LEKCJA NR 8. WOJNY RZECZYPOSPOLITEJ Z ROSJĄ O UKRAINĘ

Wojny o Ukrainę, to IV powód wojen z Rosją (I Litwa, II Inflanty, III Dymitriady) w epoce nowożytnej. W 1654r. Rosja zaatakowała Rzeczpospolitą. Wojska rosyjskie zajęły Ukrainę aż po Przemyśl, a na Litwie zajęły Wilno. Wojska rosyjskie wycofały się z walki kiedy zostaliśmy zaatakowani przez Szwedów.

Radziecki znaczek pocztowy z 1954r. upamiętniający „przyłączenie Ukrainy do Rosji”

Umowa zawarta 18 stycznia 1654r. w Perejasławiu pomiędzy Hetmanatem i Bohdanem Chmielnickim, a Wasylem Buturlinem, występującym jako pełnomocnik cara Rosji Aleksego I, na mocy której, Ukraina została poddana władzy cara Rosji. Oryginał dokumentu zaginął i przynajmniej w części jego treść jest sporna. Hetmanat oddał się pod opiekę prawosławnemu carowi Moskwy, zachowując prawo wyboru własnego hetmana kozackiego, car zadeklarował powiększenie rejestru kozackiego do 60 tysięcy, starszyzna kozacka otrzymywała gwarancje zachowania swoich majątków ziemskich. Ugoda, zaprzysiężona przez radę kozacką, nie została – wbrew oczekiwaniom – zaprzysiężona przez cara Aleksego – z uzasadnieniem, że jest to sprzeczne z jego statusem prawnym jako samodzierżcy, który nie składa przysiąg poddanym. Wobec postanowień ugody złożył oficjalny protest prawosławny metropolita Kijowa Sylwester Kossów, który będąc podporządkowanym bezpośrednio patriarsze Konstantynopola, nie chciał uznać nadrzędności patriarchatu moskiewskiego, odmówił złożenia przysięgi poddańczej carowi Rosji.

Ugoda perejasławska w historii i literaturze jest interpretowana różnorako. W wielu źródłach podkreśla się, że była ona zdradą Bohdana Chmielnickiego wobec tworzącej się narodowości ruskiej i samej Ukrainy. Oceny krytyczne padają również ze strony znanych postaci życia ukraińskiego, m.in. słynny poeta Taras Szewczenko wypowiadał się krytycznie o Chmielnickim właśnie z powodu oddania ziem ukrainnych pod zwierzchnictwo Rosji.

W 1657r. zmarł Bohdan Chmielnicki, opiekunem jego syna i następcy Jerzego Chmielnickiego został Iwan Wyhowski.

Cerkiew św. Eliasza w Subotowie- miejsce pochówku Bohdana Chmielnickiego

W 1659r Jan Wyhowski doprowadził do zawarcia z Polakami unii w Hadziaczu. Na mocy tej unii miała powstać Rzeczpospolita Trojga Narodów czyli polsko- litewsko- ruska. Księstwo ruskie otrzymałoby takie same prawa jak Litwa. Starszyzna kozacka otrzymałaby przywileje polskiej szlachty. Księciem ruskim miał zostać Jerzy Niemirycz, który w tym czasie był najbogatszym magnatem na Ukrainie.

Rzeczpospolita Trojga Narodów

Starszyzna kozacka nie wierzyła jednak w szczerość polskich obietnic, pod wpływem rosyjskich knowań wybuchło powstanie czerni kozackiej: Wyhowskiego i Niemirycza zamordowano a unię w Hadziaczu zlikwidowano. W 1659r. Kozacy odnowili ugodę perejasławską z carem i podporządkowali mu się co doprowadziło do odnowienia wojny polsko- rosyjskiej w 1660r. Wojska polskie pod dowództwem Pawła Sapiehy i Stefana Czarnieckiego odniosły zwycięstwo 28 czerwca 1660r. pod Połonką, a 27 września 1660 pod Cudnowem, w tej bitwie dowodził Jerzy Lubomirski. Mimo tych zwycięstw wojna trwała nadal. Po klęskach wojska kwarcianego w 1666 r. sejm Rzeczypospolitej zdecydował o zakończeniu wojny. W 1667 roku obie strony zdecydowały się zawrzeć rozejm w Andruszkowie na mocy, którego Ukraina została podzielona między Rosję i Polskę. Granicą miała być rzeka Dniepr. Ukraina Przeddnieprzańska czyli prawobrzeżna stała się własnością Polski. Zadnieprzańska czyli Lewobrzeżna stała się własnością Rosji. Kijów leżał po obu stronach Dniepru, zadecydowano więc, że będzie należał do Polski, ale na dwa lata będzie przekazany Rosji. Ostateczny pokój polsko- moskiewski, kończący wojny o Ukrainę, został zawarty w 1686r., w imieniu króla Jana III Sobieskiego, przez Krzysztofa Grzymułtowskiego i dlatego nazywany był pokojem grzymułtowskim. Pokój ten potwierdzał warunki rozejmu andruszowskiego, ale Kijów został oddany Rosji. Ponadto strona polska zgodziła się na wprowadzenie zapisu, że car i jego następcy są opiekunami polskich prawosławnych, co pozwoli Rosji na wtrącanie się w wewnętrzne sprawy Rzeczypospolitej.

Prawosławna metropolia kijowska została ostatecznie podporządkowana patriarchatowi moskiewskiemu w 1686r., po traktacie Grzymułtowskiego, w trybie porozumienia między Moskwą, a patriarchatem Konstantynopola.

Rzeczpospolita po rozejmie w Andruszowie 1667r.