2. Prusy i Brandenburgia
LEKCJA NR 3. PRUSY I BRANDENBURGIA
Marchia Brandenburska została utworzona przez Albrechta Niedźwiedzia, który w XII wieku zdobył ziemie Stodoran. Zdobył ich główny gród Brennę i na to miejsce utworzył gród niemiecki, który nazwał Brandenburg w 1157r. .Cesarz Fryderyk I Barbarossa nadał mu tytuł margrabiego. Albrecht Niedźwiedź stał się założycielem pierwszej dynastii margrabiów brandenburskich- dynastii askańskiej. Marchia Brandenburska rozszerzyła się kosztem ziem polskich. W 1238r. Brandenburczycy przejęli Pomorze Zachodnie. W 1250r. przejęli także ziemię lubuską.
W 1308r. próbowali zapanować nad Pomorzem Gdańskim, ale im się to nie udało, ponieważ przeszkodzili im Krzyżacy. W 1320r. wymarła dynastia askańska, założona przez Albrechta Niedźwiedzia. Brandenburgia została przejęta przez dynastię Wittelsbachów, w 1373r. władcami Brandenburgii zostali Luksemburgowie. W 1415r. cesarz Zygmunt Luksemburczyk przekazał Brandenburgię Hohenzollernom.
Państwo Pruskie ukształtowało się z Państwa Krzyżackiego. Krzyżacy zostali wprowadzenie do ziemi chełmińskiej w 1226r. i do 1283r. podbili plemienne państwo Prusów. W 1308r. przejęli Pomorze Gdańskie. W 1511r. Wielkim Mistrzem Zakonnym został Albrecht Hohenzollern, ponieważ w Państwie Krzyżackim rozwijał się luteranizm. W 1525r. Albrecht, za zgodą polskiego króla Zygmunta Starego, na mocy traktatu krakowskiego, dokonał sekularyzacji Państwa Zakonnego i stał się świeckim, dziedzicznym władcą Prus Książęcych, które, na mocy tego samego traktatu stały się polskim lennem. Każdy kolejny książę pruski był zobowiązany składać hołd lenny polskiemu królowie. W ten sposób Hohenzollernowie panowali zarówno w Brandenburgii, jak i w Prusach Książęcych. Zygmunt Stary, w obawie, by te dwa państwa nie połączyły się unią personalną, w traktacie krakowskim wniósł zaostrzenie, że Hohenzollernowie brandenburscy nie mogą dziedziczyć władzy po pruskich.
Hołd pruski- Albrecht Hohenzollern składa
hołd lenny Zygmuntowi I Staremu
W 1563r. kiedy wybuchła pierwsza wojna północna Zygmunt August, aby zapewnić neutralność Hohenzollernów, przyznał Brandenburczykom prawo do dziedziczenia Prus. Następnie potwierdził to Stefan Batory. W 1605r. Zygmunt III Waza przyznał prawo do opieki nad szalonym księciem pruskim Albrechtem Fryderykiem Hohenzollernem Brandenburskim (pierwszy opiekun – Joachim Fryderyk; drugi opiekun od 1611r. – Jan Zygmunt), potwierdził to po raz drugi w 1611r. W 1618r. szalony książę zmarł bezdzietnie, Hohenzollernowie brandenburscy przejęli Prusy, Rzeczpospolita tym samym możliwość odzyskania pruskiego lenna. W 1618r. doszło do unii personalnej brandenbursko – pruskiej.
Prusy Książęca i Brandenburgia
Mimo unii te dwa państwa nie miały ze sobą żadnego połączenia terytorialnego. Władza książęca w Prusach była ograniczona licznymi przywilejami stanowymi. Stany pruskie nieustannie odwoływały się w konfliktach z księciem do polskiego króla. Nie było w tym państwie stałych podatków, ani stałego wojska. W 1640r. elektorem prusko – brandenburskim został Fryderyk Wilhelm I, który postanowił zreformować państwo. Zanim jednak zaczął wprowadzać reformy, został w 1641r. zmuszony do złożenia hołdu lennego Władysławowi IV Wazie (ostatni hołd lenny). W 1655r. Polska zaangażowała się w wojnę ze Szwecją. Elektor stanął po stronie Szwecji. Jan Kazimierz, aby odciągnąć go od tego sojuszu, w 1657r. w traktatach welawsko – bydgoskich zwolnił Prusy z zależności lennej od Polski. W ten sposób elektor, już bez zważania na Polskę, zaczął przeprowadzać reformy wewnętrzne. Już w 1653r. udało mu się uzyskać od szlachty, pruskiej i brandenburski, jednorazowy podatek za zorganizowanie armii, za który udało się zorganizować dwudziestotysięczną armię. Utworzył także Generalny Inspektorat Wojny, któremu podlegały nie tylko sprawy wojskowe, ale także finanse i gospodarka, ponieważ wszystko w tym państwie koncentrowało się na militaryzmie. Ze względu na swoje zasługi, elektor był nazywany Wielkim Elektorem. Zmarł w 1688r.
Wielki Elektor Fryderyk Wilhelm I
Na tronie elektorskim zasiadł jego syn Fryderyk III. Zasługą Fryderyka III dla Prus jest to, że 18 stycznia 1701r., za zgodą cesarza Józefa I, Fryderyk III koronował się na króla Prus. W ten sposób zmienił mu się numer na Fryderyka I, bo jest pierwszym królem Prus o takim imieniu. W 1713r. Rozpoczęło się panowanie Fryderyka Wilhelma I, który był nazywany królem- kapralem, bo armię powiększył do stu tysięcy żołnierzy. Uczynił z niej także armię narodową. Dbał również o rozwój gospodarczy kraju. Wprowadził merkantylizm (eksport większy niż import). Król zakładał też pierwsze manufaktury, które produkowały sukno. Było ono gorsze od sukna belgijskiego i angielskiego, ale król wprowadził nakaz noszenia sukna pruskiego. Publicznie karał tych, którzy nie przestrzegali tego nakazu – bił ich kijem. Fryderyk Wilhelm I zmarł w 1740r.
Pruska piechota w XVIII wieku
Na tronie zasiadł jego syn Fryderyk II. Fryderyk II podczas wojen śląskich, zdobył Śląsk. W trzech rozbiorach zdobył: Pomorze Gdańskie bez Gdańska w 1772r., Wielkopolskę i Gdańsk w 1793r., Mazowsze wraz z Warszawą i Warmię w 1795r. W ten sposób Państwo Pruskie trzykrotnie zwiększyło swoją powierzchnię, a Prusy i Brandenburgia uzyskały w 1772r. Styczność terytorialną.
W 1763r. Fryderyk II, jako pierwszy władca w Europie, wprowadził przymus szkolny (tylko dla chłopców). Armię rozszerzył do dwustu tysięcy żołnierzy. W ten sposób Prusy stały się najbardziej zmilitaryzowanym państwem w Europie. Podzielił także Prusy na kantony. Każdy kanton został przydzielony jednemu pułkowi, który stamtąd powoływał rekrutów. Król powierzył Samuelowi de Cocceji misje zreformowania pruskiego sądownictwa oraz napisania kodeksu karnego. Pod tytułem „Powszechne prawo krajowe” wszedł on w życie już po śmierci Fryderyka II w 1796r.
Fryderyk II Kodeks Samuel de Cocceji
Fryderyk II, w Poczdamie pod Berlinem, wybudował pałac Sans Souci w stylu rokoko, gdzie zgodnie z maniera władców, którzy uważali się za oświeconych przyjmował filozofów np. Woltera.
Ogrody i Pałac Sans Souci
Fryderyk II realizował zasady absolutyzmu oświeconego. Twierdził, ze każdy władca jest sługą swoich poddanych, ale jednocześnie twierdził, że powinien robić „wszystko dla ludu, ale nic z ludem. Dbał także o gospodarkę i tak jak wszyscy władcy absolutni wspierał merkantylizm, czyli doktrynę gospodarczą, której celem było ograniczenie wypływu złota poza granice państwa. Zakładał manufaktury państwowe, które jako jedyne w Europie były rentowne, bo zmuszano w nich do pracy dzieci i młodzież z sierocińców oraz dorosłych z przytułków.
Manufaktura porcelany w Berlinie
Monarchia pruska, jak każda monarchia oświeceniowa, była pełna sprzeczności wewnętrznych, dlatego też upadła w czasie wojen napoleońskich, co wymusiło na królach pruskich reformy i zlikwidowanie absolutyzmu. Fryderyk II zmarł w 1794r.