5. KRYZYS CESARSTWA NIEMIECKIEGO
LEKCJA 5 .KRYZYS CESARSTWA NIEMIECKIEGO
Za oficjalną datę kończącą Wielkie Bezkrólewie uchodzi rok 1273, kiedy zmarł Ryszard z Kornwalii,
( Alfons Kastylijski zmarł wcześniej). Można było zorganizować normalną elekcję, na której wybrano najsłabszego spośród możnowładców landgrafa Rudolfa z Habsburga. Habsburgowie dziś kojarzeni są z Austrią. Te ziemie uważa się za ich własność rodową, ale zamek Habsburg, w rzeczywistości znajdował się w Szwajcarii.
Zamek Habsburg w kantonie Argowia w Szwajcarii – miejsce, w którym narodziła się dynastia Habsburgów oraz ich Herb
Wyborem Rudolfa najbardziej był rozczarowany czeski król Przemysław II Ottokar, gdyż Przemyślidzi wykorzystali „Wielkie Bezkrólewie”, by wzmocnić własną pozycję i rozszerzyć Czechy terytorialnie. Wykorzystali wymarcie austriackich Babenbergów( 1246 r.) i przejęli po nich Austrię, Syrię i Karyntię. Czechy sięgnęły do Adriatyku. Przemysław II Ottokar, będąc tak potężnym, liczył, że zostanie wybrany na niemieckiego króla, tym bardziej, że był jedynym koronowanym feudałem niemieckim. Możni niemieccy nigdy, w czasie elekcji, nie wybierali najpotężniejszego spośród siebie tylko zawsze najsłabszego, aby go nie słuchać. Dlatego wybrano Rudolfa z Habsburga, który był panem jednego zamku. Przemysław II Ottokar złożył hołd lenny Rudolfowi z Habsburga, ale kiedy wrócił do Pragi, natychmiast zaczął przeciwko niemu spiskować, licząc, na słabość Habsburga. Przeliczył się jednak. Rudolf z Habsburga wypowiedział mu wojnę, a 1276 r. pokonał Przemysława II Ottokara, zajął Pragę, a jako karę, zabrał Przemyślidom Austrię, Styrię i Karyntię, którą następnie przekazała swojemu synowi Albertowi w dziedziczne władanie tak powstało Arcyksięstwo Austrii jako domena dziedziczna Habsburgów.
Przemysław II Ottokar dwa lata później zbuntował się ponownie. Rudolf pokonał go w w bitwie pod Suchymi Krutami 1278 r.). Przemysław II Ottokar został zabity, pozostawił po sobie małoletniego synka Wacława II. Jego opiekunem mianował się właśnie Rudolf z Habsburga.
Małoletni Wacław II wita Rudolfa z Habsburga
W taki sposób Rudolf z Habsburga umocnił swoje panowanie. Dalsze lata Rudolf z Habsburga spędził na rozszerzaniu swojej własnej potęgi i kiedy umierał w 1291r., był już najpotężniejszym możnowładcą, co spowodowało, że jego syna nie wybrano już na króla Niemiec. Wybrano przeciwnika Habsburgów - Adolfa hrabiego Nassau. Albrecht złożył mu hołd lenny i wrócił do Austrii, ale Adolf z Nassau zaniepokojony nadmierną potęgą Habsburgów, zaczął przeciwko niemu spiskować, co zmusiło Albrechta do buntu. Doszło do wojny domowej. W 1298 r. w bitwie pod Golhaim Adolf z Nassau został pobity i zginął, a Albrechta wybrano królem.
Adolf von Nassau Śmierć Adolfa von Nassau w bitwie pod Göllheim
Albrecht I Habsburg, kiedy zasiadł na niemieckim tronie, myślał przede wszystkim o wzmocnieniu potęgi własnego rodu, chciał zdobyć koronę jakiegoś królestwa graniczącego z Niemcami, bo w ten sposób jego pozycja dorównywała by Przemyślidom i nie byliby uzależnieni od elekcji korony niemieckiej. Okazja taka nadarzyła się w 1301 r., kiedy wymarła dynastia Arpadów na Węgrzech i zaczęła się walka o koronę węgierską. Pojawiło się wielu chętnych do tej korony, między innymi król czeski Wacław II Przemyślida oraz, wyznaczony na ten tron przez papieża, Karol Robert Andegaweński, wywodzący się z Andegawenów neapolitańskich. W 1306 r. wymarli czescy Przemyślidzi, dlatego Albrecht stracił zainteresowanie korona węgierską, ponieważ miał dane to, że może uzyskać koronę czeską. Czechy były niemieckim lennem i to król niemiecki miał tam prawo wyznaczać następnego wasala i mógł wyznaczyć samego siebie, nie zdążył jednak tego uczynić, gdyż w r 1308 r. został zamordowany przez bratanka podczas sprzeczki rodzinnej, co tak osłabiło autorytet Habsburgów, że nie wystawili już swojego kandydata w zbliżającej się elekcji, a możni wybrali jak zwykle najmniej potężnego Henryka Luksemburga. Henryk także zaczął od wzmacniania potęgi własnego rodu, dlatego w 1311 r. mianował królem Czech swojego syna - Jana Luksemburczyka, a w 1312r. koronował się na cesarza w Rzymie, wykorzystując fakt, że papiestwo przebywało w Awinionie. W 1313 r. nowy cesarz zmarł.
Henryk VII Luksemburg Koronacja Henryka VII na cesarza
Możnowładztwo było tak zniechęcone tym, że każdy wybrany władca natychmiast stara się zwiększyć potęgę własnego rodu, nie chciało się zebrać na elekcję. Została zwołana dopiero po półtora roku i ten okres nazywa się w Niemczech „Małym Bezkrólewiem”. Wybrano Ludwika Wittelsbacha, księcia Bawarii, który od razu popadł w konflikt z papieżem Janem XXII, który rzucił na niego klątwę, ale on się tym nie przejął. Pojechał do Italii, zdobył Rzym i koronował się na cesarza. W celu całkowitego uniezależnienia wyboru cesarza od papiestwa Ludwik Wittelsbach zwołał zjazd możnych niemieckich do Rhense w 1338 r., podjęto tam decyzję, że wybór na króla niemieckiego jest równoznaczny z wyborem na cesarza, czyli żaden król niemiecki nie musi już jechać do Rzymu, aby koronować się na cesarza. Ludwik Witelsbach nie cofał się przed niczym, żeby uzyskać więcej ziem, nawet przed bigamią i morderstwem. Dlatego 1346 r. zorganizowano nową elekcję i wybrano królem Niemiec i cesarzem władcę Czech Karola IV Luksemburczyka. Tylko dlatego nie doszło do wojny domowej, że w 1347 r. Ludwik Witelsbach zmarł i Karol w ten sposób stał się pełnoprawnym królem Niemiec, a zarazem Cesarzem Rzymskim Narodu Niemieckiego. W 1356 r. Karol wydał „Złotą Bullę”, w której określił sposób wybierania cesarza niemieckiego. Nie mogło go już wybierać możnowładztwo, tylko siedmiu elektorów: trzech duchownych: arcybiskupi Kolonii, Trewiru i Moguncji oraz czterech świeckich: król Czech, książę Brandenburgii, książę Palatynatu Reńskiego oraz książę sasko-wittemberski. W tej bulli było także postanowione, że nie można dokonywać elekcji vivente rege cesarza, ale sam Karol IV złamał ten zakaz, koronując na cesarza swojego syna Wacława w 1376 r.
Pierwsza strona Złotej Bulli i złota pieczęć od której pochodzi jej nazwa
W 1378 r. Karol Luksemburczyk zmarł. To właśnie za jego panowania ustaliła się nazwa Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego. Po nim panuje Wacław IV Luksemburg. Rządził bardzo nieudolnie, dlatego został zdetronizowany w 1400 r. i zaczęła się wojna o władze między jego rodzonym bratem Zygmuntem Luksemburgiem, a Henrykiem Raspe, którą wygrał Zygmunt Luksemburczyk. W 1410 r. koronował się on na cesarza. Od 1387 r. był także królem Węgier, a w 1436 r. uzyskał koronę czeską. Zmarł w 1437 r., pozostawił po sobie córkę Elżbietę, której mężem był Albrecht Habsburg i to właśnie on został nowym cesarzem niemieckim. Od 1438 r. korona cesarska, mimo że ciągle elekcyjna, już na stałe przynależała do Habsburgów (aż do roku 1918), którzy różnymi zabiegami potrafili wygrać każdą następną elekcję.