1. Francja w przededniu rewolucji
LEKCJA 1. FRANCJA W PRZEDEDNIU REWOLUCJI
Rozwój terytorialny Francji w epoce nowożytnej
Francja pod koniec XVIII wieku była najbardziej ludnym państwem w Europie liczyła 27 mln mieszkańców ( 90% chłopi, 6-8% mieszczanie, reszta szlachta i duchowieństwo).
Struktura społeczeństwa francuskiego przed rewolucją
Panowanie Ludwika XIV przyniosło Francji hegemonię w Europie, ale wewnętrznie była państwem osłabionym. Nieustanne wojny spowodowały pauperyzację (zubożenie ludności). Pod koniec wieku występowały już wyraźnie symptomy walki feudalizmu z kapitalizmem, zaczęły pękać jednolite struktury stanowe. Stany różnicowały się. Powstawały w nich warstwy, często wrogo do siebie nastawione, mające różne cele społeczne.
Stan-grupy ludzi, których łączą wspólne prawa.
I stan– duchowieństwo
– książęta kościoła- 600 kardynałów, biskupów, arcybiskupów, wywodzili się z arystokracji, nie byli zainteresowani zmianami, a co za tym idzie będą zajmowali wrogie stanowisko wobec rewolucji
– kler parafialny – proboszczowie i wikariusze – ich sytuacja zależała od tego, do jakiej parafii trafili. Pomiędzy klerem, a kardynałami i biskupami istniała duża wrogość. Wielu księży, z tego powodu, w pierwszym etapie poprze rewolucję
– kler zakonny – mnisi- warstwa bardzo znienawidzona, prowadząca często niemoralny, próżniaczy tryb życia. Często rekrutowali się z ludzi, którzy uciekali przed życiową odpowiedzialnością do klasztorów.
Kler zakonny we Francji
II stan – szlachta
– arystokracja rodowa- wywodzili się z dawnych lenników króla którą można rozpoznać po tytule przed nazwiskiem np. książę, hrabia, baron, markiz.
Posiadali bezpośredni dostęp do króla, byli wręcz zobowiązania od czasów Ludwika XIV zamieszkiwać w Wersalu, mogli wpływać na jego decyzję, czerpali z tego profity finansowe. Trzy osoby z tej grupy poparły od razu rewolucję: stryj króla – książę Filip Orleański przybrał nazwisko Egalité– „równy”, biskup, a zarazem markiz Charles Maurice de Talleyrand i markiz Marie Joseph de La Fayette.
– szlachta prowincjonalna – nie miała tytułu tylko „monsieur” i „de” przed nazwiskiem, mieszkała na wsi, posiadali zwykle jeden zamek i kilka, bądź jedną wioskę. Ich pozycja zależała od tego jak zarządzali majątkiem. Przedstawiciele tej grupy nie mogli liczyć na większą karierę niż patent oficerski w wojsku, pod warunkiem, że mieli pieniądze na jego wykupienie. Niezadowoleni z losu w pierwszym etapie poparli rewolucję.
- szlachta urzędnicza ( noblesse de robe)- szlachta powstała w wieku XVII z nadania szlachectwa intendentom, była to warstwa pogardzana przez arystokrację i szlachtę rodową
Arystokracja
III stan– mieszczaństwo
- wielka burżuazja- właściciele manufaktur czy sieci sklepów
( kapitaliści) chcieli obalenia feudalizmu bo system ten utrzymywał chłopów w poddaństwie, a to ograniczało wolny rynek, uwolnienie chłopa przyczyniło by się do powstania rynku taniej siły roboczej
- drobnomieszczaństwo – rzemieślnicy, drobni kupcy, będą za utrzymaniem feudalizmu, bo organizacje cechowe ograniczały konkurencję
- wolne zawody – dziennikarze, nauczyciele, adwokaci, lekarze, stanowili najbardziej obeznaną w ideologii oświeceniowej warstwę, byli siła sprawczą rewolucji
- lumpenproletariat- biedota miejska, pracownicy najemni, żebracy, prostytutki
Mieszczanie XVIII wiek
– chłopstwo- 3/5 chłopów we Francji posiadało wolność osobistą ale uścisk feudalny na wsi francuskiej był duży. Arystokracja i szlachta samowolnie zmieniała czynsze i wprowadzała opłaty dodatkowe. Największą niesprawiedliwością był fakt, że szlachcic miał pełną władzę sądowniczą nad chłopem.
Wyzysk chłopa przez kler i szlachtę
Przyczyny rewolucji
- walka rodzącego się kapitalizmu z feudalizmem
- poglądy filozofów oświeceniowych: Woltera, Jana Jakuba Rousseau, John’ a Locke, Karola Monteskiusza, którzy stworzyli nowe pojęcie praw naturalnych ludzi, twierdzili, że władza nie pochodzi od Boga, ale jest wynikiem umowy społecznej (Rousseau). Monteskiusz stworzył pojęcie trójpodziału władzy, co było zaprzeczeniem władzy absolutnej, bo władze powinny się one nawzajem kontrolować. Dzieła filozofów z tego okresu były powszechnie znane i komentowane, były wyjątkowo nośne, i przyczyniły się do nowego spojrzenia na władców i ich prawa na sprawowanie władzy.
- upadek autorytetu króla – już za Ludwika XV autorytet monarchii podupadł (klęska Francji w wojnie 7 – letniej). Obniżył się jeszcze bardziej w czasach Ludwika XVI, plotka głosiła, że żona króla Maria Antonina z Habsburgów niemoralnie się prowadziła, nie była więc godna tytułu królowej.
Maria Antonina Ludwik XVI
- bankructwo finansowe Francji – dług budżetowy narastał od czasów Ludwika XIV ( m. in. z powodu Wersalu, na budowę którego wydawano 1 mld liwrów rocznie). W czasach panowania Ludwika XV Francja zaangażowała się w wojnę 7-letnią, która toczyła się w koloniach i zakończyła jej klęską. Każda wojna jest niezwykle kosztowna i obciąża budżet państwa. Powiększono dług przez uczestnictwo Francji w wojnie o wyzwolenie kolonii angielskich. Francja zainwestowała 2 mld liwrów w obronę kolonii, których król francuski nie miał i musiał je pożyczyć. W wojnie 7 – letniej nic nie zyskała. Dług urósł do 5 mld liwrów. Francja stanęła na krawędzi bankructwa finansowego.
Ludwik XVI zdawał sobie sprawy z powagi sytuacji dlatego też jego 3 kolejnych ministrów finansów: Anne Robert Turgot, Charles Aleksander Calonne, Jacques Necker, starało się wyciągnąć Francję z kryzysu. Sposób był jeden - opodatkować stany które dotychczas były wolne od podatków ( duchowieństwo i szlachta ). W tej sprawie Ludwik XVI w 1787r. zwołał Zgromadzenie Notablów – ciało opiniodawcze – doradcze złożone z arystokracji i duchownych. Zażądał od nich zgody na wprowadzenie podatków dla tych stanów. Zgromadzenie Notabli postawiło warunek, by w zamian za podatki, król zrzekł się władzy absolutnej i nadał zgromadzeniu uprawnienia stałej rady, z którą król musiałby konsultować wszelkie decyzje dotyczące polityki wewnętrznej i zewnętrznej. Ludwik XVI przekonany, że jego władza pochodzi od Boga, odmówił, rozwiązał zgromadzenie, reform nie przeprowadzono, dług Francji narastał co roku o odsetki. Sprzeciw Zgromadzenia Notabli niektórzy historycy uznają za początek rewolucji. W styczniu 1789r. sytuacja była już tragiczna, Markiz Marie Joseph de la Fayette poradził królowi by zwołał Stany Generalne – nie zwoływane od 175 lat, król wydał dekret o zwołaniu Stanów Generalnych, co wywołało wielkie poruszenie wśród stanu III, które zwiększyło się po wydaniu broszury „ Czym jest stan III” autorstwa księdza Emanuel Sieyès – dowodził, że tylko stan III to prawdziwy naród, bo tylko on pracuje i płaci podatki. Czym jest stan trzeci? Wszystkim. Czym był dotąd? Niczym
Emanuel Sieyès
5 maja 1789r. w Wersalu zebrały się Stany Generalne, przedstawiciele stanu III mieli 600 przedstawicieli, a nie 300 jak pozostałe stany. Stan III wymógł bowiem na królu podwojenie swoich posłów. Zwiększenie liczby posłów III stanu nie miało żadnego znaczenia, bo i tak głosowanie odbywało się stanami.
Otwarcie Stanów Generalnych w maju 1789r.