12. Wyzwalanie się kolonii hiszp. i port.

LEKCJA NR 10. WYZWALANIE SIĘ KOLONII HISZPAŃSKICH I PORTUGALSKICH W AMERYCE POŁUDNIOWEJ

Z rewolucją w Hiszpanii związane jest wyzwalanie się kolonii hiszpańskich w Ameryce Południowej. Portugalia i Hiszpania stworzyły swoje imperia kolonialne w epoce nowożytnej. Hiszpańskie imperium obejmowało Amerykę Środkową i Południową, portugalskie Brazylię.

W ciągu trzech wieków wykształcił się w koloniach następujący skład społeczeństwa:

• urzędnicy- grupa licząca zaledwie kilkadziesiąt osób, przysyłani przez monarchów, posiadali pełnię praw, decydowali o wszystkich sprawach kolonii, chociaż często nie zdawali sobie sprawy z potrzeb mieszkańców kolonii
• Kreole-ludność biała, szacowana na ok. 3 miliony urodzona w koloniach, tym mianem określa się tylko potomków Hiszpanów, Portugalczyków i Francuzów, byli to właściciele hacjend, czyli wielkich posiadłości ziemskich, a także kupcy i rzemieślnicy. Płacili tylko podatki i nie byli dopuszczeni do władzy. W XVIII wieku, pod wpływem ideologii oświeceniowej, zaczęli tworzyć tajne związki o charakterze masońskim nazywane juntami.
• ludność kolorowa- szacowana na kilkanaście milionów

( Murzynów nie więcej niż kilkaset tysięcy, głównie na wyspach Morza Karaibskiego), głównie niewolnicy, (Indianie nie nadawali się do pracy na plantacjach, dlatego też, od XVI wieku, tysiącami sprowadzano do kolonii Murzynów). Następnie byli Indianie i wreszcie ludność mieszana: Mulaci, Metysi i Zambosi ( potomkowie Indian i Murzynów, najbardziej pogardzana rasa w koloniach hiszpańskich).

XVIII-wieczna ilustracja przedstawiająca rodzinę składającą się z indiańskiej matki, afrykańskiego ojca i ich dziecka (na ręku) – przedstawiciela Zambo

Kiedy w 1808r. Napoleon obalił Burbonów hiszpańskich i na tronie osadził swego brata Józefa, Kreolowie natychmiast wykorzystali ten fakt i odmówili uznania Bonapartego. W 1810r. rozpoczął się okres wyzwalania. Jako pierwszy wyzwolił się Paragwaj w 1811r. Decyzją Kongresu Wiedeńskiego w 1815r. na tronie Hiszpanii ponownie zasiedli Burboni. Ferdynand VII zażądał od kolonii, by go ponownie uznały. Kreolowie odmówili i proces wyzwalania kolonii był kontynuowany. W Argentynie proklamowano niepodległość w 1816r., w 1818 r. niepodległość uzyskały Chile, a w 1819r. Kolumbia, w 1821r. niepodległość ogłosiła Wenezuela. Wielkie zasługi przy wyzwalaniu się m. in. Kolumbii, Wenezueli miał się Simon Bolivar , generałowi wenezuelskiej armii. Stał się bohaterem narodowym całej Ameryki Południowej. Przyznano mu przydomek „El Libertador” – Wyzwoliciel”. W południowych koloniach zasłynął Jose de San Martin.

Simon Bolivar Jose de San Martin

W 1820r. Ferdynand VII zorganizował karną ekspedycję do Ameryki Południowej. Ta ekspedycja miała przywrócić Hiszpanii panowanie w Ameryce Południowej. Niestety, ten korpus nigdy nie wypłynął, bo generał Rafael Riego wywołał rewolucję karbonarską w Madrycie, która pośrednio spowodowała, że Hiszpanie stracili całą Amerykę Południową. W 1821r. wyzwoliły się Meksyk i Peru, jako ostatni, wyzwolił się Urugwaj w 1826r.

Po stłumieniu rewolucji karbonarskiej w Madrycie w 1823r. Ferdynand VII wysłał wojsko do Ameryki Południowej. Korpus hiszpański został pokonany w 1824r. przez Kreolów w dwóch bitwach pod Yunin i Ayacucho. Ta ostania bitwa jest uważana za koniec hiszpańskiego panowania w Ameryce. Do końca wieku XIX w rękach Hiszpanów została Kuba i kilka pomniejszych wysp na Morzu Karaibskim.

KOLONIE PORTUGALSKIE

BRAZYLIA - mniej więcej tak samo wyglądała sytuacja społeczna w Brazylii, tam też byli Kreolowie, tylko że żaden ruch niepodległościowy w Brazylii nie był możliwy dopóki przebywał tam Jan VI Braganza, ale w 1821r. król wrócił do Portugalii, a w Brazylii zostawił swego syna Dom Pedro jako namiestnika, który zgodził się na proklamowanie niepodległości Brazylii w 1822r., rok później proklamowano tam cesarstwo. Pedro I koronował się na cesarza. Dopiero w 1889r. Brazylia stała się republiką. Jest to również ostatnie państwo w świecie, które zniosło niewolnictwo w 1888 r.

Koronacja Pedro I na cesarza