4. PANOWANIE BATOREGO I ANNY JAGIELLONKI
LEKCJA NR 5. STEFAN BATORY i ANNA JAGIELLONKA 1576-1586
W 1576r. odbyła się II elekcja. Była to elekcja niezgodna. Magnateria wybrała na króla cesarza niemieckiego Maksymiliana II Habsburga( syn Anny Jagiellonki czesko-węgierskiej i Ferdynanda Habsburga). Natomiast średnia szlachta pod przywództwem Jana Zamojskiego wybrała królem Annę Jagiellonkę( siostra Zygmunta Augusta) przyznając jej jako małżonka-króla Stefana Batorego.
Stefan Batory Anna Jagiellonka
Wyścig do polskiej korony wygrał Batory. Ta niezgodna elekcja nie doprowadziła do wojny tylko dlatego, iż Maksymilian II w kilka tygodni po elekcji zmarł. Wyboru Batorego na króla nie uznał Gdańsk. Gdańszczanie postanowili wykorzystać elekcję do tego żeby pozbyć się Statutów Karnkowskiego, które ograniczały autonomię ich miasta. Batory w 1577 roku wyruszył na wyprawę przeciwko Gdańsku.
Panorama Gdańska w XVI wieku Gdańszczanie
Mimo kilku miesięcznego oblężenia nie udało mu się zdobyć miasta, dlatego też obie strony poszły na kompromis. Gdańszczanie przeprosili go uznając królem polskim i zapłacili wysoką kontrybucję, król natomiast zlikwidował Statuty Karnkowskiego. Batory postanowił wyprawić się na Moskwę i odebrać jej Inflanty, które Iwan Groźny zajął w okresie II bezkrólewia. Aby uzyskać zgodę na wojnę Batory w 1578 roku zgodził się powołać Trybunał Koronny, czyli najwyższy sąd apelacyjny. Powołanie tego urzędu było ostatnim zwycięstwem ruchu egzekucyjnego. W zamian za to sejm uchwalił pieniądze na wojnę z Rosją, które wraz z gdańską kontrybucja umożliwiły powołanie piechoty wybranieckiej (wybraniecka, gdyż wybierano co 10 chłopa w dobrach królewskiej uwalniano go pańszczyzny i przekształcano w zawodowego żołnierza). W 1579 roku Batory po raz pierwszy wyprawił się na Moskwę i zdobył miasto Połock. W 1580 roku wyprawił się po raz drugi i zdobył Wielkie Łuki. W 1581 roku odbyła się trzecia wyprawa pod Psków, ale nie udało się go zdobyć. Batory zrezygnował na skutek interwencji papieskiej. W 1582r. został zawarty rozejm w Jamie Zapolskim, który miał obowiązywać przez 10 lat. Rosja traciła dostęp do Bałtyku, co oznacza, iż odebrano jej Inflanty z Narwą i Dorpatem.
Batory pod Pskowem Rzeczpospolita po pokoju w Jamie Zapolskim
Po zwycięstwie nad Rosją, Batory rozpoczął przygotowania do wojny z Turcją, ponieważ tylko dlatego zależało mu na polskiej koronie, aby wyzwolić Siedmiogród z tureckiej zależności. Szlachta jednak nie pozwoliła mu na wypowiedzenie tej wojny. Polska nie miała bowiem z Turcją żadnych sporów. Ciągle obowiązywał pokój wieczysty z 1533 roku. Mało tego, ta planowana z Turcją wojna spowodowała, iż szlachta straciła zaufanie do Batorego. Uznano bowiem, iż chcąc nas wciągnąć w niepotrzebną wojnę, nie dba on o polskie interesy. Druga rzecz, która zaszkodziła Batoremu to sprawa Samuela Zborowskiego. Zborowski nie tylko nie przestrzegał warunków banicji, na którą został skazany przez Henryka Walezego, ale nawet zorganizował swoją bandę z którą grasował w Małopolsce. W 1584r. Zamojski schwytał Zborowskiego. Zamojski cieszył się łaskami Batorego, który mianował go swoim kanclerzem oraz dożywotnim i dziedzicznym hetmanem (po raz pierwszy tytuł hetmana został przyznany dożywotnio). Schwytanego Zborowskiego przekazano królowi, który kazał go ściąć. Szlachta uznała, że Batory przekroczył swoje kompetencje (zabił szlachcica), dlatego też król i średnia szlachta przestali ze sobą współpracować.
Jan Zamojski z wyrokiem śmierci na Samuela Zborowskiego
Dlatego też uważa się, iż za panowania Batorego całkowicie zakończył się ruch egzekucyjny. Król zmarł w 1586r.