5. REFORMACJA NA ZIEMIACH POLSKICH
LEKCJA NR 4. REFORMACJA I KONTRREFORMACJA W POLSCE
W 1548r. przybyli do Polski wygnani z Czech Bracia Czescy- odłam umiarkowanych husytów, wypędzonych z Czech przez Habsburgów. Osiedlili się w Wielkopolsce, w Lesznie, tam założyli Akademię, która słynęła z wysokiego poziomu nauczania. Jednym z najsłynniejszych pedagogów w tej szkole był Jan Amos Komensky( 1592- 1670r.) Za panowania Zygmunta Augusta ostatecznie ukształtowały się w Polsce kościoły reformowane. Młody król w przeciwieństwie do swojego ojca prowadził tolerancyjną politykę religijną, co spowodowało rozwój reformacji. W 1550r. odbył się pierwszy zjazd duchownych kalwińskich w Koźminku. W 1551r. przeszedł na kalwinizm Mikołaj Oleśnicki, który założył w Pińczowie kalwińskie gimnazjum, które uzyskało wkrótce przydomek Sarmackich Aten (po rozłamie w kościele kalwińskim stała się szkołą ariańską).
Pińczów- Sarmackie Ateny
W 1552r. polscy kalwini wystąpili z postulatem utworzenia Kościoła narodowego. Ten postulat rozpatrzono w 1555r., na sejmie w Piotrkowie, podjęto wtedy uchwałę o utworzenia, za zgodą papieża, Kościoła narodowego, na mocy którego największą władzę religijną miałby król. Podlegały by mu wszystkie wyznania w Polsce, a spory religijne rozstrzygał by sobór narodowy. Wprowadzono by komunię pod dwoma postaciami oraz małżeństwa księży. Na sejmie tym powołano delegację, której przewodził Stanisław Maciejowski, która wyruszyła do Rzymu, aby uzyskać zgodę na powołanie takiego kościoła. Wiara, że papież się zgodzi była naiwnością. Papież przerażony możliwością oderwania się Polski od Kościoła nie wydał zgody na powołanie soboru narodowego oraz wysłał do Polski jako pierwszego nuncjusza (ambasador papieski w danym kraju) Alojzego Lippomano, który zaczął żądać w polski sejmie uchwalenia w Polsce kary śmierci dla tych wszystkich, którzy dokonują konwersji – przejdą z jednej wiary na drugą. Żądanie Lipomano tak oburzyło szlachtę, że doprowadziła ona do wygnania nuncjusza z Polski. W 1562r. doszło do rozłamu w Kościele kalwińskim. U źródeł tego rozłamu leżały różnice w kwestiach społecznych i dogmatycznych. Przedstawiciele tak zwanego Zboru Mniejszego, których coraz częściej nazywano arianami, twierdzili, że wszyscy ludzie są równi wobec siebie, zaprzeczali dogmatowi wniebowstąpienia Matki Boskiej i głosili pacyfizm. Przedstawiciele Zboru Większego, których nazywało się kalwinami, byli mniej radykalni pod względem społecznym. W 1563r. zakończył swoje obrady sobór trydencki, na którym Polskę reprezentował Stanisław Hozjusz.
W październiku tego roku jako legat i nuncjusz apostolski przybył do Rzeczypospolitej Giovanni Francesco Commendone, który ostatecznie odwiódł Zygmunta Augusta od idei utworzenia polskiego kościoła narodowego. Król Zygmunt II August wraz z Senatem przyjął z rąk nuncjusza księgę ustaw soboru trydenckiego na sejmie w Parczewie 7 sierpnia 1564 roku, ale na skutek wątpliwości co do jego uchwał, ostatecznie zatwierdzono je w 1577r. W 1564r. Hozjusz sprowadził do Polski jezuitów, których osadził w Braniewie. Tam powstało pierwsze kolegium jezuickie. Stanisław Hozjusz był najbardziej zaangażowany w walkę z reformacją w Polsce. Sprowadzenie jezuitów jest uznawane za początek kontrreformacji w Polsce.
Stanisław Hozjusz Alojzy Lippomano Giovanni Commendone
Mimo tego, państwo polsko- litewskie korzystnie wyróżniało się na tle Europy, zgodą pomiędzy wyznaniami, brakiem wojen religijnych, a nawet współpracą. Dowodem może być ugoda sandomierska z 1570r., w której polscy kalwini i luteranie zawarli umowę, że nie dopuszczą do wyboru króla w Rzeczypospolitej, który nie będzie przestrzegał tolerancji religijnej. W 1573r. na sejmie konwokacyjnym w Warszawie został zawarty międzywyznaniowy akt tolerancyjny nazywany konfederacją warszawską, która stała się integralną częścią Artykułów Henrykowskich, które musiał zaprzysiąc każdy król elekcyjny. W 1599r. ukazał się przekład Biblii na język polski autorstwa Jakuba Wujka