2. REWOLUCJA BURŻUAZYJNA W ANGLII

LEKCJA NR 2. REWOLUCJA BURŻUAZYJNA W ANGLII

W 1603r. władzę w Anglii przejęła dynastia Stuartów w osobie Jakuba I, król nie cieszył się popularnością wśród poddanych z kilku powodów: po pierwsze w rzeczywistości był katolikiem i starał się przeciwdziałać kalwinizacji kościoła angielskiego. Prześladował angielskich kalwinów nazywanych purytanami.

Maria Stuart, matka Jakuba I Król Jakub I Stuart Anna Duńska, żona Jakuba I

W polityce zagranicznej zawierał sojusze z państwami katolickimi, nie udzielił pomocy zięciowi Fryderykowi z Palatynatu w wojnie 30-letniej. Swojego syna i następcę, księcia Karola chciał ożenić z infantką hiszpańską. Do tego w ogóle nie zwoływał parlamentu, a ponieważ potrzebował pieniędzy, więc bezprawnie przywracał podatki, jeszcze z czasów niemalże starożytnych, sprzedawał monopole i tytuły baronów. Za jego panowania, dziesięć tysięcy bogatych chłopów i mieszczan kupiło sobie ten tytuł, co wzbudzało protesty starej rodowej szlachty. Oburzenie społeczeństwa wzbudzał także homoseksualizm króla i jego związek z Georgem Buckingham. Jakub I zmarł w 1625r., na tron wstąpił jego syn Karol I, z którym angielskie społeczeństwo wiązało wielkie nadzieje. Niestety, Karol I zaczął rządzić dokładnie tak samo jak ojciec. Poślubił francuską katoliczkę Henrietę, siostrę Ludwika XIII.

Karol I Stuart Henrietta Burbon, żona Karola I

W 1625r. i 1628 r. zwołał parlament, ale tylko po to, by zażądać wprowadzenia nowych podatków. Kiedy posłowie się na to nie zgodzili, rozwiązał oba. Parlament z 1628r. zdążył jednak uchwalić i przedłożyć królowi Petycję o Prawach, w której posłowie żądali, by król nie nakładał podatków bez zgody parlamentu i dokonywał aresztowań bez uzasadnionego powodu oraz nie kwaterował wojska w prywatnych domach. Król petycję przyjął, ale rok później rozwiązał parlament.

Angielski parlament. Izba Gmin

Największy opór polityka Stuartów wzbudzała wśród angielskich kalwinów, których nazywano purytanami, od słowa czysty. Purytanie dzielili się na dwa odłamy:

• prezbiterianie: byli dogmatycznymi kalwinami,
• independenci: uważali, że Biblię można dowolnie interpretować, i że Boga można czcić nie tylko w kościele.

Najwięcej purytanów było wśród nowej szlachty( gentry) czyli szlachty urzędniczej oraz mieszczaństwa, które dorobiło się znacznych majątków. To właśnie te dwie grupy społeczne rozpoczną rewolucję.

W 1637r. Karol I pojechał do Szkocji do Edynburga, by koronować się na szkockiego króla. Obraził Szkotów wprowadzają angielski ceremoniał koronacyjny. Kazał również wprowadzić w Szkocji anglikański modlitewnik, przywrócić ołtarze i przyjmowanie komunii na klęczkach. Rozporządzenia te miały wzmocnić anglikanizm. Szkocja była jednak całkowicie kalwińska. To spowodowało, że w 1638 r. wybuchło w Szkocji powstanie.

Na początku 1640r. powstańcy zajęli północno – angielskie hrabstwa. Karol I zwołał parlament 1 kwietnia 1640 roku i zażądał podatków na prowadzenie wojny. Posłowie (90% - purytanie) nawet chcieli te podatki uchwalić, ale zażądali od króla by przyrzekł, że będzie regularnie zwoływał parlament, czyli zrezygnuje z absolutyzmu. Karol I się nie zgodził, po miesiącu rozwiązał parlament. Był to Parlament Krótki. W połowie 1640r. wybuchło powstanie w Irlandii. Na początku było inspirowane przez doradców Karola I, którzy w ten sposób chcieli nastraszyć posłów i zmusić ich do uchwalenia podatków, jednak to powstanie bardzo szybko wymknęło się spod kontroli. Jesienią 1640r. Karol I zwołał drugi parlament. Zgromadzeni posłowie, na jednym z pierwszych posiedzeń, uchwalili, że parlament może być rozwiązany tylko własną uchwałą i od tego wydarzenia rozpoczyna się pierwsza faza rewolucji angielskie – rewolucja parlamentarna, która trwała do 1642r. Jedną z ważniejszych ustaw, które zostały wtedy postanowione, była ustawa o uznaniu za zdrajcę każdego, kto będzie doradzał królowi łamanie prawa. Ustawa była wymierzona przeciwko doradcom króla. Na mocy tej ustawy został ścięty lord Tomasz Stratford, który był jednym z inicjatorów powstania w Irlandii oraz był odpowiedzialny za wiele finansowych nadużyć wobec poddanych, a arcybiskupa Williama Lauda, który gorliwie umacniał anglikanizm i prześladował purytanów, pozbawiono arcybiskupstwa w Canterbury.

Arcybiskup Canterbury Wiliam Laud Lord Tomasz Strafford

W 1641 r. Parlament Długi uchwalił tzw. Wielką Remonstrację żądając ograniczenia fiskalizmu królewskiego, wyboru doradców, którzy cieszyliby się zaufaniem parlamentu i zmian liturgicznych. W 1642r. królowi ktoś poradził, że powinien udać się do parlamentu i aresztować przywódców purytanów- Johna Pyma i Johna Hampdena. Twierdzono, że parlamentarzyści na pewno się wystraszą autorytetu króla. Król posłuchał rady i wszedł na salę obrad, czym po raz kolejny złamał prawo, bo król mógł wejść na salę obrad tylko i wyłącznie wtedy, gdy został zaproszony przez posłów. Nikogo mu nie wydano, a to co zrobił spowodowało zamieszki w Londynie. Król z dworem uciekł do Oxfordu i zaczęła się druga faza rewolucji – wojna domowa( 1642-1648). Zwolenników króla nazywano kawalerami, natomiast zwolenników parlamentarzystów – okrągłogłowymi. Pierwsza faza wojny domowej zakończyła się klęską króla. W 1644r. przegrał bitwę pod Marston Moore, a rok później pod Naseby i dostał się do niewoli. Uwięził go Oliver Cromwell, który dowodził, zorganizowaną przez siebie, Armią Nowego Wzoru. Cromwell nie chciał przekazać króla do dyspozycji parlamentu, bo wtedy coraz ostrzejsze były różnice między dwoma skrzydłami purytanów: prezbiterianami (klasyczni kalwini) i independentami, do których należeli Cromwell i jego armia.

Oliwer Cromwell Armia Nowego Wzoru

Większość w parlamencie była natomiast prezbiteriańska. Te wzajemne konflikty purytanów król potrafił wykorzystać. W 1646 roku uciekł z niewoli do Szkotów. W 1647 roku wybuchła druga wojna domowa, która w 1648 roku zakończyła się ponownie klęską króla, który znowu wpadł w ręce purytanów.

Etapy angielskiej wojny domowej 1642- 1645r.

W parlamencie rozpoczęły się dyskusje, co zrobić z królem. Prezbiterianie uznali, że król dostał nauczkę i teraz może panować, ale nie będzie już władcą absolutnym, swoje decyzje będzie musiał uzyskać zgodę parlamentu na decyzje, które będzie podejmował. Independenci chcieli go natomiast postawić przed sądem. Dyskusja na ten temat się przedłużyła. W XII 1648r. Cromwell postawił przy drzwiach do parlamentu swojego oficera Tomasza Pryde`a, który wpuszczał do parlamentu tylko independentów, w ten sposób, po czystce Pryde`a, zakończył swoje obrady Parlament Długi, a to co z niego zostało było nazywane Parlamentem Kadłubowym.

s

Oliwer Cromwell zamyka Długi Parlament w 1648r.

W styczniu 1649r. postawiono Karola I przed sądem, który skazał go na karę śmierci. Wyrok wykonano 30 I 1649r. (pierwszy raz w historii król został ścięty prawomocnym wyrokiem).

Egzekucja Karola I Stuarta 30 stycznia 1649r.

W lutym 1649r. Parlament Kadłubowy oficjalnie ogłosił zniesienie władzy królewskiej w Anglii, która stała się republiką. W latach 1649 – 1650 Cromwell zorganizował kilka wypraw do Szkocji oraz do Irlandii i przywrócił tam angielskie panowanie. W 1651r. wydał Statuty Nawigacyjne, w których było powiedziane, że zagraniczne towary mogą być sprowadzane do Anglii jedynie na statkach angielskich, bądź na statkach państw, w których zostały wyprodukowane. Te ustawy były wymierzone przeciwko Holandii i doprowadziły do wybuchu pierwszej wojny o akty pomiędzy Anglią i Holandią. Zakończyła się ona zwycięstwem Anglii w 1654r. Druga wojna o Akty Nawigacyjne toczyła się w latach 1665 i zakończyła się pokojem w Bredzie w 1667r.

Wojny o Akty Nawigacyjne z Holandią

Trwała jeszcze wojna z Holandią, kiedy w 1653r. Cromwell rozwiązał Parlament Kadłubowy i powołał Parlament Mały. Liczył on pięćdziesiąt osób i nadał Cromwellowi tytuł Lorda Protektora, czyli oficjalnie zatwierdził jego dyktaturę. Cromwell wydał następnie Instrument Rządzenia, określał swoje uprawnienia, które czyniły go w rzeczywistości monarchą, bez królewskiego tytułu.

Oliwer Cromwell jako Lord Protektor Satyryczny obraz przedstawiający

Cromwella jako króla

W 1658r. Cromwell zmarł. Urząd Lorda Protektora przejął jego syn Ryszard Cromwell, który nie był taką indywidualnością jak ojciec. W 1659r. zrezygnował z urzędu. W Anglii zaczęła się anarchia, nie było osoby, która była by w stanie zastąpić Cromwella. W 1660r. generał George Monk (namiestnik Szkocji) zaprosił do Edynburga Karola II, syna Karola I i pozwolił mu się koronować na króla Szkocji. Jeszcze w tym samym roku Karol II zdobył Londyn i koronował się na króla Anglii. W ten sposób nastąpiła restauracja Stuartów i zakończyła się republika. Wydarzenie to jest również uznawane za oficjalny koniec rewolucji burżuazyjnej.

Karol II Stuart Katarzyna Braganza- żona Karola II

Karol II w swojej mowie tronowej zapowiedział, że nie będzie się na nikim mścił za rewolucję i za śmierć ojca. W rzeczywistości kilka miesięcy później kazał aresztować i zgładzić sędziów, którzy brali udział w procesie Karola I. Karol II wychował się we Francji i był katolikiem tak jak jego matka. Zdawał sobie sprawę z przemian, które zaszły w Anglii, dlatego nie afiszował się ze swoi katolicyzmem, uznawał zasadę, że władza absolutna królów angielskich już nie istnieje. W 1673r. król zatwierdził ustawę Test Act ( Akt Przysięgi), w której odbierano katolikom prawa polityczne. W 1679r. zatwierdził Habeas Corpus Act, w której przyznano nietykalność osobistą i majątkową wszystkim wolnym mieszkańcom Anglii.

Test Act 1673r. Habeas Corpus Act

Karol II zmarł bezdzietnie, nas tron wstąpił jego brat Jakub II, który postanowił wprowadzić katolicyzm. W 1688r. kazał aresztować dwunastu anglikańskich biskupów, co spowodowało zawiązanie spisku przeciwko królowi. Ten spisek zawiązały dwie koterie arystokratyczne: wigów i torysów. Torysi byli do tej pory zwolennikami silnej władzy królewskiej. Nazwa torysi wywodzi się z XVI wieku, tak nazywano wtedy irlandzkich rozbójników, którzy, jak wszyscy Irlandczycy byli katolikami. Wigowie natomiast byli zwolennikami ograniczenia władzy królewskiej, a ich nazwa też wywodzi się z XVI wieku, kiedy nazywano tak koniokradów. Obie te koterie mimo, że do tej pory rywalizowały ze sobą, teraz się sprzymierzyły i wezwały do Anglii stathoudera( namiestnika) Holandii Wilhelma Orańskiego, który był zięciem Jakuba II, żoną Wilhelma Orańskiego była Maria Stuart. Wojska holenderskie wylądowały w Anglii. Jakub II nie podjął walki, tylko uciekł do Francji.

Wilhelm Orański ląduje pod Torbay 1688r.

Wilhelm Orański i Maria Stuart koronowali się na królów Anglii 1688r. Te wydarzenia noszą nazwę Chwalebnej Rewolucja, nie polała się bowiem wtedy ani jedna kropla krwi.

Koronacja Wilhelma Orańskiego i Marii Stuart 1688r.

W 1689r. Wilhelm i Maria zatwierdzili Bill of Rights, była to ustawa, w której wszelkie prawa decydowania o sprawach państwa przyznawano parlamentowi. Deklaracja Praw to ostateczne zwycięstwo Parlamentu w walce o ograniczenie praw króla. Walka ta, która zaczęła się w 1640r., wraz z wybuchem rewolucji, zakończyła się likwidacją absolutyzmu w Anglii i wprowadzeniem pierwszej w Europie monarchii parlamentarnej, gdzie król panuje, ale nie rządzi.

Prezentacja Bill of Rights parze królewskiej i Bill of Rights 1689r.

Wilhelm i Maria nie mieli potomstwa. W 1701 roku parlament uchwalił ustawę o sukcesji tronu, w której określał porządek dziedziczenia angielskiego tronu. Po śmierci Wilhelma Orańskiego i Marii Stuart władzę miała przejąć Anna Stuart (siostra Marii II, młodsza córka Jakuba II), a po jej śmierci, która nastąpiła w 1714r. władzę mieli przejąć królowie Hanoweru. Ostatnią władczynią Anglii z dynastii Stuartów była Anna I, po jej śmierci na tronie, zgodnie z ustawą o następstwie tronu zasiadł Jerzy I, założyciel nowej dynastii- hanowerskiej, panującej w Anglii od 1714r.

Anna I Stuart Jerzy I Hanowerski