4. Mołdawia
LEKCJA NR 2. POLITYKA ZAGRANICZNA W CZASACH ZYGMUNTA III WAZY
SPRAWA SZWECJI. WOJNY ZE SZWECJĄ
W 1592r. zmarł Jan III Waza. Zygmunt stał się szwedzkim królem W 1592r. Zygmunt za zgodą sejmu wyjechał do Szwecji i tam ustanowił regentem swego stryja księcia Sudermanii- Karola. Cieszył się on wielką popularnością, gdyż w przeciwieństwie do Zygmunta był luteraninem. Od 1592 roku zaczęła się unia personalna polsko – szwedzka.
W 1598r. sejm szwedzki ogłosił detronizację Zygmunta, lecz on nie zamierzał się z tym godzić i jeszcze w tym samym roku zorganizował wyprawę do Szwecji. Został pokonany w bitwie pod Linköping. Dostał się do niewoli i podpisał oficjalne w 1599r. zrzeczenie się tronu szwedzkiego, ale po powrocie do Polski odwołał abdykację ze szwedzkiego tronu. Uważał, iż stało się to pod przymusem więc nie obowiązuje go dane słowo. Cały okres swojego panowania poświęcił na odzyskanie szwedzkiego tronu. Zygmunt dopiero po utracie korony szwedzkiej zdecydował się wypełnić swoje pacta conventa i ogłosił w 1600r. przyłączenie do Polski Estonii. Stało się to bezpośrednią przyczyną wojny polsko – szwedzkiej. W 1601r. odnieśliśmy pierwsze zwycięstwo pod Kokenhausen. Wojskami polskimi dowodził Krzysztof Radziwiłł „Piorun”. Największe zwycięstwo odnieśliśmy w 1605r., kiedy hetman Jan Karol Chodkiewicz zwyciężył Szwedów pod Kircholmem. Chodkiewicz dysponował w tej bitwie zaledwie 4 tys. husarii (ciężka jazda), Szwedzi natomiast mieli 12 tys. żołnierzy. Było to kolejne nie wykorzystane przez nas zwycięstwo. W 1611r. roku został zawarty rozejm polsko- szwedzki.
Jan Karol Chodkiewicz Bitwa pod Kircholmem
W 1611r. Na szwedzkim tronie zasiadł Gustaw II Adolf, który zreformował armię szwedzką. Wprowadził pobór narodowy. Podstawę armii stanowiła piechota, którą król wzmocnił oddziałami pikinierów, wyposażonych w długie piki, którzy mieli powstrzymywać atak konnicy wroga oraz muszkieterów, wyposażonych w broń palną czyli muszkiet.
Szwedzki regiment piechoty
Zreformowano artylerię i kawalerię czyniąc tę ostatnią główną siłę uderzeniową. Król powołał sztab naczelny. Wyznawał zasadę, że „wojna żywi wojnę” czyli aprowizował armię na terenie gdzie walczyła.
W 1617r. Armia szwedzka wkroczyła do Inflant. W 1621r., po oblężeniu została zdobyta Ryga. Następnie wojska szwedzkie wkroczyły do Kurlandii i zajęły Mitawę. W 1622r. Mitawie został podpisany rozejm, na jego mocy Rzeczpospolita straciła Inflanty na rzecz Szwecji, z wyjątkiem południowego kawałka wokół miasta Dyneburg. Obszar ten będzie nazywany Inflantami Polskimi.
Z Inflant, wojska szwedzkie wkroczyły w 1626r. do Prus Książęcych. Celem Szwecji było przekształcenie Bałtyku w wewnętrzne Morze Szwedzkie, żeby to osiągnąć Szwedzi musieli zdobyć nie tylko pruskie, ale także polskie wybrzeże. Walka o panowanie na Bałtyku nosi nazwę Dominium Maris Baltici. W roku 1626r. Szwedzi bezpośrednio zaatakowali Polskę. Zajęli wszystkie porty pruskie z wyjątkiem Gdańska, który mimo blokady pozostał wierny Rzeczypospolitej. Pod koniec września 1626r. przegraliśmy bitwę pod Gniewem gdzie Szwedzi, po raz pierwszy, pokonali polską husarię. W następnym roku w lipcu, ponosimy kolejną klęskę pod Tczewem, ale w tej bitwie został ciężko rany Gustaw II Adolf i Szwedzi nie mogli zaatakować Gdańska. W 28 XI 1627r. rozegrała się bitwa morska pod Oliwą, w której polską flotą dowodził admirał Arendt Dickmann, bitwę wygraliśmy. Udało się nam zatopić 8 szwedzkich okrętów w tym jeden flagowy (okręt na którym płynie król albo dowódca).
Bitwa pod Oliwą
W II 1629r. doszło do kolejnego starcia pod Górznem gdzie znowu przegraliśmy- w bitwie tej dowodził Stanisław Potocki. Pod wrażeniem tej klęski sejm uchwalił fundusze na wojnę, a ponadto poprosiliśmy o pomoc Austriaków. 27 VI 1629r. rozegrała się bitwa pod Trzcianą, która zakończyła się naszym zwycięstwem, dzięki talentowi hetmana Stanisława Koniecpolskiego. Ta wojna polsko- szwedzka jest traktowana jak drugi teatr działań wojennych w wojnie 30 - letniej. Po bitwie pod Trzcianą obie strony były wyczerpane, w dodatku kardynał Richelieu poprosił Szwedów o włączenie się do wojny w Rzeszy. Dlatego też IX 1629r. Szwedzi zawarli z nami układ w Altmarku. Na mocy którego wszystkie porty pruskie i polskie z wyjątkiem Gdańska, Pucka i Królewca zostały przekazane Szwedom. Dodatkowo musieliśmy płacić Szwedom 3,5% cła z polskiego handlu. Z tego pokoju Zygmunt III Waza był niezadowolony i przygotowywał wojnę ze Szwecją, aby go zmienić. Nie zdołał tego uczynić, bo w roku 1632 zmarł.
Etapy konfliktu o Dominium Maris Baltici
I wojna polsko-szwedzka 1563-1570•
II wojna polsko-szwedzka 1600-1611•
III wojna polsko-szwedzka 1617-1622•
IV wojna polsko-szwedzka 1626-1629•
V wojna polsko-szwedzka 1655-1660