4. HUSYTYZM. WOJNY HUSYCKIE

LEKCJA 4. HUSYTYZM. WOJNY HUSYCKIE

Jan Hus był rektorem i wykładowcą na Uniwersytecie Karola w Pradze. W każdą niedzielę miał obowiązek wygłaszania kazań w Kaplicy Betlejemskiej w Pradze Jako temat kazań wybrał krytykę poglądów Johna Wiklifa, z czasem jednak zagłębiając się w nią coraz bardziej, zaczął przychylać się do jego stwierdzeń, co znalazło wyraz w jego kazaniach. Cieszyły się one coraz większą popularnością.

Ludzie kilka dni wędrowali ze swoich miejsc zamieszkania aby posłuchać kazań Husa, w których coraz więcej było krytyki kościoła i akcentów narodowych.

Jan Hus Kaplica Betlejemska gdzie Hus wygłaszał kazania

Zaniepokoiło to cesarza Zygmunta Luksemburczyka, który w 1414 r. zobowiązał Jana Husa do stawienia się na soborze w Konstancji i oczyszczenia się z zarzutu herezji. Jednocześnie przyznał Husowi glejt żelazny, czyli zapewnienie o bezpieczeństwie, w którym zapewniał go, że bez względu na to, jak potoczą się sprawy na soborze w Konstancji, będzie on mógł swobodnie powrócić do Czech. Jan Hus uwierzył w to zapewnienie. Zjawił się w Konstancji, gdzie okazało się, że nikt nie zamierza z nim dyskutować - wtrącono go do więzienia, a w rok później spalono na stosie.

Sąd na Husem w Konstancji Spalenie Jana Husa w Konstancji

Kiedy wieść o tym doszła do Pragi w 1419 r. zwolennicy Husa wtargnęli do Ratusza i wyrzucili przez okno 7 katolickich rajców; królem był wtedy Wacław IV Luksemburczyk. Wydarzenie to nazywa się pierwszą defenestracją praską (fenster - okno). Jednocześnie spisano poglądy Husa i powstały Cztery Artykuły Praskie:

1. komunia pod dwoma postaciami,

2. liturgia w języku narodowym,

3. sekularyzacja dóbr kościelnych (ubogi kościół),

4. egzekucja starościńska dla grzechów głównych, co oznacza, że władze świeckie miały obowiązek pilnować, by ludzie nie grzeszyli.

Niedługo po tych wydarzeniach w 1419 r. zmarł bezdzietnie Wacław IV Luksemburczyk. Korona czeska powinna przypaść jego bratu Zygmuntowi Luksemburczykowi -cesarzowi niemieckiemu, ale Czesi ,właśnie Zygmunta obarczali odpowiedzialnością za śmierć Husa i nie zamierzali uznać go swoim królem. Zygmunt zorganizował więc wyprawę na Czechy. Jego wojska w 1420 r. zostały pokonane w bitwie pod Witkową Górą i musiały się wycofać. W 1424 r. zginął przywódca husytów Jan Żiżka. Na czele husytów stanął Prokop Wielki. Jego zasługą było przeniesienie wojny w 1428 r. z terytorium Czech do Niemiec co oznaczało przejście na pozycję defensywną Zygmunta Luksemburczyk

Jan Żiżka Prokop Wielki

Prokop Wielki stworzył nowa taktykę walki. W czasie ataku wroga wozy husyckie z taboru, tworzyły tzw. wagon zza którego można było się bezpieczne bronić, przy okazji dziesiątkując wroga.

Husycki wóz obronny Ustawianie taboru

Po kilku latach istnienia husytów ruch ten zaczął się dzielić na dwa (trzy) skrzydła. Pierwsze to kalikstyni (utrakwiści). Nazwa kalikstyni pochodzi od łacińskiego słowa calix- kielich, był to symbol komunii pod dwiema postaciami. Do kalikstynów należała głównie szlachta czeska i bogate mieszczaństwo. W swoim programie kalikstyni nie stawiali postulatów społecznych, chodziło im głównie o sprawny kościół i sekularyzacje dóbr kościelnych, która była dla nich głównym powodem przyłączenia się do husytów. Druga grupa to taboryci, od góry Tabor w południowych Czechach, gdzie mieli oni swój główny obóz. Przewodził nimi Prokop Wielki. Ci głownie stawiali żądania społeczne - równość wobec prawa i majątku .Kalikstyni dążyli do tego, by jak najszybciej tę wojnę zakończyć, chcieli dojść do porozumienia z Zygmuntem Luksemburczykiem, za co on musiał by zatwierdzić sekularyzację dóbr kościelnych. Taboryci nie zamierzali iść na żadną ugodę. Konflikt stawał się coraz bardziej poważny. W 1431 r. w Europie został zwołany nowy sobór do Bazylei. Zwołał go papież Eugeniusz IV (soboru nie zdążył zwołać Marcin V, tak jak obiecał w Konstancji, ponieważ w Italii wybuchła w 1421 r. epidemia dżumy i do Italii nie przybył żaden kardynał mimo, że Marcin V taki sobór ogłosił). Na nim, między innymi, miano rozmawiać o kwestii husyckiej. Zaproszono również przedstawicieli husytów Kardynałowie postawili warunek - ugoda z całym ruchem husyckim. Taki warunek postawił także Zygmunt Luksemburczyk.

Prokop Wielki na czele husyckiego poselstwa w Bazylei

Dlatego też w 1434 r. kalikstyni napadli na taborytów pod Lipanami i wyrżnęli ich, co umożliwiło kalikstynom porozumienie z Zygmuntem Luksemburczykiem i zawarcie w 1436 r. tak zwanych kompaktów praskich, na mocy których Zygmunt Luksemburczyk przyznawał husytom prawo do liturgii w języku narodowym, komunie pod dwoma postaciami i zatwierdził sekularyzację dóbr kościelnych. Natomiast kalikstyni uznali go królem Czech.

Bitwa pod Lipanami

W 1437 r. Zygmunt Luksemburczyk zmarł, pozostawił po sobie córkę Elżbietę, której mężem był Albrecht Habsburg. To właśnie Albrecht miał po Zygmuncie zasiąść na tronie niemieckim, czeskim oraz węgierskim. Husyci jednak nie uznali praw Albrechta Habsburga do tronu, a koronę zaproponowali Kazimierzowi Jagiellończykowi, ten jednak odmówił i w Czechach zaczęła się wojna domowa, z której zwycięsko w 1457 r. wyszedł Kalikstyn Jerzy z Podiebradu. Przejęcie przez niego władzy zakończyło wojny husyckie.