LEKCJA NR 6. PANOWANIE WŁADYSŁAWA IV WAZY

Po raz pierwszy od lat elekcja ta była zgodna. Ani średnia szlachta, ani magnateria nie miały wątpliwości, kto powinien zostać królem Polski. Królewicz Władysław, syn Zygmunta III Wazy i jego pierwszej żony Anny Habsburżanki cieszył się wielką popularnością wśród szlachty. Urodzony i wychowany w Polsce doskonale znał język. Kilkakrotnie dał dowody swojej odwagi i rycerskości. Było też rzeczą pewną, że będzie przestrzegał zasad tolerancji religijnej, bo w przeciwieństwie do ojca sprawy religii nie bardzo go obchodziły. Wolną elekcję w Polsce i kilkutygodniowe bezkrólewie postanowili wykorzystać Rosjanie. W roku 1632 ziemia smoleńska została najechana przez bojara Szejna, który liczył, że młody król nie zdecyduje się tak szybko zaangażować w wojnę. Władysław szybko wyruszył jednak przeciwko Rosjanom zmuszając ich do wycofania się z ziemi smoleńskiej.

Kapitulacja bojara Szejna pod Smoleńskiem 1634r.

W roku 1634 zawarliśmy z Rosją pokój w Polanowie, który został nazwany pokojem wieczystym i był potwierdzeniem rozejmu z Dywilinie. Zachęcony tym sukcesem Władysław IV rozpoczął działania wojenne przeciwko Szwedom na Pomorzu. Okres był temu sprzyjający, ponieważ Szwedzi nie byli już dowodzeni przez Gustawa II Adolfa (zginął pod Lützen). W roku 1635 zawarliśmy nowy układ ze Szwedami w Sztumskiej Wsi/ inaczej Stumdorff/. Na mocy tego pokoju nie musieliśmy płacić Szwedom 3,5% cła, odzyskiwaliśmy porty na Bałtyku.

Negocjacje w Sztumskiej Wsi 1635r.

Jeżeli chodzi o stosunek do Szwecji, Władysław IV, podobnie jak jego ojciec, uważał się za króla Szwecji i nosił oficjalnie ten tytuł, ale w czasie rozejmu przyrzekł, że nie będzie go używał. Dlatego też, za naturalne, uważał układ z Habsburgami, którzy ciągle w wojnie 30-letniej walczyli przeciwko Szwecji. Przymierze z Habsburgami zostało przypieczętowane małżeństwem z Cecylią Renatą Habsburżanką. Ten sojusz z Habsburgami tak naprawdę niczego nam nie dał. Cesarz zmusił jedynie elektora Prus Fryderyka Wilhelma I do założenia nam hołdu lennego w roku 1641. Był to ostatni hołd pruski. Habsburgowie przekazali nam również za niewypłacone posagi 2 żon Zygmunta oraz posag Cecylii Renaty – 2 księstwa śląskie – opolskie i raciborskie.

Cecylia Renata Habsburg Księstwo raciborskie i opolskie zastaw za Maria Ludwika

I żona niewypłacony posag II żona

Dopiero pod koniec życia w roku 1646 Władysław zrezygnował z sojuszu z Habsburgami i zawarł sojusz z Francją, który także potwierdzono małżeństwem z francuską księżniczką Marią Ludwiką Gonzagą de Nevers. Niestety Władysław IV nie zdołał wykorzystać sojuszu z Francją, gdyż w maju 1648 roku zmarł. Zdołał się jeszcze jednak dowiedzieć o wybuchu powstania Chmielnickiego, które sam w pewnym sensie spowodował.

POLITYKA WEWNĘTRZNA

Władysław IV pragnął reformować Polskę. Celem tych reform było wprowadzenie absolutyzmu. Jego ojcu to się nie udało, ale on liczył na swoją wielką popularność wśród szlachty. Aby móc wprowadzić zmiany musiał stworzyć silne ugrupowanie, na którym mógłby się oprzeć. Dlatego w 1636 roku król wysunął koncepcję utworzenia własnego stronnictwa na dworze. Podstawą do jego powstania byłby ustanowiony przez króla Order Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny. Do tego klubu wstępowałoby się za specjalne zasługi oddane dla Rzeczypospolitej. Król takim ludziom przyznawałby order oraz gratyfikację finansową i byłoby to związane z otrzymaniem majątku ziemskiego. Szlachta od razu zaprotestowała, słusznie uważając, że doprowadzi to do wykształcenia się w Polsce arystokracji. Dlatego też król, żeby nie doszło do rokoszu musiał zrezygnować z tego pomysłu. Nadal jednak miał w planach reformy. Po pierwsze chciał wzmocnić władzę królewską poprzez wprowadzenie elekcji vivente rege następnie chciał wprowadzić stałe podatki i powołać regularną stała armię. Przekonać do tych reform szlachtę było niezwykle trudno. Z tego właśnie powodu król zainteresował się Kozakami.