17. Galicja w II poł. XIX wieku
LEKCJA 17. GALICJA W II POŁ. XIX WIEKU
OBSZAR GALICJI HERB GALICJI
Monarchia habsburska weszła na drogę przemian ustrojowych w roku 1860r., po przegranej wojnie z Francją, kiedy to cesarz Franciszek Józef I, aby nie dopuścić do rozpadu państwa, zdecydował się na nadanie ograniczonych swobód narodom, znajdującym się pod jego panowaniem. Cesarski dyplom październikowy z 20 X 1860r. pozwalał tworzyć sejmy prowincjonalne i powoływać namiestników. Patent cesarski z dnia 26 III 1861r. wprowadzał ordynację wyborczą do sejmów krajowych opartą o system kurialny. Kurie zrzeszały poszczególne grupy wyborców, były wydzielone według cenzusu majątkowego i faworyzowały ziemiaństwo:
I kuria- ziemiańska liczyła około 2200 członków, wprowadzała do sejmu 44 posłów
II kuria- izb i korporacji handlowych, w jej skład wchodziło 12 tyś.
handlowców, wybierała 3 posłów
III kuria- bogatego mieszczaństwa liczyła około 20 tyś. członków
wybierała 20 posłów
IV kuria- bogatego chłopstwa liczyła około 500 tyś., wybierała
74 posłów.
Sejm prowincjonalny miał swoją siedzibę we Lwowie, to miasto było bowiem stolicą Galicji. Pierwszym namiestnikiem został wybrany Agenor Gołuchowski.
Agenor Gołuchowski
Mieszkańcy Galicji byli tak wdzięczni cesarzowi, za uzyskane swobody narodowe, że starali się jakoś ją okazać. Dlatego, 10 XII 1866r., wystosowali do cesarza adres tronowy: „ Przy Tobie Najjaśniejszy Panie stoimy i stać chcemy”. Było to związane z nową przegraną Austrii, tym razem w wojnie z Prusami. Kiedy to pojawiła się nadzieja na przekształcenie Austrii w monarchię trialistyczną: Austro- Węgro- Polskę. Nadzieje te się nie spełniły się. Powstała jedynie monarchia dualistyczna: Austro- Węgry w 1867r. Galicja, wraz z innymi narodami z monarchii, otrzymała większą autonomię. W 1869r. wprowadzono język polski w urzędach, sądownictwie i w szkolnictwie. W 1873r. roku w Krakowie powstała Akademia Umiejętności, która opiekowała się polskimi uczonymi. Wydawano polską prasę, książki, kwitło życie kulturalne i naukowe.
Otwarcie Akademii Umiejętności w Krakowie
Przedstawicielem cesarza w Galicji był namiestnik, któremu podlegali starostowie w powiatach. Galicja administracyjnie dzieliła się na powiaty. Starostom podlegali naczelnicy żandarmerii. Władzę autonomiczną reprezentował sejm prowincjonalny, który pełnił funkcję uchwałodawczą w następujących kwestiach:
-oświata
-dobroczynność (filantropia)
-szpitalnictwo
-więziennictwo
-roboty publiczne
Sejm obradował raz w roku. Władzę wykonawczą sprawował Wydział Krajowy, na czele którego stał Marszałek Krajowy. Galicja stawała się częstym schronieniem dla Polaków, uciekających z zaboru pruskiego i rosyjskiego. Nazywano ją Polskim Piemontem i oczekiwano, że spełni taka sama rolę w zjednoczeniu Polski, jaką odegrał Piemont, podczas zjednoczenia Włoch. Mieszkańcy Galicji byli jednak tak konserwatywni, że Galicja nie spełniła pokładanych w niej nadziei. Ten konserwatyzm był spowodowany ciągle żywą pamięcią o rabacji z 1846 i równie żywym przekonaniem, że może się ona powtórzyć.
Sytuacja gospodarcza Galicji
Gospodarczo, Galicja była najbiedniejszym zaborem, dlatego była nazywana Golicją i Biadolicją. Dominowała gospodarka rolnicza, ale było to rolnictwo zacofane- 80% gospodarstw to były gospodarstwa karłowate, często niezdolne wyżywić własnych gospodarzy. W latach 80-tych zaczął się rozwijać przemysł wydobywczy w związku z odkryciem złóż ropy naftowej w okolicach Borysławia i Ustrzyk Dolnych. Wybudowano rafinerię ropy naftowej w Trzebini. Nie poprawiło to sytuacji Galicji, ponieważ sprzedawano ropę jako surowiec, natomiast sprowadzano znacznie droższe produkty. Dlatego bilans handlowy był ciągle ujemny.
Szyby naftowe w Borysławiu
Głośnym echem na ziemiach polskich, odbiła się, zorganizowana w 1894r., we Lwowie Wystawa Krajowa, gdzie Polacy ze wszystkich zaborów prezentowali płody rolne i wyroby przemysłowe.
Wystawę zorganizowano, by w taki niekonwencjonalny sposób uczcić 100 rocznicę wybuchu powstania kościuszkowskiego. Zaprezentowano na niej także „Panoramę Racławicką”- monumentalną kompozycję plastyczną autorstwa Wojciech Kossaka i Wojciecha Styki. Dużą rolę, dla aktywizacji gospodarczej Galicji, odegrał marszałek krajowy Kazimierz Badeni, który swój urząd sprawował w latach 1896-1914.