11. Rewolucje Rosja, Francja, Belgia

LEKCJA NR 9. REWOLUCJE KARBONARSKIE W EUROPIE

POWSTANIE DEKABRYSTÓW W ROSJI

W 1801r. na rosyjskim tronie zasiadł car Aleksander I, który w czasie pobytu we Francji w 1814r. zainteresował się masonerią. W 1816r., z inicjatywy cara, został powołany Związek Ocalenia, tę nazwę zmieniono w 1818r. na Związek Dobra Powszechnego, ale, jak to zwykle bywa z takimi organizacjami, kontrola nad tym związkiem wymknęła się carowi z rąk, tym bardziej, że pod koniec życia Aleksander przeszedł na pozycje reakcjonistyczne, stał się mistykiem i taka naprawdę to nie bardzo interesował się rządami, które w jego imieniu sprawował jego minister spraw wewnętrznych Aleksy Arakczejew.

Car Aleksander I

Związek Dobra Powszechnego w 1821r. podzielił się na dwie niezależne organizacje: Związek Północny z siedzibą w Petersburgu oraz Związek Południowy z siedzibą w Tulczynie. Związek Północny głównej mierze skupiał arystokratów, na jego czele stał książę Sergiusz Trubecki, nie dążyli do obalenia monarchii, chcieli przekształcić Rosję w monarchię konstytucyjną. Związek Południowy skupiał przedstawicieli średniej szlachty oraz inteligencji na czele stało trzech romantycznych poetów, bliskich przyjaciół Aleksandra Puszkina: Michał Bestużew, Aleksander Rylejew, Paweł Pestel.

Przywódcy dekabrystów

Związek Południowy był bardziej radykalny w swoich poglądach niż Związek Północny. Przede wszystkim przewidywali obalenie caratu, egzekucję cara i jego rodziny, przeprowadzenie reformy agrarnej, zniesienie pańszczyzny, proklamowanie republiki i wprowadzenie ustroju opartego na trójpodziale władzy, inspirowanego także praktyką polityczną jakobinów. Mimo różnic programowych obie organizacje współpracowały ze sobą, czekając na odpowiedni moment aby wystąpić przeciwko władzy. W 1825r. zmarł bezdzietnie Aleksander I, więc władzę po nim powinien objąć jego brat Wielki Książę Konstanty, tyle tylko, że on od czasu kongresu wiedeńskiego na stałe przebywał w Warszawie i w 1819r. zrzekł się praw do carskiej korony ponieważ chciał się ożenić z Polką- Joanną Grudzińską. Aleksander I tylko pod tym warunkiem zgodził się na to małżeństwo. Car jednak nikogo nie zawiadomił, że Konstanty zrezygnował z tronu i, że nowym następcą został trzeci z kolei brat Wielki Książę Mikołaj. Zanim wysłano posłów do Warszawy by zawiadomić Konstantego o śmierci brata-cara i zanim to poselstwo wróciło do Petersburga to minęło około 3 tygodnie. Związek Północny postanowił ten fakt wykorzystać do rozpoczęcia powstania w Rosji, pod pretekstem obrony praw Wielkiego Księcia Konstantego do tronu rosyjskiego. Związek Północny zdawał sobie sprawę, że społeczeństwo rosyjskie jest politycznie niewyrobione i, że jeżeli oni wzniecą rewolucję pod hasłami: konstytucja, parlament itp. to nikt nie będzie rozumiał o co chodzi i nikt tego powstania nie poprze, dlatego chcieli mieć jakieś hasło, które będzie zrozumiałe dla wszystkich czyli obrony praw dynastycznych Wielkiego Księcia Konstantego, mimo że ten sam się zrzekł tronu. Porozumieli się ze Związkiem Południowym i ustalono, że powstanie wybuchnie w momencie kiedy nowy car przybędzie do garnizonu petersburskiego by odebrać przysięgę na wierność. Całe powstanie okazało się praktycznie zupełnie nieprzygotowane. Car przybył do garnizonu 26 grudnia ( grudzień to po rosyjsku „diekabr”) 1825r. Żołnierze ustawieni na Placu Defilad nie chcieli złożyć przysięgi, wznoszono okrzyki: „ Niech żyje car Konstanty”. Żołnierzy na placu było około 3000tyś. Trwało to cały dzień. Wreszcie car rzucił do walki wierne sobie pułki.

Plac Defilad w Petersburgu 26 grudnia 1825r. Na środku placu pomnik cara Piotra I

Doszło do walk. Car kazał strzelać z armat do buntowników. Żołnierze próbowali uciekać po lodzie na drugą stronę Newy ale strzały armatnie kruszyły lód i kilkadziesiąt osób utonęło. Powstanie zakończyło się tego samego dnia po kilku godzinach. Członkowie Związku Południowego nie zdążyli się dowiedzieć o tym, co się wydarzyło w stolicy, więc na Ukrainie powstanie wybuchło tak jak było planowane. Wojska carskie walczyły z nim kilka tygodni. Powstanie zostało stłumione w styczniu 1826r. Jego przywódców: Bestużewa, Rylejewa, Pestela, Murawjowa. Trubeckiego zesłano na Syberię. Wielu powieszono innych zesłano na Syberię. W śledztwie osobisty udział brał car Mikołaj I, który po tym powstaniu stał się reakcjonistą. Jego polityka wewnętrzna była tak opresyjna, że w Rosji, za jego panowania nie powstała już żadna tajna organizacja.

Car Mikołaj I

Car uważał, że Św. Przymierze powinno strzec wypełniania zaleceń kongresów: wiedeńskiego i opawskiego oraz walczyć z rewolucją wszędzie tam gdzie wybuchnie. Przekonania te będzie realizował sam mianując siebie strażnikiem postanowień Kongresu Wiedeńskiego co, z kolei spowoduje, że będzie nazywany Żandarmem Europy. Planował interwencję we Francji i Belgii aby przywrócić tam system rządów ustalonych na Kongresie Wiedeńskim. Plany interwencji zostały udaremnione przez wybuch powstania listopadowego w Królestwie Polskim.

REWOLUCJA LIPCOWA WE FRANCJI W 1830 ROKU

W 1815r. do Francji, po raz drugi, wrócili Burboni. Władzę przejął rodzony brat Ludwika XVI, Ludwik XVIII. Razem z Ludwikiem XVIII wrócili emigranci, którzy domagali się od władcy, by przywrócił Ancien regime – stary ład polityczny, ale przede wszystkim by zwrócił majątki emigrantom, którzy go utracili w czasie rewolucji i w okresie Napoleona. Ludwik XVIII nie dał się na to namówić bo zdawał sobie sprawę, że jest to niemożliwe. Cofnął jedynie konstytucję Napoleona i na to miejsce wprowadził własną Kartę Konstytucyjną w 1814r.

Ludwik XVIII Burbon Karta Konstytucyjna z 1814r. Książę Richelieu- premier

Karta wprowadzała trójpodział władzy: władza ustawodawcza była skupiona w rękach dwuizbowego Zgromadzenia Narodowego, tyle, że jego kompetencje były ograniczone, a inicjatorem każdej ustawy był sam król. Władza wykonawcza należała do króla i powoływanego przez niego rządu. Prawa wyborcze było oparte o cenzus majątkowy i płci. Posiadało go 80 tyś. z 27 mln Francuzów. Na mocy Karty Konstytucyjnej, król miał prawo wydawania dekretów o mocy ustawy tzw. ordonansów, jeżeli nie obradowało Zgromadzenie Narodowe. W 1824r. zmarł Ludwik XVIII, władzę przejął jego brat Karol X, był on tzw. ultrasem czyli ultrarojalistą, zwolennikiem takiej władzy królewskiej jaka istniała przed rewolucją. Nowy król postanowił przywrócić ancien regime, zaczęły się prześladowania, najpierw oficerów, którzy swoje szlify oficerskie zdobyli za Napoleona. Wydał ordonans, w którym zapowiadał przyznanie odszkodowań tym wszystkim, którzy utracili swój majątek w okresie rewolucji. W 1829r. Karol X powołał na stanowisko premiera ultrasa hrabiego Juliusza Polignac, który chciał by Francja miała własne imperium kolonialne i zainteresował się z tego powodu Algierią, chciał ją zabrać Turcji. Na to należało uzyskać zgodę innych państw Świętego Przymierza. Niestety na konferencji w Londynie w 1830r. nie wyrażono zgody na rozbiór Turcji. Polignac jednak nie zrezygnował. Francja bez zgody mocarstw postanowiła zająć Algierię. Potrzebne były pieniądze czyli nowe podatki Tylko Zgromadzenie Narodowe mogło je uchwalić. Posłowie jednak odmówili. Wtedy Karol X wydał „Cztery Wielkie Ordonanse”.W pierwszym ze swoich dekretów zawieszał wolność prasy, ograniczając prawo do wydawania dzienników tylko dla osób, które otrzymały specjalną zgodę króla. Drugi ordonans rozwiązywał Izbę Deputowanych, trzeci – zaostrzał cenzus majątkowy, , czwarty uzupełniał poprzedni, wskazując dokładny sposób przebiegu wyborów. Król przywracał do Rady Państwa kilku usuniętych z niej wcześniej ultrasów. Ordonanse były bezpośrednią przyczyną rewolucji lipcowej, która Francuzi nadali nazwę: „Trzy dni Chwały”.

Wolność wiodąca lud na barykady (Eugène Delacroix)

Wydanie ordonansów wywołało oburzenie i wściekłość. Studenci i robotnicy wyszli na ulicę i zaczęli budować barykady. Karol X wysłał wojsko na ulicę chcąc stłumić rewoltę siłą, ale żołnierze zaczęli przechodzić na stronę rewolucjonistów. Kiedy zdobyto ratusz miejski do rewolucji przyłączyła się burżuazja. Marie Joseph de La Fayette przekonał rewolucjonistów, wbrew powszechnym nastrojom, że trzeba powołać nowego króla, a nie ogłaszać republikę. Karol X zmuszony do abdykacji i uciekł z kraju. Na króla Zgromadzenia Narodowego wybrało Ludwika Filipa Orleańskiego, był on synem Filipa Egalité, który jako jeden z pierwszych arystokratów opowiedział się po stronie rewolucji i został ścięty przez jakobinów. Panowanie Ludwika Filipa Orleańskiego rozpoczęło okres Monarchii Lipcowej we Francji.

REWOLUCJA W BELGI 1830r.

Wydarzenia we Francji miały bezpośredni wpływ na Belgię. Belgowie zostali na kongresie wiedeńskim połączeni z Holandią unią personalną w Zjednoczone Królestwo Niderlandów , które było połączone unią personalną z Wielkim Księstwem Luksemburga. Władza sprawowała tam holenderska dynastia orańska. W Królestwie tym Belgowie czuli się zdominowani przez Holendrów.

Dlatego też w sierpniu 1830r., za wyraźną zachętą króla Francji Ludwika Filipa, Belgowie powołali w Brukseli własne Zgromadzenie Narodowe i ogłosili niepodległość, a na króla powołali Leopolda z dynastii koburskiej. Król Holandii wydał rozkaz wymarszu armii holenderskiej do Belgii. Król Francji ogłosił jednak, że atak na Belgię będzie równoznaczny z atakiem na Francję dlatego wojska holenderskie zostały odwołane. Oficjalne proklamowanie niepodległości Belgii miało miejsce 4 X 1830r. Następnie uchwalona został konstytucja przez belgijski kongres – 7 II 1831r., która ustanawiał Belgię monarchią dziedziczną w dynastii Koburgów. Pierwszym królem został Leopold I Koburg. Konstytucja wprowadzała zasadę suwerenności ludu i równości wszystkich wobec prawa, dwuizbowy parlament oraz odpowiedzialność ministrów przed parlamentem.

To, co się stało we Francji i w Belgii car Mikołaj I uznał za naruszenie zasad legitymizmu i zaczął organizować wyprawę na zachód Europy. W interwencji tej przeszkodziło mu powstanie listopadowe w Królestwie Polskim.

Niepodległość Belgii, tak jak i Grecji została potwierdzona w 1830r. na konferencji londyńskiej.