2. Pierwszy i drugi etap rewolucji

LEKCJA NR 2. PRZEBIEG REWOLUCJI FRANCUSKIEJ, I I II ETAP

I etap rewolucji- walka o monarchię konstytucyjną 5 maja 1789- 14 września 1791

Na pierwszym posiedzeniu Stanów Generalnych król przedstawił projekt reformy finansów państwa. W zamian za zatwierdzenie tego planu Stany Generalne zażądały, by król ograniczył absolutyzm, na co król nie chciał się zgodzić. Po kilku dniach braku porozumienia ze Stanami król zarządził remont w sali gdzie odbywały się obrady, co miało być znakiem dla posłów, że obrady Stanów Generalnych właśnie się zakończyły. Następnego dnia posłowie stanu trzeciego, gdy zobaczyli salę obrad zajętą przez malarzy, udali się do sali do gry w piłkę i tam kontynuowali obrady, bez zgody króla. To wydarzenia uznaje się za rozpoczęcie rewolucji prawników – I faza pierwszego etapu rewolucji. 20 czerwca 1789r. Stany Generalne podjęły decyzję o przekształceniu się w Zgromadzenie Narodowe czyli prawdziwy parlament – posłowie nie reprezentowali już poszczególnych stanów lecz cały naród.

Sala do gry w piłkę w Wersalu Przysięga w sali do gry w piłkę

9 lipca 1789r. podjęto uchwałę, że Zgromadzenie Narodowe nie rozejdzie się dopóki nie uchwali konstytucji- powstało Zgromadzenie Narodowe Konstytucyjne, popularnie Konstytuanta. Król wydał tajny rozkaz oddziałom rządowym zbliżenia się do Paryża i czekania na rozkazy wkroczenia do miasta w celu stłumienia rewolucji. Wkrótce rozeszła się plotka, że komendant Bastylii dostał rozkaz strzelania do Paryżan z armat, które znajdowały się na murach więzienia. 14 lipca 1789r. tłum ruszył na Bastylię, zdobył ją, a komendanta zamordowano.

Szturm na Bastylię 14 lipca 1789 roku

Bastylia była więzieniem dla arystokracji, nigdy nie przetrzymywano w niej przedstawicieli III stanu, jej zdobycie stało się jednak symbolem rewolucji. Do dzisiaj 14.07, każdego roku, Francja obchodzi swoje święto narodowe. Po zdobyciu Bastylii wysłano klucze do jej bram Jerzemu Waszyngtonowi, jako dowód, że Francuzi weszli na drogę wolności. Kilka miesięcy później na rozkaz mera Paryża Sylvain de Bailly- wyznaczonego przez Konstytuantę, rozebrano Bastylię. Zdobycie Bastylii- zakończyło rewolucję prawników. Rozpoczyna się II faza pierwszego etapu- rewolucja municypalna( od municypium- tak w starożytnym Rzymie nazywano miasta w których istniał samorząd miejski), która polegała na tym, że urzędnicy, wyznaczeni przez Konstytuantę, przejmowali władzę w miastach z rąk urzędników królewskich. Rewolucja przeniosła się, w ten sposób z Paryża na prowincję, rozpoczęły się rozruchy wśród chłopstwa. Na przełomie lipca i sierpnia chłopi napadali na dwory i niszczyli rejestry powinności feudalnych. Wydarzenia te nazwano Wielką Trwogą- bunt chłopów został zduszony, ale wstrząsnęło to na tyle Konstytuantą, że uchwaliła ona zniesienie feudalizmu. Chłopom przyznano wolność osobistą, zniesiono niewolnictwo (1790 – niewolnictwo przywrócone, bo bankrutowały francuskie plantacje w koloniach oparte na pracy niewolników).

Wielka Trwoga

26 sierpnia 1789r. Konstytuanta zatwierdziła Deklarację Praw Człowieka i Obywatela – autorem był markiz de la Fayette i ambasador Stanów Zjednoczonych we Francji Tomasz Jefferson.

Deklaracja praw człowieka i obywatela przedstawiona w formie Dekalogu

Napisali ją w oświeceniowym stylu- każdy ma prawo do walki z uściskiem politycznym, religijnym i obyczajowym. Gwarantowała święte prawo własności – nikt nie ma prawa kogokolwiek pozbawić majątku, jeżeli nie został on zdobyty na drodze przestępstwa. Te zasady stały się podstawą kapitalizmu. Jesienią 1789r. utworzył się w Konstytuancie pierwszy klub polityczny- nazwa „klub” została przejęta od Anglików, Klub Bretoński – nazywany tak, bo na początku skupiał posłów wywodzących się z Bretanii, wkrótce podjęto decyzję, że będą przyjmować wszystkich o tych samych poglądach. Klub zmienił nazwę na Stowarzyszenie Przyjaciół Konstytucji, spotykali się w klasztorze dominikanów na przedmieściach św. Jakuba, dlatego byli potocznie nazywani jakobinami. Najwybitniejsi przedstawiciele tego klubu to: Maksymilian Robespierre, jego brat August, Saint – Just, Kamil Desmoulins.

Maksymilian Robespierre

W lutym 1790r. biskup Talleyrand przedłożył projekt cywilnej konstytucji kleru, na jej mocy majątek kościoła upaństwowiono w zamian za co, wypłacano duchowieństwu pensje, księża składali przysięgę na wierność państwu. W ten sposób doszło do ustanowienia kościoła narodowego we Francji. W VII 1790r. konstytucję kleru wprowadzono w życie i wtedy część księży, którzy popierali rewolucję odwrócili się od niej, bo byli zmuszani do składania przysięgi, gdy odmawiali trafiali do aresztu. W październiku zmuszono króla by przeniósł się z Wersalu do pałacu Tuileries, w ten sposób był pod kontrolą ludu. Razem z królem przeniosła się Konstytuanta. W czerwcu 1791 r. król postanowił uciec z Paryża – do tej pory liczył , że państwa ościenne zorganizują interwencję. Burbonowie francuscy byli spokrewnieni z Burbonami hiszpańskimi, a przez Marię Antoninę z Habsburgami austriackich. Ani Hiszpania, ani Austria nie kwapiła się do pomocy Ludwikowi XVI ciesząc się z wewnętrznych, jak uważali kłopotów Francji, które osłabiały jej, ustanowioną jeszcze w czasach Ludwika XIV hegemonię w Europie. Nie mogąc się doczekać pomocy, Ludwik XVI postanowiła wziąć sprawy w swoje ręce i zorganizował ucieczkę w kierunku granicy z Belgią, która wtedy należała do Habsburgów niemieckich, ale został rozpoznany przez jednego z poczmistrzów w miejscowości Varennes, na granicy z Belgią i musiał wrócić do Paryża.

Rozpoznanie Ludwika XVI w Varennes

We wrześniu była gotowa konstytucja. Najpierw zatwierdziła ją Konstytuanta, a następnie 14 września 1789r. król. To zakończyło I etap rewolucji.

Postanowienia konstytucji :

• -wprowadzono trójpodział władzy: władza ustawodawcza należała do Zgromadzenie Prawodawczego(Legislacyjnego) popularnie nazywane Legislatywą
• -czynne prawo wyborcze przyznano mężczyznom, którzy ukończyli 25 rok życia, płacili podatki odpowiedniej wysokości, nosili szpadę (było to prawo wyborcze oparte o cenzus majątkowy)
• bierne prawo wyborcze, czyli prawo do bycia wybieranym, przysługiwało tym, którzy ukończyli 35 lat
• do Legislatywy nie mogli kandydować posłowie z Konstytuanty
• władza wykonawcza- sprawowana przez króla i rząd, król za swoje decyzje nie odpowiadał przed Legislatywą, król sprawował władzę wykonawczą z rządem, który sam powoływał. Nie wprowadzono jeszcze zasady parlamentaryzmu, co oznaczało, że król nie musiał powoływać rządu z ugrupowań politycznych, które miały większość w parlamencie, każda decyzja króla wymagała akceptacji czyli kontrasygnaty odpowiedniego ministra ( oni odpowiadali za nie przed Legislatywą ). Król, na mocy Konstytucji, otrzymał prawo veta zawieszającego ustawy Legislatywy.
• władza sądownicza miała być sprawowana przez niezawisłe, niezależne sądy. Wszyscy obywatele byli równi wobec prawa, zniesiono całkowicie sądownictwo stanowe
• podział administracyjny- podzielono Francję na 83 departamenty ( teraz jest taki sam podział + 2 departamenty zamorskie: Gwadelupa i Martynika )
• skarbowość- zniesiono cła wewnętrzne i myta, wprowadzono jednolite cło mające zasilić skarbiec i utrzymywać dwór królewski.

Pierwsza konstytucja francuska z 1791r.

II etap rewolucji – monarchia konstytucyjna

14 września 1791- 22 września 1792

W październiku odbyły się wybory do Legislatywy – wybrano posłów bez doświadczenia politycznego i król mógł nimi dość łatwo manipulować. Na pierwszym posiedzeniu, przypadkowo, posłowie o poglądach bardzo radykalnych usadowili się na lewicy, uważali oni, że rewolucję należy kontynuować, mimo, że została ustanowiona konstytucja. Po prawej stronie usiedli ci posłowie, którzy uważali, że rewolucja się już zakończyła bo uchwalono konstytucję. Stąd wziął się dzisiejszy podział na partie lewicowe i prawicowe. Na lewicy usytuowali się jakobini i kordelierzy – grupa najbardziej radykalnych posłów z tych dwóch klubów zdecydowała się odłączyć od dotychczasowych towarzyszy, zajęli miejsce na tzw. jaskółce czyli najwyższe miejsca na sali, dlatego zaczęto nazywać ich góralami. Na lewicy znajdowali się również żyrondyści (Żyronda- departament francuski), głównie adwokaci, którzy reprezentowali drobnomieszczaństwo, klub „wściekli”- przewodził ksiądz Roux, hebertyści prowadzeni przez Jean Hebert. Na prawicy powstał nowy klub polityczny – Stowarzyszenie Przyjaciół Roku 1789- popularnie nazywani feliantami, bo spotykali się w klasztorze cystersów. Najsłynniejszymi członkami byli Karol Maurycy Talleyrand, markiz de la Fayette, Filip Egalité. W środku Legislatywy było „bagno” – posłowie o niesprecyzowanych poglądach politycznych ( dziś - centrum ).

Układ sił w Legislatywie w 1792r.

W grudniu 1791r. król powołał rząd z żyrondystów bo głosili pogląd o eksporcie rewolucji, chcieli ją przenieść do państw otaczających Francję i król uznał, że to dobry pomysł by zmusić państwa ościenne do interwencji. Premierem rządu został Jean Brissot.

Jean Brissot- pierwszy premier Francji Departament Żyrondy

Wiosną 1792r. rząd Brissota przekazał ultimatum do rządu austriackiego: pod groźbą wojny Austria ma usunąć ze swojego terytorium wszystkich francuskich emigrantów. Austria nie zareagowała. Francja wypowiedziała wojnę Austrii w kwietniu 1792r. Nikt w Europie się nie spodziewał, że rozpoczęty wtedy konflikt tak naprawdę skończy się dopiero w 1815r. Na widok wymarszu rewolucyjnej Armii Renu, 25 kwietnia 1792 Claude Joseph Rouget de Lisle stworzył pieśń, której popularny tytuł brzmiał Marsylianka, a która stała się tak popularna, że w 1795r. została uznana za hymn państwowy. Francja nie była jednak przygotowana do wojny, oddziały austriackie wspomagane przez wojska pruskie, już w lipcu 1792r. stanęły pod Paryżem. Karol Brunszwicki wydał manifest do Paryżan, w którym głosił, że jeżeli włos spadnie z głowy Ludwika XIV i jego rodzinie to on zniszczy miasto. Manifest został przyjęty jako dowód zdrady króla, co potwierdzały ujawnione listy Ludwika XVI do Karola Brunszwickiego. Sankiuloci przeprowadzili szturm na Pałac Tuileries, wtargnęli do komnat królewskich. Króla o mało nie zlinczowano, uciekł wraz z rodziną na salę gdzie obradowała Legislatywa –posłowie uratowali mu życie ogłaszając detronizację.

Szturm sankiulotów na Pałac Tuileries w sierpniu 1992r.

21 września 1792 r. Legislatywa rozwiązała się, na jej miejsce powołano Konwent Narodowy, który następnego dnia ogłosił likwidację monarchii, we Francji ustanowiono I republikę. Króla wraz z rodziną uwięziono w Temple. Zwracano się do niego obywatel Kapet. Tego samego dnia francuskie wojska zwyciężyły Austriaków w bitwie pod Valmy.

Rodzina królewska w więzieniu Temple