3. Czasy saskie. Polityka zagraniczna

LEKCJA NR 2. CZASY SASKIE. POLITYKA ZAGRANICZNA

POLITYKA ZAGRANICZNA AUGUSTA II MOCNEGO

Panowanie Augusta II Mocnego od początku było nastawione na działanie, którego celem było przeprowadzenie w Rzeczypospolitej reform wzmacniających władzę króla. Postanowił odzyskać jakąś ważną dla Polski ziemię, uczynić z niej dziedziczną domenę Wettinów i zmusić w ten sposób Polaków do powoływania Sasów na tron, tak jak kiedyś powoływano Jagiellonów. Najpierw jego wybór padł na Mołdawię, ciągle trwała wojna Ligi Świętej z Turcją, co prawda Polska była już raczej jej biernym uczestnikiem, nie mniej Turcja przegrywała i sądził że w związku z tym, kiedy zakończy się ta wojna, na pewno przedstawiciele Rzeczpospolitej będą brali udział w rozmowach pokojowych. W 1699r. został zawarty pokój w Karłowicach – ostateczny pokój polsko- turecki, a jednocześnie jest to pokój kończący wojnę Turcji z Ligą Świętą. Turcja straciła mocarstwowy charakter. Polska odzyskała Podole i Kamieniec Podolski. W traktacie nie było jednak mowy o tym, że Turcja ma utracić Mołdawię.

Zmiany terytorialne po pokoju karłowickim

Nie spełniły się nadzieje Augusta na uczynienie z Mołdawii dziedzicznego księstwa Wettinów. Król jednak nie zamierzał rezygnować ze wzmocnienia władzy i dla tego postanowił odzyskać dla Polski Inflanty. Jeszcze w 1698r. spotkał się w Rawie Ruskiej z carem Piotrem I i wspólnie ustalili, że zaatakują Szwecję, gdzie rządził Karol XII, który miał 17 lat i dopiero co objął szwedzki tron. Karol XII był królem niedoświadczonym, dlatego obaj monarchowie uznali, że łatwo będzie można go zwyciężyć. Rosja chciała uzyskać większy dostęp do Bałtyku, a Polska Inflanty. Polski sejm nie wydał zgody na wypowiedzenie wojny Szwecji, August II będzie w niej uczestniczył jako elektor saski. Wojna rozpoczęła się w 1700r. Karol XII szybko pokonał Rosjan i Duńczyków zwrócił się przeciwko Augustowi bo uważał go za najgroźniejszego przeciwnika dlatego Karol XII zaczął szukać pretekstu żeby wkroczyć na teren Rzeczpospolitej. Najpierw wojska Karola XII zajęły Litwę. Po zajęciu Litwy, wojska Karola XII wkroczyły do Korony i zaczynają zajmować miasta. W maju 1702r. została zajęta Warszawa, następnie wojska szwedzkie wyruszyły na południe i pokonały pod Kliszowem Augusta II Mocnego. Został zajęty Kraków. Szlachta polska zajęła różne stanowiska wobec szwedzkiej okupacji. W lutym 1704 r. szlachta wielkopolska, która była nastawiona proszwedzko, zawiązała konfederacje warszawską, na czele stanął wojewoda poznański Stanisław Leszczyński. W maju 1704r. szlachta nastawiona antyszwedzko zawiązała konfederację sandomierską, pod przywództwem Stanisława Denhoffa. Wynikiem była wojna domowa w Rzeczypospolitej.

Generał Arvid Horn- prawdziwy Stanisław Denhoff- marszałek

przywódca konfederacji warszawskiej konfederacji sandomierskiej

W lipcu 1704r. konfederacja warszawska ogłosiła detronizację Augusta II Mocnego. Przeprowadzono nową elekcję, królem został wybrany Leszczyński. Ta elekcja odbywała się pod opieką Szwedów. Stanisław Leszczyński tak naprawdę był marionetką w szwedzkich rękach o czym świadczy traktat polsko- szwedzki, który zawarł 1705r. Na mocy którego w Polsce na stałe miało prawo stacjonować wojsko szwedzkie. Szwecja otrzymała wszystkie możliwe przywileje handlowe. Gdyby Polska wypowiedziała któreś z postanowień traktatu Szwecja miałaby prawo do okupowania Polski. Po wyborze Leszczyńskiego Karol XII uznał, że Polska została całkowicie podporządkowana i jego wojska wkroczyły do Saksonii i zdobyte zostało Drezno. W 1706r. August II Mocny został zmuszony do podpisania układu z Altranstadt na mocy którego zrzekł się korony polskiej i jednocześnie przyrzekał, że nigdy nie będzie się o nią starał po raz kolejny.

August II Mocny i Karol IX w czasie uczty w Altranstadt

W 1709r. Karol XII przegrał bitwę pod Połtawą. Praktycznie dla Saksonii i Rzeczypospolitej był to koniec Wielkiej Wojny Północnej. W tym samym roku car Piotr I zawarł z Augustem II układ o wspieraniu przez cara rządów Wettina w Polsce. Traktat ten oznaczał, że zmienił się układ sił politycznych. Na początku Wielkiej Wojny Północnej to August II Mocny miał najsilniejszą pozycję w Lidze Północnej, teraz stał się klientem cara. Kiedy w 1717r. Konfederaci tarnogrodzcy poprosili Piotra I o mediację car natychmiast wykorzystał tą sprawę, by wprowadzić do Polski oddział wojska pod pozorem, że zamierza strzec umowy między szlachtą a królem na sejmie niemym. Było to pierwsze w XVIII wieku naruszeniem suwerenności Rzeczypospolitej przez Rosję.

Car Piotr I August II Mocny

August II nie zamierzał się z tym pogodzić dlatego zaczął montować sojusz polsko- austriacko- angielski wymierzony przeciw Rosji, w 1719r. zażądał od Piotra I wycofania wojska z Polski, car uczynił to obawiając się wojny z Austrią i Anglią, ale wtedy sejm polski nie ratyfikował układów z tymi państwami uważając je już za niepotrzebne. Już wtedy szlachta zaczęła głosić przekonanie, że „Polska nierządem stoi „ co oznaczało że słaba Polska nikomu nie zagraża a tym samym nie stanie się celem ataku. Był to największy błąd szlachty w XVIII. W 1720r. Piotr I zawarł z królem Prus Fryderykiem Wilhelmem I układ w Poczdamie, w którym ci dwaj władzy przyrzekali sobie że nie dopuszczą do zmiany polskiego ustroju i złotej wolności szlacheckiej.

Król polski nadal jednak nie rezygnował z planów wzmocnienia polskiego ustroju ponieważ zdawał sobie sprawę, że na reformy będzie musiał uzyskać zgodę nie tyle szlachty co państw ościennych Postanowił uzyskać zgodę poprzez częściowe rozbiory Polski. Zamierzał przekazać Austrii, Rosji i Prusom jakieś ziemie, którymi byli zainteresowani w zamian za co oni zgodzili by się na wprowadzenie dziedziczności tronu polskiego w rodzie Wettinów, ewentualnie zgodzili by się na zniesienie przywilejów szlacheckich. W 1725r. znowu w Europie zaczęło być głośno o Leszczyńskim, który po klęsce pod Połtawą stracił cały majątek w Polsce. Karol XII uczynił go właścicielem Księstwa Dwóch Mostów w Rzeszy. Kiedy Karol XII został zabity w 1718r., władzę w Szwecji przejęła jego siostra Ulryka Eleonora, która wygnała Leszczyńskiego z Księstwa pozbawiając go wszelkich środków do życia. Skorzystał z gościny francuskiego regenta i osiadł w Paryżu z wyznaczoną mu nie wielką pensją. W 1725r. jego córka Maria Leszczyńska została żoną Ludwika XV i z tego powodu zaczęło być głośno o Leszczyńskim, bo stał się teściem francuskiego króla.

Maria Leszczyńska Ludwik XV

Na żaden z tych wariantów nie chciały się zgodzić państwa z Polską sąsiadujące, dlatego w 1732 roku podpisały traktat Loewenwolda inaczej Traktat Trzech Czarnych Orłów. Loewenwolda był ministrem spraw zagranicznych Rosji. Traktat został zawarty między Prusami, Austrią, Rosją które przysięgały sobie że nie dopuszczą do osadzenia na polskim tronie ani Leszczyńskiego ani Fryderyka Augusta Wettina. Traktat ten był nazywany przymierzem trzech czarnych orłów ze względu na herby każdego z trzech państw (Austrii, Rosji i Prus), na których widniały czarne orły (cesarski i carski dwugłowe, pruski jednogłowy). Nigdy nie został ratyfikowany Na tronie polskim miał być osadzony infant portugalski Dom Emanuel, który nie próbował by niczego w Polsce zmieniać

Herby Trzech Państw z Traktatu Loewenwolda: Austrii, Prus i Rosji

POLITYKA ZAGRANICZNA AUGUSTA III SASA

1733 roku w wojnę europejską, często nazywaną „polską wojną sukcesyjną”. Uczestniczyła w niej bowiem Austria, która była wspomagana przez Rosję i Prusy przeciwko Francji. W 1735r. polska wojna sukcesyjna zakończyła się, ponieważ Austria zgodziła się oddać Francji Lotaryngię, w ten sposób Ludwik XV stracił zainteresowanie losami swojego teścia. Pokój kończący polską wojnę sukcesyjną został podpisany w Wiedniu w 1735r. Leszczyński wraz z francuskimi wojskami opuścił Rzeczpospolitą. Ostatnim punktem oporu był Gdańsk. Leszczyński na mocy pokoju zawartego w w Wiedniu w 1735r. został królem Lotaryngii. Tam sprawował władzę do 1766r. Zapisał się w dziejach Lotaryngii jako bardzo dobry król. W 1756 r. w Europie wybuchła wojna 7-letnia. Saksonia została zajęta przez wojska pruski i to spowodowało, ze August III Sas zamieszkał wreszcie w Warszawie. Rzeczpospolita nie była stroną w tej wojnie, co nie przeszkadzało królowi Prus Fryderykowi II pobierać na ziemiach polskich rekrutów i zalewać Rzeczpospolitą fałszywą monetą, aby w ten sposób uzyskać fundusze na dalsze prowadzenie wojny. Ten proceder trwał do końca panowania Augusta III Sasa. Fryderyk II nazywał Rzeczpospolitą „przydrożną gospodą” albo „karczmą zajezdną”, gdzie każdy podróżny może wejść i odpocząć.

Karczma