3. WOJNA STULETNIA. WOJNA DWÓCH RÓŻ

LEKCJA NR 3. WOJNA STULETNIA. WOJNA DWÓCH RÓŻ

Edward III nie zapomniał zniewagi jakiej doznał, gdy francuscy możni odmówili mu praw do tronu francuskiego i pragnął zemsty. Sposób znalazł w 1337 r., kiedy to zabronił angielskim kupcom sprzedawania wełny do Flandrii. Zakaz ten spowodował kryzys we Flandrii, dlatego Flandryjczycy wygnali francuskiego namiestnika i podpisali w Gandawie porozumienie z Edwardem III, na mocy którego uznali go swoim protektorem, czyli sami podporządkowali się Anglii. Sprawa Flandrii stała się bezpośrednią przyczyną Wojny Stuletniej.

Francja na początku wojny stuletniej Edward III

I ETAP: 1337 – 1348 r.

Mimo, że wojna rozpoczęła się w 1337 r. pierwsza bitwa tej wojny, bitwa morska, miała miejsce w 1340 r., pod Sluys we Flandrii, wygrali ją Anglicy. Kolejna bitwa miała miejsce w 1346 r. pod Crecy.

Bitwa pod Sluys 1340 r. Bitwa pod Crecy 1346 r.

Tam Anglicy wystawili całkowicie nowoczesną armię, podzieloną na różnego rodzaju uzbrojenia, jednolicie wyćwiczoną, a ponadto wyposażoną w armaty. Jest to bitwa, w której po raz pierwszy w Europie zastosowano armaty. Faktyczne zwycięstwo Anglikom przyniosły oddziały łuczników i kuszników- do tej pory była to broń czeladzi, której nie używano w bitwach Francuzi natomiast ciągle walczyli na zasadzie pospolitego ruszenia i dlatego bitwę przegrali. Francuzi z tego powodu rozgłaszali potem, że wynik bitwy jest nieważny- bo Anglicy wygrali niehonorowo.

Armata z XV wieku

Łucznik angielski z XV wieku Kusznik chroniony pawężą

Anglicy ocalili swoje panowanie we Flandrii, tyle tylko, że nie wykorzystali zwycięstwa. W roku 1348 w Europie wybuchła epidemia dżumy, która pochłonęła dwadzieścia milionów ludzi (jedna trzecia mieszkańców Europy).

Relacja kronikarza:

„Wiosną tego roku mór począł w przedziwny sposób okrutne spustoszenia czynić. Choroba nie objawiała się u nas tak, jak na Wschodzie, gdzie zwykłym znamieniem niechybnej śmierci był upływ krwi z nosa. Zaczynała się ona równie u mężczyzn jak u kobiet od tego, że w pachwinach i pod pachą pojawiały się nabrzmienia, przyjmujące kształt jabłka albo jajka i zwane przez lud szyszkami. Wkrótce te śmiertelne opuchliny pojawiały się i na innych częściach ciała; od tej chwili zmieniał się charakter choroby: na rękach, biodrach i indziej występowały czarne albo sine plamy; u jednych były one wielkie i rzadkie, u drugich skupione i drobne. Na chorobę tę nie miała środka sztuka medyczna; bezsilni byli też wszyscy lekarze”

Guzy w pachwinach-pierwszy objaw dżumy, Ofiary dżumy

Całe regiony w Europie Zachodniej zostały wyludnione. Dżuma w ogóle nie dotknęła Europy Środkowo - Wschodniej, która nieźle prosperowała.

Rozszerzanie się dżumy w latach 1348- 1351 r.

Epidemia spowodowała, że brakowało rąk do pracy, dlatego w Anglii, w 1349 r., król Edward III wydał ustawę, w której wprowadzał przymus pracy, każdy, kto nie miał własnego gospodarstwa, albo własnego warsztatu musiał wynajmować się do pracy, za taką płacę jaką proponował pracodawca pod karą śmierci. Pracodawcy wykorzystywali tę ustawę i dawali jedynie jedzenie i dach nad głową , co powodowało niezadowolenie społeczne. Francja wykorzystał epidemię inaczej, Filip VI w 1349 r. zajął Delfinat - małe księstwo koło Burgundii - i przekazał je synowi, następcy tronu. Od tej pory każdy następca tronu będzie zarządzał Delfinatem, stąd nazwa francuskich następców tronu - nazywano ich Delfinami.

Delfinat

Największa fala dżumy zakończyła się w 1351 r., ale co dziesięć, piętnaście lat wybuchały nowe epidemie, tyle że już nie tak śmiertelne, prawdopodobnie dlatego, że ludzie się uodpornili. W 1350 r. zmarł Filip VI. Zastąpił go syn Jan Dobry, który nie rządził dobrze, popadł w konflikt z baronami i w konsekwencji we Francji wybuchła wojna domowa, którą postanowili wykorzystać Anglicy do rozpoczęcia nowego etapu wojny stuletniej.

II ETAP: 1356 – 1360 r.

Od początki tego etapu widać było wyraźnie, że Anglikom nie chodziło już tylko o Flandrię, a ich celem była zdobycie całej Francji. Zaatakowali z Gujeny i doszło do bitwy pod Poitiers w 1356 r.

Bitwa pod Poitiers Położenie Poitiers

Anglicy znowu wygrali. W niewolę popadł Jan Dobry. Anglicy wyznaczyli za nie go potężny okup. Regencję w jego imieniu miał sprawować jego syn i następca tronu Delfin Karol.. Ponieważ były potrzebne pieniądze na wojnę i wykupienie Jana Dobrego z niewoli, Karol w 1357 r. zwołał Stany Generalne, które uchwaliły nowe podatki, ale nie były one wystarczające, dlatego Delfin zaczął psuć monetę, co od razu odbiło się na francuskiej gospodarce i mieszczanie zbuntowali się w 1358r. Na czele buntu stanął Stefan Marcel, ówczesny burmistrz Paryża. Powstanie zostało poparte przez chłopów z okolicznych prowincji między innymi z Szampanii i z basenu Morza Śródziemnego. Jest ono nazywane żakerią. Nazwa pochodzi od francuskiego imienia Jacques czyli Jakub. Francuska szlachta nazywała chłopów pogardliwie Kubusiami.

Stefan Marcel Żakeria

Powstanie chłopów wystraszyło mieszczan i Anglików, którzy obawiali się, że przeniesie się ono na tereny, którymi zarządzali. Z tego powodu zaczęli pomagać Francuzom tłumić to powstanie. W 1360 r. zawarli z nimi pokój w Bretigny, na mocy którego odzyskali te księstwa, które kiedyś stracili na rzecz Francuzów.

Francja po pokoju w Bretigny w 1360 r.

Delfin Karol stłumił powstanie w miastach (Paryż) i kazał stracić Stefana Marcela. W 1364 r. zmarł w niewoli Jan Dobry. Po jego śmierci Delfin Karol stał się już legalnym władcą - Karol V 1366 r. zwołał on Stany Generalne po to, by uchwaliły nowe podatki. Zaczęły one obowiązywać w 1367 r.. Był to podatek rolny oraz pogłówne (podatek płacony od każdego mieszkańca). Dochody z tych podatków przeznaczono na wojsko, którego dowódca został mianowany Bertrand du Guscelin. Francuzi w 1369 r. rozpoczęli kolejny etap wojny stuletniej.

III ETAP: 1369 - 1375

Po raz pierwszy kolejny etap tej wojny rozpoczyna Francja, ale du Guscelin prowadził tę wojnę w bardzo specyficzny sposób- unikał bitew otwartych, prowadził wojnę partyzancką, która okazała się na tyle skuteczna, że w 1375 r. Francuzi zabrali Anglikom większość ziem, które ci uzyskali w poprzednich etapach (oprócz Flandrii) i Anglicy byli zmuszeni poprosić o rozejm. Podpisany on został w 1378 r. na dwadzieścia osiem lat. Karol V zmarł w roku 1380. Pozostawił po sobie małoletniego (cztery lata) następcę tronu Karola VI, w jego imieniu władze miała sprawować rada regencyjna, w składzie której znalazł się książę burgundzki Jan Nieustraszony oraz Ludwik Orleański.

ks. Burgundii Jan Nieustraszony ks. Ludwik Orleański

Dwaj regenci natychmiast pokłócili się między sobą i w konsekwencji Ludwik Orleański został zamordowany. Zastąpił go jego zięć, hrabia Filip d`Armagnac, a potem został zamordowany książę Burgundii. Wybuchła wojna domowa zakończyła ona się na trochę w 1390 r. kiedy osobiste rządy w państwie objął Karol VI. Niestety w 1392 r. objawił się u niego obłęd, który cyklicznie będzie się pojawiał co kilka lat. Na nowo władze przejmuje rada regencyjna i odnowiła się wojna domowa.

Karol VI atakuje w ataku szału swoich przybocznych

W 1377 r. w ciągu dwóch tygodni niemal jednocześnie zmarli Edward III oraz jego syn i następca tronu, książę Walii Edward nazywany „Czarnym Księciem”. Był on autorem wielu poważnych zwycięstw Anglików w czasie wojny stuletniej, między innymi to on zwyciężył po Poitiers. Na tronie zasiadł Ryszarda II, syna Czarnego Księcia , czyli wnuka Edwarda III. Był to władca nieudolny, łatwo popadający w konflikty z baronami. W 1379 r. wydał prawo o wprowadzeniu pogłównego, które miało być płacone w równej wysokości zarówno [przez bogatych, jak i biednych. Ta ustawa, jaki i ustawa o pracy przymusowej wzbudzała wielkie oburzenie i stała się przyczyną powstania Watta Tylera w 1381 r., który propagował wśród biedoty miejskiej i wiejskiej poglądy oksfordzkiego profesora Johna Wiklifa.

John Wiklif wśród lollardów

Dotyczyły one ubogiego Kościoła- księża powinni wyrzec się bogactwa, Kościół powinien być Kościołem narodowym – papież powinien zajmować się dogmatami, ale w danym państwie Kościołem powinien zarządzać król. Pragnął tez przetłumaczyć „Biblię” na języki narodowe. Poglądy te antagonizowały społeczeństwo. Krytykowano nie tylko Kościół ale także szlachtę. Powszechnie powtarzano dwuwiersz.

„Gdy Ewa przędła a Adam rył,

kto wtedy jaśnie panem był??

Powstańcy zdobyli Londyn, w ręce wpadł im sam król, który natychmiast przyrzekł wszystko, czego chcieli, czyli wycofania niesprawiedliwych ustaw, kiedy jednak powstańcy wycofali się z Londynu. Podczas drugiego spotkania króla i Wata Tylera, przywódca powstania został nagle zaatakowany przez burmistrza Londynu i zamordowany. To spowodowało, że powstanie zostało stłumione.

Śmierć Wata Tylera

Powstanie Wata Tyler

W 1399 r. Ryszard II został zdetronizowany (koniec Plantagenetów w Anglii), na jego miejsce wybrano Henryka IV z rodu Lancasterów, którzy przez matkę byli spokrewnieni z Plantagenetami. Henryk IV zmarł w 1413 r. Zastąpił go jego syn Henryk V, który postanowił odnowić wojnę stuletnią wykorzystując fakt, że we Francji trwała właśnie wojna domowa i przez co kraj ten wydawał się łatwym łupem. W 1415 r. wojska angielskie wylądowały we Flandrii.

IV ETAP: 1415 – 1422

Wojska angielskie wylądowały we Flandrii w 1415 r. do starcia doszło pod Azincourt. Anglicy tę bitwę wygrali. Po niej Henryk V wydał rozkaz wyrżnięcia wszystkich jeńców i to od tego etapu stanie się zasadą dla obu stron – doprowadziło to do wyginięcia starej szlachty angielskiej pochodzącej od Normanów. Po zwycięstwie pod Azincourt wojska angielskie zajęły całą Flandrię, następnie Normandię i powędrowały w kierunku Paryża. Karol VI, który był świadomy tego, co się dzieje, zgodził się na rokowania z Henrykiem V w Troyes w 1420 r. i tam uznał Henryka V swoim następcą na tronie, jednocześnie wydziedziczając swojego legalnego syna Delfina Karola. Przypieczętowaniem tego układu było małżeństwo Henryka V z córką Karola VI Katarzyną Walezjuszką, która po roku urodziła syna. W 1422 r. najpierw zmarł Henryk V, kilka tygodni po nim umarł Karol VI. Wtedy to społeczeństwo francuskie podzieliło się na dwie grupy. Jedni byli za Delfinem Karolem, ale on nie mógł się koronować, gdyż Reims, tradycyjne miasto koronacji królów francuskich, było zajęte przez Burgundczyków, współpracujących z Anglikami. Druga grupa opowiedział się za małym Henrykiem VI, który został wywieziony do Anglii. We Francji wciąż trwała wojna domowa.

V ETAP: 1429 – 1453

Wojska angielskie w 1429 r. z Gujeny znowu wkroczyły na teren Francji i rozpoczęło się oblężenie Orleanu. Delfin Karol miał już tak wszystkiego dosyć, że zdecydował się wstąpić do klasztoru.

Wtedy pojawiła się Joanna d` Arc. Chłopka z małej wioski Domremy, która od dziecka słyszała głosy i miała objawienia.

Rodzinny dom Joanny d’ Arc Francja w czasach Joanny d" Arc

Prowadzona takim wewnętrznym głosem udała się na poszukiwanie Delfina i jego dworu. Za cud należy uznać, że samotna 16-letnia chłopka dotarła cała i zdrowa do Delfina, w czasach toczącej się wojny z najeźdźcą i wojny domowej. Joannę poddano rożnym próbom np. próbie dziewictwa zanim uwierzono w jej posłanie. Przekonała jednak Delfina do kontynuowania walki z Anglikami. Dwór wystawił nowe wojsko, które poszło walczyć pod Orlean. Joanna napełniła Francuzów takim duchem walki, że Anglicy musieli odstąpić od oblężenia miasta. Następnie zostało wyzwolone Reims i tam Delfin Karol mógł się koronować na króla Karola VII.

Joanna d’ Arc pod Orleanem Joanna d’Arc na koronacji Karola VII

W 1431 r. Joanna wpadła w ręce Burgundczyków, a ci przekazali ją Anglikom. Oskarżona o czary spłonęła na stosie w 1433r. a w XX wieku została kanonizowana.

Wieża w Rouen- więzienie Joanny Spalenie Joanny na stosie w Rouen

Śmierć Joanny d' Arc nic nie dała Anglikom, przeciwnie Francuzi jeszcze bardziej się zatracili w walce, Dziewica Orleańska, tak nazywano Joannę, spowodowała, że Francuzi przekształcili się w naród. W 1453 r. w rękach Anglików pozostał już tylko port Calais. Ta data jest uważana powszechnie za koniec wojny stuletniej. Wojna ta zakończyła się bez żadnego traktatu pokojowego, ale za zwycięzcę uważa się Francję, która ocaliła własne terytorium, podczas gdy Anglia straciwszy masę pieniędzy straciła wszystko. Francja przyłączyła dwie prowincje. W roku 1477 Ludwik XI pokonał księcia Burgundii Filipa Śmiałego i przyłączył Burgundię, natomiast w roku 1490 Karol VIII poślubił Annę Bretońską i w ten sposób także Bretania została przyłączona do Francji.

WOJNA DWÓCH RÓŻ

Była to wojna domowa, która toczyła się na terenie Anglii. Uważana jest za swoiste przedłużenie wojny stuletniej bo była jej skutkiem. Była to wojna o władzę pomiędzy dwoma rodami: Lancasterów, którzy mieli w herbie różę czerwoną oraz Yorków, którzy mieli w herbie różę białą. Wojna ta zaczęła się w roku 1455.

Róża Yorków i Lancasterów

PRZYCZYNA:

Angielski król Henryk VI po swoim francuskim dziadku odziedziczył obłęd, który objawiał się tak jak u jego przodka nagłymi atakami szału. Do tego król, mimo posiadania żony, nie miała żadnego potomstwa. Dlatego też rodzina Yorków, wywodząca się od młodszej córki Edwarda III, czekała spokojnie na przejęcie tronu. Nagle królowa urodziła syna, a wszyscy wiedzieli, że nie może to być dziecko Henryka VI, na dworze wiedziano bowiem o romansie królowej. Yorkowie wszczęli bunt - tak zaczęła się wojna domowa. Doradcą Yorków był hrabia Henryk Warwick, który był nazywany „Twórcą Królów”, gdyż odegrał w tej wojnie istotną rolę. On to doprowadził w 1460 r. do obalenia Henryka VI. Na jego miejsce osadzono tronie przedstawiciela rodu Yorków- Edwarda IV. Warwick uznał po pewnym czasie, że Yorkowie nie odwdzięczyli mu się tak, jak należy za poparcie, więc przeszedł na stronę Lancasterów, co spowodowało obalenie Edwarda IV i powrót na tron Henryka VI. Panował on jednak bardzo krótko. W 1461 r. został znowu obalony, a tron przywrócono Edwardowi IV. W tym samym roku Henryk VI zmarł. W 1483r. umarł Edward IV. Na tronie zasiada jego kilkumiesięczny syn Edward V, który został obalony, a następnie otruty przez swojego wuja Ryszarda III. Zbrodnie Ryszarda III spowodowały kolejny bunt możnych. Na jego czele stanął spokrewniony przez swoja matkę z Lancasterami- Henryk Tudor. Doszło do bitwy w 1485 r. pod Bosworth, w której Ryszard III zginął. Henryk Tudor został nowym władca Anglii (Henryk VII) i stał się założycielem nowej dynastii Tudorów. Bitwa pod Bosworth kończy historię średniowiecznej Anglii, tak jak bitwa pod Hastings ją zaczęła.

Henryk VII Tudor Róża Tudorów