6. Rzesza Niemiecka
LEKCJA NR 7. NIEMCY W XVI WIEKU
Rzesza Niemiecka w XVI wieku nie stanowiła jednolitego terytorium państwowego. Rozbicie feudalne spowodowało jej podział na kilkaset księstw. Obok terytoriów niemiecki nominalnie w skład Rzeszy wchodziły terytoria praktycznie niezależne jak Czechy, Niderlandy czy Szwajcaria. Czynnikami łączącymi Rzeszę miała być osoba cesarza, wybieranego według zasad Złotej Bulli z 1356r. oraz instytucje ogólnoniemieckie takie jak Sejm Rzeszy i Sąd Komorny Rzeszy. W rzeczywistości władza cesarzy była nominalna, a wspólne instytucje praktycznie nie były zwoływane. W Rzeszy występowały terytoria bezpośrednio zależne od cesarza i terytoria pośrednio zależne, którymi rządzili książęta świeccy i duchowni. Tych ostatnich była zdecydowana większość. Kompetencje książąt coraz bardziej rosły, szczególnie w okresie reformacji, obejmując uprawnienia wojskowe, podatkowe, bicie monety, stosunki zagraniczne. Sytuacja skomplikowała się jeszcze bardziej w XVI wieku, kiedy na skutek polityki dynastycznej Maksymiliana I Habsburga (1486- 1519r.) zaczęła się rozszerzać domena rodowa Habsburgów. Przejęli oni koronę hiszpańską, neapolitańską i księstwo Mediolanu. Reformacja także przyczyniła się do skomplikowania sytuacji politycznej w Rzeszy. W 1519r. Cesarzem został wnuk Maksymiliana I, Karol V Habsburg, który od 1516r. rządził Królestwem Hiszpanii.
Rzesza Niemiecka w 1512r. Maksymilian I Habsburg
Wystąpienie Marcina Lutra spowodowało wzrost aktywności politycznej wszystkich stanów. Książęta byli uradowani możliwością sekularyzowania dóbr kościelnych oraz przejęciem kontroli nad Kościołem. Mieszczaństwo oraz szlachta było przejęte postulatami ubogiego Kościoła, na który nie trzeba ponosić nakładów, chłopstwo wyczytanymi w Piśmie Św. postulatami o równości społecznej wszystkich stanów. Na bazie tego wrzenia społecznego zaczęły się pierwsze wystąpienia. W 1523r. rycerz Franciszek Sickingen, razem z kilkudziesięcioma towarzyszami, zaczął napadać na szlacheckie dwory i stawać w obronie chłopów. Ruch ten został bardzo szybko stłumiony, ale już w następnym roku doszło do wybuchu wojny chłopskiej, której przewodził były współpracownik Lutra, Tomasz Münzer, proboszcz w parafii w Mülhausen. Marcin Luter, najpierw stanął po stronie chłopów, stwierdzając, że ich wystąpienie jest słuszną karą dla szlachty za feudalizm, z czasem jednak, kiedy wojna chłopska bardzo się zradykalizowała i po obu stronach dokonywano licznych aktów okrucieństwa, Luter przeszedł na stronę szlachty i wyklął Münzera i chłopów. Buntownicy domagali się realizacji Dwanaście Artykułów, a w nich zniesienia pańszczyzny, nadania ziemi chłopom na własność, wprowadzenia wspólnej własności łąk, pastwisk i lasów. W maju 1525r. oddziały chłopskie zostały pokonane w bitwie pod Frankenhausen, kilka dni później zdobyto Mülhausen. Bunt został zlikwidowany, a Münzera zabito. Zakończyła się wojna chłopska.
Cesarz Karol V( 1519-1556r.) Tereny pod panowaniem Karola V w 1547r.
.
Reformacja rozwijała się coraz bardziej, cesarz Karol V był tym zaniepokojony, ale nie mógł zareagować, ponieważ uwikłał się w wojnę z królem Francji Franciszkiem I(1515-1547). Był to kolejny etap wojen włoskich. Dopiero w 1526r., kiedy zawarto rozejmem (traktat madrycki), cesarz postanowił się zająć sprawą reformacji, zwołał Reichstag katolików oraz wyznań reformowanych do Spiry w 1526r., aby tam doprowadzić do pogodzenia dogmatycznego.
Sejm Rzeszy w Spirze
Ponieważ okazało się to niemożliwe, a jednocześnie na nowo odżyły wojny włoskie, cesarz zdecydował się nadać wyznaniom reformowanym, czyli ewangelikom ograniczoną wolność kultu, która polegała na przyznaniu im prawa do Komunii Św. pod dwiema postaciami, zatwierdzeniu sekularyzacji dóbr kościelnych oraz zniesieniu celibatu księży. Ewangelicy uznali te ustępstwa za niewystarczające, ale na razie się tym zadowolili. W 1529r. cesarz zawarł kolejny rozejm w wojnach włoskich i zwołał w 1529r. kolejny synod do Spiry, na którym cofnął wszystkie swoje poprzednie ustępstwa wobec ewangelików. Przedstawiciele wyznań reformowanych złożyli oficjalny protest wobec cesarza i dlatego od 1529r. będą nazywani protestantami. Ponieważ poczuli się zagrożeni w swoich interesach, zwołali swój zjazd w miejscowości Szmalkalden w 1531r. i na nim założyli Ligę Szmalkaldzką, na czele której stanął książę Saksonii Fryderyk Mądry oraz landgraf Hesji Filip. Liga Szmalkaldzka zaczęła natychmiast szukać sojuszników politycznych poza granicami Niemiec i znalazła ich w osobie króla Francji Franciszka I oraz króla Anglii Henryka VIII. Dopiero jednak w 1546r. wybuchła w Niemczech pierwsza wojna religijna, która zakończyła się rok później w 1547r., kiedy zmarli dwaj protektorzy Ligi Szmalkaldzkiej: król Francji Franciszek I oraz król Anglii Henryk VIII, a wojska Ligii zostały rozbite w 1547r. w bitwie pod Mühlbergiem. Zawarto pokój, a na sejmie Rzeszy w Augsburgu, opracowano Interim Augsburskim ( interim- to stan lub okres tymczasowy), w którym znowu Karol V zgadzał się na ograniczone ustępstwa wobec protestantów. Protestanci w dalszym ciągu uznawali te ustępstwa za niewystarczające, a katolicy za zbyt daleko idące i tak naprawdę obie strony wiedziały, że dojdzie do kolejnego starcia. Druga wojna religijna wybuchła w Niemczech w 1552r. Zakończyła się w 1555r. klęską cesarza. Karol V zwołał sejm do Augsburgu, na którym wprowadzono zasadę: „cuius regio, eius religio”, czyli: „czyj kraj, tego religia”. Pokój augsburski sankcjonował podział religijny Niemiec, był zaprzeczeniem tolerancji religijnej, ponieważ dawał on możliwość wyboru religii tylko i wyłącznie książętom, dlatego ten pokój był przepisem na nową wojnę religijną, do której dojdzie w XVII wieku. Pokój ten potwierdzał także w praktyce iluzoryczność władzy cesarskiej na terenie Niemiec, pogłębił tym samym podział polityczny Rzeszy uniemożliwiając, przez wieki, utworzenie narodowego państwa niemieckiego. W 1556r. Karol V abdykował na rzecz syna Filipa II w Hiszpanii, natomiast cesarzem został wybrany jego brat Ferdynand I, zagorzały katolik, którego marzeniem było przywrócenie w Niemczech pełnego katolicyzmu. Ten cel przyświecał także jego następcom. Po Ferdynandzie I, który zmarł w 1564r., cesarzem został jego syn Maksymilian II (matką Maksymiliana była Anna Jagiellonka czesko – węgierska). Maksymilian II zmarł w 1576r. Po nim na tron wstępuje Rudolf II, który panuje do 1612r.
Posiadłości Habsburgów Hiszpańskich i niemieckich( kolor zielony)