4. Kontrreformacja i reforma Kościoła Katolickiego w XVI

LEKCJA NR 4. KONTRREFORMACJA I REFORMA KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO W XVI WIEKU

Reformacja wstrząsnęła Kościołem, mimo to papieże bardzo długo nie chcieli podejmować żadnych działań z wyjątkiem obrony stanu posiadania ideologicznego i materialnego i działań mających na celu zdławienie nowych wyznań siłą. Te działania słusznie nazywane są kontrreformacją. Kolejni papieże nie chcieli się zgodzić na zwołanie powszechnego soboru, którego domagali się ludzie świeccy, uważano bowiem, że tylko taki sobór może ostatecznie i raz na zawsze ustalić podstawowe zasady wiary. Papieżem, który zapoczątkował nową tendencję czyli dążenie do przemian wewnątrz Kościoła, pogłębienie życia religijnego, wzmocnienie dyscypliny i usunięcie nadużyć był Paweł III, który zatwierdził regułę nowego zakonu jezuitów 1540, założonego w 1539r. przez hiszpańskiego żołnierza, baskijskiej narodowości, Ignacego Loyolę (został kanonizowany po śmierci w 1662r.).

Św. Ignacy Loyola Habit jezuity

Ponieważ Loyola był żołnierzem, to zakon zorganizował także na zasadzie wojska, to znaczy na czele stał nie opat tylko generał, obowiązywała wojskowa dyscyplina, kandydatów do zakonu dobierano niezwykle starannie, obowiązywał pięcioletni nowicjat. Jezuici, ponieważ bardzo dbali o dyscyplinę i inteligencję zakonników, bardzo szybko opanowali całą Europę i w wielu krajach, jak na przykład w Polsce, przyczynili się do powstrzymania reformacji. Zakładali szkoły tzw. Kolegia( collegium), które słynęły w XV wieku z wysokiego poziomu nauczania i niekonwencjonalnych metod (nie uczono na pamięć, wprowadzono geografię i historię, dzielono uczniów na klasy według wieku) i właśnie przez to szkolnictwo jezuici uzyskali tak wielki wpływ na szlachtę, a ponieważ byli też najczęściej spowiednikami królów i książąt, z tego właśnie powodu uzyskali możliwość wpływania na politykę międzynarodową. W XVI wieku należy ich uznawać za pozytywną siłę w Kościele.

Drugim przedsięwzięciem, które miało powstrzymać reformację, było przywrócenie Inkwizycji w 1542r., Kierowało sześciu kardynałów, którzy tworzyli Św. Oficjum, któremu podlegały trybunały prowadzone, jak w średniowieczu, przez dominikanów. W XVI wieku, a nawet w XVII, Inkwizycji bali się wszyscy, bo instytucja ta mogła wystąpić nawet przeciwko dostojnikom kościelnym. Jeśli ktoś został oskarżony o herezję, to praktycznie nie było żadnej możliwości, żeby się uwolnić – torturowano, aż do przyznania się do herezji. Przyznanie nie chroniło od śmierci na stosie- skruszonych heretyków czyli takich, którzy się przyznali duszono dyskretnie przed zapaleniem stosu, zatwardziali grzesznicy czyli tacy, którzy się nie przyznali, płonęli żywcem. Zakończeniem procesu inkwizycyjnego była uroczysta ceremonia, nazywana z jęz. portugalskiego auto da fė co znaczy „akt wiary”.Było to publiczne wyznanie wiary.

Ceremonia auto da fe

Wreszcie w 1545r. sobór zwołał papież Paweł III do Trydentu i zaprosił na niego, oprócz katolików, także protestantów (wyznania reformowane), chciał bowiem doprowadzić do ugody. Na soborze od razu uchwalono dwa dogmaty: pierwszy- dla chrześcijanina najwyższym autorytetem jest słowo papieża( protestanci uznali, że katolicy w ten sposób przedkładają autorytet papieża ponad Ewangelię drugi-o rzeczywistej obecności Chrystusa w chlebie i winie (wyznania protestanckie traktowały Komunię Św. Symbolicznie).

Sobór trydencki 1545- 1563r.

Sobór z przerwami obradował przez 18 lat, nie tylko w Trydencie, ale również w Bolonii. Na nim podjęto wiele postanowień, które obowiązują w kościele do dzisiaj:

• wprowadzono obowiązek przebywania biskupów we własnych diecezjach
• obowiązek odbywania inspekcji, przez biskupa, w każdej parafii przynajmniej raz na pięć lat
• nakazano także by każda diecezja posiadała własne seminarium duchowne
• wprowadzono zakaz pełnienia przez jedną osobę dwóch funkcji kościelnych (dwóch stanowisk)
• zakazano nepotyzmu
• wprowadzono księgi metrykalne
• wprowadzono celibat
• języki narodowe w czytaniach chociaż modlitwy nadal miały być łacińskie
• prowadzono także cenzurę kościelną i to nie tylko wobec książek innowierczych, ale miały jej także podlegać książki pisane przez katolików.

W celu ułatwienia wiernym orientacji, które książki są dozwolone, a które nie, co rok postanowiono aktualizować indeks ksiąg zakazanych (pierwszy taki indeks ksiąg zakazanych został wydrukowany w 1559r. przez papieża Pawła IV). Reforma trwała także po zakończeniu soboru. W 1582r. papież Grzegorza XIII zreformował kalendarz juliański, obowiązujący do tej pory, a który wyprzedzał wtedy o czternaście dni prawdziwy czas słoneczny. W tym roku wycięto piętnaście dni i dodano jeden dzień w lutym (przestępny) co cztery lata. Tak powstał kalendarz gregoriański. W 1592r. ogłoszono obowiązujący tekst Biblii tzw. Wulgatę. Reformatorem Kurii Rzymskiej został Karol Boromeusz jeden z najbardziej aktywnych na soborze duchownych.

Św. Karol Boromeusz

Karol Boromeusz(1538-1584) arcybiskup Mediolanu i kardynał bardzo zaangażowany w prace soboru trydenckiego, a potem w prowadzanie reform soboru w życie, zorganizował 13 synodów aby zrealizować postanowienia soboru, założył seminarium duchowne w Mediolanie, które było jednym z pierwszych w Europie, zreformował Kurię Papieską. Fundował sierocińce i przytułki dla kobiet i dziewcząt. Kanonizowany w 1610 roku.