Francji - obraził ich. Ci wyjechali do Awinionu, tam zorganizowali druga konklawe i wybrali nowego papieża Bonifacego IX. W 1378 r. zaczęła się wielka schizma zachodnia czyli urzędowanie dwóch papieży. Kiedy ci dwaj umarli, znowu zostało wybranych dwóch. Schizma ta podzieliła Europę. Jedni uznawali papieża awiniońskiego na przykład: Francja, Polska, Węgry, natomiast papieża rzymskiego - Anglia, Niemcy, Aragonia i w Neapolu.
Podział Europy pomiędzy dwa papiestwa: rzymskie i awiniońskie
W ten sposób autorytet papiestwa jeszcze bardziej podupadł - świeccy zaczęli się domagać zwołania soboru i zlikwidowania sporu. Został on zwołany w 1409 r. w Pizie. Wybrano nowego papieża Aleksandra IV - doprowadziło to do pogłębienia schizmy, ponieważ żaden z panujących wtedy papieży nie uznał tego soboru i nie zrzekł się tiary- było więc już trzech papieży.
Kolejny sobór został zwołany do Konstancji (nad Jeziorem Badeńskim w Szwajcarii) w 1414 r. Trwał on do 1418 r. Najpierw zadbano oto, by trzej papieże złożyli tiary. Papieżem wybrano Marcina V. Schizma wydawała się być załagodzona, ale wszyscy widzieli, że kościół wymaga głębokiej reformy, dlatego zobowiązano Marcina V do ich przeprowadzenia i zwołania kolejnego soboru, żeby zdać relacje z tych reform. Na soborze w Konstancji w 1415 r. spalono także czeskiego heretyka Jana Husa, żeby uniemożliwić utworzenie kultu, jego prochy zostały rozrzucone w cztery strony świata.
Sąd nad Janem Husem w Konstancji Spalenie Jana Husa
Nowy sobór zwołano dopiero w 1431 r. do Bazylei. Zwołał go papież Eugeniusz IV (soboru nie zdążył zwołać Marcin V, tak jak obiecał w Konstancji, ponieważ w Italii wybuchła w 1421 r. epidemia dżumy i do Rzymu nie przybył żaden kardynał mimo, że Marcin V taki sobór ogłosił. Na soborze w Bazylei, zaczął się spór między tak zwanymi koncyliarystami, a kurialistami. Koncyliaryści uważali, że nadrzędna władze w kościele katolickim powinien mieć sobór, czyli biskupi plus papież. Nazwa tej frakcji pochodzi od konsylium - rada, sobór, natomiast kurialiści uważali, że nadrzędną władze powinien mieć papież, tak nazywany dwór papieski. Spór stał się na tyle silny, że Eugeniusz IV wraz z kurialistami opuścił Bazyleę w 1439 r., przeklinając pozostałych tam koncyliarystów i zorganizował konkurencyjny sobór we Florencji. Do Florencji przybyli przedstawiciele patriarchy i cesarza bizantyjskiego, którzy aby uzyskać pomoc zachodu przeciwko Turkom, zgodzili się zawrzeć tak zwaną unię florencką, czyli uznać nad sobą zwierzchność papieża. Eugeniusz IV doprowadził do tej unii chcąc wzmocnić swój autorytet, natomiast nie miała ona żadnego znaczenia, miała charakter czysto koniunkturalny, społeczeństwo bizantyjskie jej nie zaakceptowało, a ponieważ papiestwo nie kwapiło się do pomocy, trudno mówić o jej faktycznym zawarciu.
Eugeniusz IV na soborze Bulla zjednoczeniowa z 1439 r.
Bulla – list lub dokument papieski. Od XV wieku mianem tym określano ważniejsze dokumenty papieskie, a więc np. decyzje kanonizacyjne i dyspensy. Słowem bulla nazwano okrągłą złotą lub ołowianą pieczęć urzędu papieskiego z podobiznami świętych Piotra i Pawła z jednej strony i imieniem papieża na odwrocie, zawieszaną na sznurkach jedwabnych. Z czasem zaczęto tak nazywać każdy dokument papieski opatrzony tą pieczęcią
Pieczęć papieska nazywana bullą
Przeniesienie soboru do Florencji spowodowało nawrót schizmy, ponieważ koncyliaryści wybrali swojego papieża Feliksa V. Sobór w Bazylei zakończył swoje obrady w 1447 r. W 1449 r. Feliks V uznał zwierzchnictwo papieża rzymskiego Mikołaja V, wybranego na miejsce zmarłego w 1447 r. Eugeniusza IV i dlatego 1449 r. jest uważany za ostateczny koniec schizmy zachodniej.