18. Konserwatyzm na ziemiach polskich

LEKCJA NR 18. KONSERWATYZM NA ZIEMIACH POLSKICH

W 1869r., w krakowskiej gazecie „Przegląd Polski”, zaczęły się ukazywać artykuły, opatrzone wspólnym tytułem „ Teka Stańczyka” (Stańczyk był błaznem Zygmunta Starego, słynącym z mądrości.) W artykułach tych, bardzo krytycznie oceniano polską historią, ostro rozprawiano się z tradycją polskich powstań narodowych.

Przegląd Polski z 1882r. Teka Stańczyka- zbiór

Autorami „Teki” byli profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego: Józef Szujski, Michał Bobrzyński, Stanisław Koźmian, Stanisław Tarnowski, Walerian Kalinka. Stańczycy twierdzili, że utrata niepodległości jest naszą winną. Nadal jesteśmy niedojrzali politycznie bo „liberum veto” zostało zastąpione „ liberum konspiro” czyli ustawicznym spiskowaniem. Największe wzburzenie, w innych zaborach, wzbudziło twierdzenie Stańczyków, że największym naszym błędem, czasów niewoli, są powstania, które doprowadziły do utraty swobód narodowych, uzyskanych na Kongresie Wiedeńskim. Ataki na autorów „ Teki Stańczyka” doprowadziły do konsolidacji ich poglądów.

Stanisław Tarnowski Józef Szujski Michał Bobrzyński

Podstawowe tezy programu Stańczyków zobowiązywały Polaków do obrony chrześcijaństwa i kultury zachodniej, kultywowania wrogości wobec schizmatyckiej Rosji, utrzymywania przewodniej roli wśród narodów słowiańskich, ścisłej i lojalnej współpracy z domem Habsburgów i Austrią. Uważa się ich za pierwszych polskich konserwatystów. Potem głosili pogląd o trójlojalizmie, czyli o konieczności zachowania lojalności wobec trzech zaborców. Starali się iść na ugodę z zaborcami. W 1896r. roku w Krakowie powstał Klub Konserwatywny, którego założycielami byli Władysław Leopold Jaworowski i Adam Krzyżanowski. Członkowie Klubu współpracowali ze Stańczykami. Stańczycy stali się także założycielami Krakowskiej Szkoły Historycznej. Jej charakterystyczną cechą była krytyczna wizja historii Polski (w opozycji wobec jej romantycznej apologii), uzasadniająca potrzebę żmudnej pracy w celu wzmocnienia podstaw bytu narodowego. Według zasad Krakowskiej Szkoły Historycznej Michał Bobrzyński napisał „ Dzieje Narodu Polskiego”. Stańczycy byli szczególnie mocno atakowanie przez pozytywistów warszawskich skupionych wokół Aleksandra Świętochowskiego. W kontrze wobec Krakowskiej Szkoły Historycznej narodziła się Warszawska Szkoła Historyczna, która w sposób romantyczny gloryfikowała polską historią.

Michał Bobrzyński „Dzieje Narodu Polskiego

KONSERWATYŚCI W ZABORZE ROSYJSKIM

W 1882r. Erazm Piltz i Włodzimierz Passowicz, rozpoczęli wydawanie w Petersburgu tygodnika „Kraj”, propagujący poglądy trójlojalizmu i działające na rzecz zbliżenia polsko-rosyjskiego. W 1905r. w Warszawie odbył się zjazd polskich konserwatystów z terenu KP, którzy utworzyli Stronnictwo Polityki Realnej. Pierwszym prezesem Stronnictwa Polityki Realnej był Zygmunt Wielopolski