1. Odkrycia geograficzne
LEKCJA NR 1. ODKRYCIA GEOGRAFICZNE
W 1453r. Turcy zdobyli Konstantynopol i w ten sposób cały Szlak Jedwabny znalazł się w ich rękach. Turcy zmonopolizowali handel ze Wschodem, zezwalali chrześcijańskim karawanom kupieckim na przejazd do Indii i Chin, ale narzucali tak wysokie cła, że towary indyjskie i chińskie stawały się w Europie coraz droższe. Ponadto Europa odczuwała deficyt kruszców, spotęgowany jeszcze ujemnym bilansem handlowym pomiędzy Azją i Europą, który utrzymywał się przez całe średniowiecze, a był spowodowany tym, że Europa praktycznie nie miała towarów, które mogłyby zainteresować kupców azjatyckich i tym samym ustabilizować bilans. Były to dwie podstawowe przyczyny zainteresowanie Europejczyków szukaniem alternatywnej, morskiej, drogi do Indii gdyż handel z Chinami i Indiami przez całe średniowiecze, od XIII w., przynosił bardzo wysokie dochody. Inne przyczyny, które umożliwiły odkrycia, to postęp techniczny- w pierwszej połowie XV wieku, wybudowano nowy rodzaj statku – karawelę – był to statek trójmasztowy, przy czym jeden z żagli był ruchomy, co ułatwiało ustawienie statku w korzystnym położeniu względem wiatru.
Karawela portugalska Wielki Szlak Jedwabny
Postęp techniczny polegał także na wykorzystaniu takich urządzeń jak astrolabium, które umożliwiało określenie pozycji statku względem gwiazd oraz kompasu lub busoli( oba te przyrządy wyznaczały północ) i map z naniesiona na nie siatką kartograficzną.
Astrolabium Busola Kompas
Państwem, które zapoczątkowało odkrycia geograficzne była Portugalia. Najwięcej zasług przy odkryciach położył syn króla Jana I z dynastii Avis książę Henryk nazywany Żeglarzem, był trzecim synem portugalskiego króla Jana I, całe życie i środki materialne poświęcił na modernizację portugalskiej floty. Wyznaczył następnie perspektywiczny plan odkryć, wysyłając ze swojej siedziby w Sagres, gdzie założył pierwszą w świecie szkołę nawigacji, wyprawy morskie wzdłuż wybrzeży Afryki, na południe, tak aby sprawdzić, czy można dopłynąć do Azji opływając Afrykę.
Henryk Żeglarz Akademia Morska w Sagres 
Henryk Żeglarz zmarła w 1460r.. Plan, który wymyślił był wykonywany także po jego śmierci i doprowadził nie tylko do znaczących odkryć, ale także do skolonizowania przez Portugalczyków Afryki Zachodniej. Celem tych wypraw było poszukiwanie morskiej drogi do Indii. O odkryciach Portugalczyków mówi się, że były nie efektowne, ale efektywne. Trwały bowiem kilkadziesiąt lat zanim osiągnięto pierwszy sukces, w 1471r. minęli równik. W 1488r. portugalski kapitan Bartolomeo Dias dopłynął do krańca Afryki i stwierdził, że jej brzeg skręca w kierunku północno – wschodnim, dlatego nazwano go Przylądkiem Dobrej Nadziei, ponieważ dawał nadzieje na dopłynięcie do Azji.
Bartolomeo Dias podczas drogi do Przylądka Dobrej Nadziei
Bartolomeo Diaz chciał płynąc dalej, ale ponieważ jeszcze nikt nie dopłynął tak daleko na południe, jego załoga zbuntowała się i musiał wrócić. Dopiero w 1497r. inny Portugalczyk- Vasco da Gama dopłynął do Indii, i w ten sposób, w rękach portugalskich, został zmonopolizowany, na trzy następne stulecia, handel z Indiami.
Vasco da Gama Podróż Vasco da Gamy
Człowiekiem, który ostatecznie umocnił panowanie Portugalii na Oceanie Indyjskim był markiz Alfonso Albuquerque, który w 1510r. założył w Indiach portugalskie faktorie Goa i Kalikat, które w rękach portugalskich będą aż do XX w. Hiszpania była zaniepokojona portugalskimi odkryciami, ale zajęta ostateczną rozprawą z Maurami nie była w stanie aż do roku 1492 zaangażować się w odkrycia. Dopiero zdobycie Grenady w 1492r., a tym samym zakończenie po czterech wiekach rekonkwisty spowodowało, że Królewska Para Hiszpanii- Izabela Kastylijska i Ferdynand Aragoński udzielili zgody i przyznali środki finansowe Krzysztofowi Kolumbowi na zorganizowanie wyprawy, której celem było znalezienie zachodniej drogi do Indii. Wyprawa wyruszyła w sierpniu 1492r. i po 3miesiącach dopłynęła do wysepki na Morzu Karaibskim, nazwanej przez Kolumba San Salwador. Ameryka została odkryta, chociaż Kolumb do końca życia był przekonany, że dopłynął do Azji.
Krzysztof Kolumb
Od 1503r. zaczęły się ukazywać w Europie listy i fragmenty pamiętników włoskiego podróżnika Amerigo Vespucci, w których opisywał barwnie nowe lądy. Zostały przetłumaczone na wiele języków, przynosząc wielką popularność autorowi, którego imieniem coraz częściej zaczęto nazywać odkryty przez Kolumba ląd. W 1505r. holenderski kartograf Marcin Waldseemüeller wydawał "Wstęp do Kosmogonii" i poprosił Amerigo Vespucci o pozwolenie wydrukowania jego dziennika. To właśnie w tym dziele po raz pierwszy oficjalnie ogłoszono, że Kolumb odkrył Nowy Świat. Waldseemüeller zamiennie nazywał czasem te ziemie lądem Ameriga. I to właśnie Waldseemüeller jest odpowiedzialny za to, że odkryty przez Kolumba kontynent od 1507r. został nazwany Ameryką. W Hiszpanii aż do XIX wieku te ziemie nazywano Nowym Światem bądź Indiami Zachodnimi.
W 1519r. wyruszyła wyprawa portugalskiego żeglarza Ferdynanda Magellana. Magellan chciał zakończyć to co zaczął Kolumb, czyli znaleźć tzw. zachodnią drogę do Indii. Portugalski król nie pozwolił mu zorganizować tej wyprawy, dlatego Magellan uciekł z Portugalii i uzyskał zgodę króla Hiszpanii Karola I Habsburga na podróż. Pięć statków wypłynęło pod hiszpańską banderą. Dopłynęli do wybrzeży Brazylii i popłynęli na południe w poszukiwaniu cieśniny. Warunki pogodowe sprawiły, że musieli przezimować. Wiosną wyprawa wyruszyła dalej na południe, kiedy już całkowicie stracili nadzieję, że cokolwiek odkryje, znaleźli niewielka cieśninę, o prawie czarnych wodach i niesamowicie najeżoną skałami. Mimo to dwa statki Magellana przepłynęły cieśninę a trzeci, największy, na którym były wszystkie zapasy żywności znowu zdezerterował pozostawiając swoich współtowarzyszy prawie zupełnie bez żywności. Mimo to Magellan podjął decyzje płynięcia dalej. Ocean który odkrył nazwał Oceanem Spokojnym bowiem faktycznie przez 100 dni była wspaniała pogoda do żeglowania. Po kilku tygodniach odkryli Wyspy Złodziejskie, a potem Filipiny, gdzie Magellan zginął w walkach z tubylcami. Dowodzenie nad wyprawą przejął Hiszpan Sebastian El Cano i to on ostatecznie dopłynął do Europy w 1522r.
Ferdynand Magellan Wyprawa Magellana i Sebastiana El Cano 
Wyprawa Magellana była pierwszą wyprawą która ustaliła prawdziwe wymiary ziemi, linię zmiany daty i to, że glob ziemski to w 70 % oceany i morza, potwierdziła również, że faktycznie ziemia ma kształt kulisty. Francis Drake jest drugi w historii człowiekiem, który opłynął świat dookoła w latach 1577-1580. Hiszpanie i Portugalczycy w 1494r. zawarli pierwszy układ który dzielił świat. Układ ten zawarty w Tordesillas dzielił kulę ziemska na obszar wpływów hiszpańskich i portugalskich. Linia ta była przeprowadzona ok.2000 mil na zachód od Azorów. Ziemie leżące na zachód od tej linii miały stanowić strefę wpływów hiszpańskich, natomiast na wschód od niej portugalskich. W ten sposób Hiszpanie, nie znając prawdziwego zarysu Ameryki Południowej, wyzbywali się na rzecz Portugalii, Brazylii, która pozostała po stronie portugalskiej. W 1529r. zawarto drugi układ - w Saragossie, który zmieniał linię demarkacyjną nieco na korzyść Hiszpanów. W II połowie XVI w. Nowym Światem zaczęli się interesować Anglicy i Francuzi.
Włoski żeglarz John Cabot ( Giovanni Caboto) na rozkaz króla Anglii- Henryka VII, w 1497r. wyruszył na poszukiwanie północnej drogi do Azji, gdzie oczywiście nie dotarł, ale stał się odkrywcą Nowej Fundlandii i Labradora- co stanie się potem podstawą angielskich roszczeń do tych terenów. Tak samo jak odkrycia, które poczynił Jacques Cartier na terenie Kanady w latach 1534-1536 staną się podstawą roszczeń francuskich do rzeki św. Wawrzyńca.